Íslensk stjórnvöld hafa gert athugasemd við mat AGS á aðgerðum hérlendis

Íslensk stjórn­völd hafa gert athuga­semd við mat Alþjóða­gjald­eyr­is­sjóðs­ins á aðgerðum Íslands til að takast á við efna­hags­legar afleið­ingar kóronu­veiru­far­ald­urs­ins. Í nýbirtu mati sjóðs­ins kom fram að beinn stuðn­ingur rík­is­fjár­mála, án til­lits til sjálf­virkra sveiflu­jafn­ara, til að takast á við efna­hags­á­hrif far­ald­urs­ins hér á landi væri einna minnstur í Evrópu.

Í umfjöllun Alþjóða­gjald­eyr­is­sjóðs­ins sagði að stuðn­ingur hér­lendis væri undir 2,5 pró­sent af lands­fram­leiðslu. Önnur lönd sem voru í þeim flokki eru Tyrkland, Albanía, Hvíta-Rússland, Svart­fjalla­land, Bosnía og Her­segóvína og Moldóva. Mestur hefur beini stuðn­ing­ur­inn verið í Bret­landi, Þýska­landi, Aust­ur­ríki og Grikk­landi, þar sem hann er yfir tíu pró­sentum af lands­fram­leiðslu.

Katrín sagði í svari við óund­ir­bú­inni fyr­ir­spurn Loga Ein­ars­sonar, for­manns Sam­fylk­ing­ar­innar, á þingi í gær að hún teldi að útgjöld rík­is­ins til aðgerða væru ein og sér ekki raun­hæfur mæli­kvarði á eitt né neitt nema þau væru sett í sam­hengi við árang­ur­inn af þeim aðgerðum. „En við höfum gert athuga­semd við þetta mat Alþjóða­gjald­eyr­is­sjóðs­ins og þau hafa til að mynda ekki tekið með í reikn­ing­inn fjár­fest­ing­ar­á­tak, fram­lög til námstæki­færa, við­bót­ar­hækkun atvinnu­leys­is­bóta, styrki til rann­sókna og þró­unar og svo fram­vegis. Þannig að þessi mæli­kvarði Alþjóða­gjald­eyr­is­sjóðs­ins virð­ist byggður á mjög þröngri afmörkun sem er reyndar því miður allt of algengt þegar um er að ræða til að mynda eðli fjár­fest­inga og við áttum ágætis sam­tal um einmitt í umræðum um fjár­mála­á­ætlun.“

Mun minni halli í fyrra en reiknað var með

Þegar Bjarni Bene­dikts­son, fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, kynnti fjár­laga­frum­varp fyrir árið 2021 var að finna í því áætlun um rekstur rík­is­sjóðs í fyrra, á árinu 2020. Tekjur rík­is­sjóðs voru áætl­aðar 769 millj­arðar króna en útgjöld 1.038 millj­arðar króna. Það þýddi að fjár­laga­hall­inn átti að verða 269,2 millj­arðar króna, sem yrði mesti halli frá því að byrjað var að mæla slíka í íslenska rík­is­rekstr­in­um. Meiri en á hru­nár­unum 2008 og 2009.

[adspot]Fyrir mán­uði síðan birti Hag­stofa Íslands bráða­birgða­tölur um afkomu hins opin­bera á síð­asta ári. Í þeim tölum kom fram að tekjur íslenska rík­is­ins hafi verið mun hærri en áætlað var, eða 890,4 millj­arðar króna. Tekjur sem skil­uðu sér til íslenska rík­is­ins voru því, á end­an­um, 121,4 millj­örðum krónum meiri en reiknað var með við fram­lagn­ingu fjár­laga en 45 millj­örðum krónum minni en þær voru árið 2019. Útgjöld voru líka hærri en reiknað hafði verið með, eða 1.091 millj­arður króna, en þar skeik­aði minna en á tekju­hlið­inn­i.

Nið­ur­staðan var sú að hall­inn á rík­is­sjóð var mun minni en áætlað var við fram­lagn­ingu fjár­laga­frum­varps­ins, eða 201 millj­arðar króna. Fjár­laga­hall­inn 2020 var því 68,2 millj­örðum krónum minni en rík­is­stjórnin reikn­aði með, eða fjórð­ungi minn­i.

Opinber fjárfesting dróst saman á Íslandi

Í útgáfu Alþjóða­gjald­eyr­is­sjóðs­ins um rík­is­fjár­mál, sem birt var í fyrra­haust, voru þróuð ríki hvött til að stór­auka opin­berar fjár­­­fest­ingar til að kom­­ast fljótar upp úr kór­ónu­veiru­kreppu. Í útgáf­unni stóð að hag­­kvæmt sé að taka lán fyrir slíkri fjár­­­fest­ingu út af lágum vöxtum og upp­­safn­aðri þörf.

Fjár­fest­ing hins opin­ber á Íslandi, sem sam­anstendur að uppi­stöðu af rík­is­sjóði og sveit­ar­fé­lög­um, dróst hins vegar saman milli áranna 2019 og 2020. Sam­kvæmt tölum Hag­stof­unnar voru áætluð fjár­fest­ing­ar­út­gjöld 104,4 millj­arðar króna í fyrra og dróg­ust saman um sex millj­arða króna milli ára.

Hinir svoköll­uðu sjálf­virku sveiflu­jafn­arar virk­uðu líka til hækk­unar á ákveðnum útgjöldum og lækk­unar á skatt­tekj­um. Helsti útgjalda­lið­ur­inn sem þeir hækka eru kostn­aður við rekstur Atvinnu­leys­is­trygg­inga­sjóðs vegna útgreiðslu almennra atvinnu­leys­is­bóta. Sá kostn­aður fór úr 23 millj­örðum króna árið 2019 í 54 millj­arða króna í fyrra sem er aukn­ing um 136 pró­sent.