Mæla með samstarfi við EFTA í kjölfar Brexit

Bretar ættu að íhuga sam­starfs­að­ild við EFTA í stað þess að ganga í sam­tökin, en þannig gætu þeir við­haldið sjálf­stæða inn­flytj­enda­stefnu ásamt því að þurfa ekki að semja frí­versl­un­ar­samn­inga við mörg lönd upp á nýtt. Þetta eru nið­ur­stöður úr skýrslu á vegum sviss­nesku hug­veit­unnar Foraus. Fari bresk stjórn­völd eftir ráð­legg­ingum skýrslu­höf­unda er lík­legt að Íslend­ingar sleppi við kostn­að­ar­samt samn­inga­ferli.

Hug­veitan Foraus, sem sér­hæfir sig í utan­rík­is­málum Sviss­lend­inga, gaf út skýrsl­una The Option of Association í júní síð­ast­liðnum. Í skýrsl­unni eru lagðar fram ástæður hvers vegna Bretland ætti að sækja um sér­staka sam­starfs­að­ild (Associate mem­bers­hip) að EFTA í stað þess að ganga í sam­tökin, en Sviss og Noregur hafa lagst gegn fullri aðild Bret­lands að þeim. Skýrslu­höf­undar eru David Phinnemore, pró­fessor við Belfast-háskóla, og Cenni Najy, stjórn­mála­fræð­ingur og stefnu­mót­un­ar­ráð­gjafi Foraus.

EFTA-samstarf myndi eyða óvissu

Í skýrsl­unni segir að mikil óvissa hafi komið upp í kjöl­far úrsagnar Bret­lands úr Evr­ópu­sam­band­inu. Að öllu öðru óbreytu mun úrsögnin leiða til þess að Bretar missa frí­versl­un­ar­samn­inga við 45 lönd utan ESB.

Mynd: Martyn Boyd

Með sam­starfi við EFTA gæti Bretland hins vegar náð að tryggja frí­versl­un­ar­samn­inga milli fjölda landa utan Evrópu, en meðal þeirra 37 landa sem EFTA hefur gert samn­ing við eru mik­il­væg við­skipta­lönd Bret­lands, eins og Singapúr og Suður-Kórea.

Enn fremur, ef Bretland vill fá aðgang að innri markað Evr­ópu­sam­bands­ins, þá er EFTA-sam­starf nauð­syn­legur und­an­fari. Í skýrsl­unni eru einnig færð rök fyrir því að sam­starfið hún myndi efla þátt­töku Bret­lands í alþjóða­sam­fé­lag­inu.

Helsti kostur EFTA-aðildar er þó að mati skýrslu­höf­unda að þeirri óvissu sem ríkt hefur í Englandi vegna fyr­ir­hug­aðrar útgöngu úr Evr­ópu­sam­band­inu verði eytt. 

[adspot]

Byrjum á samstarfsaðild

Þrátt fyrir áður­nefnda kosti við EFTA-aðild mæla höf­undar skýrsl­unnar ekki með fullri inn­göngu inn í EFTA-sam­bandið. Hins vegar telja þeir svo­kall­aða sam­starfs­að­ild við EFTA, líkri þeirri sem Finnland hafði á árunum 1961-1986, vera heppi­legri.

Einn af kostum sam­starfs­að­ildar er sá að með henni gætu Bretar stjórnað eigin landa­mærum og þyrftu ekki að standa við skuld­bind­ingar EFTA-ríkj­anna um frjálst flæði vinnu­afls. Sam­starfs­að­ildin er einnig sveigj­an­legri, en þannig hefðu Bretar frelsi til þess að velja frí­versl­un­ar­samn­inga EFTA-ríkj­anna við þriðja aðila.

[links]Án fullrar aðildar hefðu Bretar þó ekki atkvæða­rétt í sam­tökum, en myndu hins vegar öðl­ast þátt­töku­rétt í stofn­anir þeirra. Að mati skýrslu­höf­unda er sam­starfs­að­ild ákjós­an­legt byrj­un­ar­stig, en sveigj­an­leiki fyr­ir­komu­lags­ins býður upp á mögu­leika á fullri aðild að EFTA eða inn­göngu í Evrópska efna­hags­svæðið seinna. Með sam­starfs­að­ild gæti dregið úr núver­andi and­stöðu EFTA-aðildar, en norsk og sviss­nesk yfir­völd hafa bæði lýst yfir áhyggjum þess efnis að Bretland verði full­gildur með­limur sam­tak­anna.

Meiri hagsmunir en í Icesave

Kjarninn greindi frá ummælum Heiðrúnar Lind Mart­eins­dóttur, fram­kvæmda­stjóra SFS, á dög­unum þar sem hún sagði hags­muni Íslands í Brexit vera meiri en í Icesave. Hags­mun­irnir eru fólgnir í sterku við­skipta­sam­bandi land­anna tveggja, en 11% af öllum vöru- og þjón­ustu­við­skiptum Íslands er við Bretland. Verði Bretland ekki partur af Evrópska efna­hags­svæð­inu, EFTA eða ESB mun núver­andi frí­versl­un­ar­samn­ingur falla úr gildi. Fari rík­is­stjórn Bret­lands hins vegar að til­lögum skýrslu­höf­unda er mögu­leiki á að hann haldi og að engin þörf verði á nýjum samn­ingi með hugs­an­lega kostn­að­ar­sömu samn­inga­ferli.