Sýslumaður skipaði nefnd um ótæka kæru: Sakaður um „ólögmæt afskipti“ af kosningum

Sýslu­mað­ur­inn á höf­uð­borg­ar­svæð­inu skip­aði nefnd sem hefur tekið kæru Pírata á fram­kvæmd sveit­ar­stjórn­ar­kosn­inga til efn­is­með­ferðar þrátt fyrir að lög um sveit­ar­stjórn­ar­kosn­ingar kveði ein­ungis á um að kæra megi kosn­ingu eftir að úrslit liggja fyrir. Kæran lýtur að úthlutun lista­bók­stafs­ins Þ til Frels­is­flokks­ins, en áður hafa Píratar notað bók­staf­inn.

Yfir­kjör­stjórn Reykja­víkur gagn­rýnir með­ferð sýslu­manns á kærunni harð­lega og telur að um sé að ræða „ólög­mæt afskipti“ og óeðli­leg inn­grip fram­kvæmda­valds í kosn­ingar sveit­ar­fé­laga. Þetta kemur fram í bréfi yfir­kjör­stjórnar til sýslu­manns, en RÚV greindi fyrst frá mál­inu um helg­ina. Kallar yfir­kjör­stjórn eftir því að skipan nefnd­ar­innar verði aft­ur­kölluð og kærunni vísað frá, enda bresti nefnd­ina heim­ild að lögum til að taka kæruna til efn­is­með­ferðar. Kjör­stjórn óskaði eftir því að sýslu­maður brygð­ist við bréfi sínu eigi síðar föstu­dag­inn 18. maí, en sam­kvæmt upp­lýs­ingum Stund­ar­innar hafa enn engin svör borist.

Í lögum um kosn­ingar til sveit­ar­stjórna kemur skýrt fram að gert er ráð fyrir því að kosn­ing sé kærð eftir að úrslitum hefur verið lýst. Orðrétt segir í 1. mgr. 93. gr. lag­anna: Sá sem vill kæra sveit­ar­stjórn­ar­kosn­ingu skal afhenda kæru sína hlut­að­eig­andi sýslu­manni innan sjö daga frá því að lýst var úrslitum kosn­inga.

Eins og yfir­kjör­stjórn bendir á í bréfi sínu mið­ast þannig kæru­frestur við það tíma­mark þegar úrslitum sveit­ar­stjórn­ar­kosn­inga er lýst og lýkur sjö dögum síðar. Um er að ræða sams konar ákvæði og er að finna í lögum um þing­kosn­ingar og for­seta­kosn­ingar, en Hæsti­réttur vís­aði frá kæru for­seta­kosn­inga árið 2016 á þeim grund­velli að ekki væri hægt að fjalla um gildi for­seta­kjörs sem ekki væri lokið. Í ljósi þessa og fleira telur yfir­kjör­stjórn ljóst að sýslu­maður hafi ekki farið að lögum þegar hann skip­aði nefnd vegna kæru Pírata, enda var engin kæru­heim­ild til staðar. Þá gagn­rýnir yfir­kjör­stjórn einnig að nefndin hafi tekið kæru Pírata til efn­is­legrar með­ferðar og sent út umsagn­ar­beiðni.

„Frjálsar og óháðar kosn­ingar eru horn­steinn lýð­ræðis og þarf fram­kvæmd þeirra að sam­þýð­ast lögum og þeim grund­vallar sjón­ar­miðum íslenskrar stjórn­skip­unar sem þar um kunna að gilda. Í því sama felst að afskipti eða inn­grip fram­kvæmda­valds­ins í fram­kvæmd kosn­inga verða að byggj­ast á skýrum og ótví­ræðum laga­heim­ildum. Hvers konar ólög­mæt afskipti eða inn­grip fram­kvæmda­valds í kosn­ingar sveit­ar­fé­laga eru þar fyrir utan til þess fallin að varpa rýrð á traust almenn­ings sem og alþjóða­sam­fé­lags­ins til kosn­inga og fram­kvæmdar þeirra hér á landi,“ segir í bréf­inu.