Ófrið­væn­legt er nú kringum Úkraínu. Ástæð­urnar virð­ast ýmsar — en hverf­ast flestar ann­ars vegar um þörf Rússa örugg landa­mæri í vestri, eftir bitra reynslu af inn­rásum úr þeirri átt, og hins vegar um þörf Úkraínu (og nágranna­ríkja) til að vera örugg fyrir ásókn Rússa.

Síðustu ald­irnar hafa Rússar senni­lega farið tals­vert oftar með her á hendur á nágranna­ríkjum (þar á meðal Úkraínu) en þeir hafa sjálfir sætt inn­rásum, án þess ástæða sé til að met­ast um þær hörm­ungar allar.

Þá er heldur engin ástæða til að horfa fram­hjá því að leið­togi Rússa vill beina athygl­inni frá vax­andi vanda­málum inn­an­lands með því að magna upp óvin utan­lands.

Það er gam­al­reynd brella harð­stjóra og virð­ist nær alltaf virka.

Annars ætla ég ekki í þessum pistli að rekja það sem nú er á seyði, heldur hitt sem á undan er gengið. Sem sé sögu Úkraínu.

Svarta moldin

Menn hafa búið í Úkraínu frá örófi alda og Neand­er­dals­menn þar á undan og eflaust fleiri mann­teg­undir. Enda var þar gott til búsetu, veð­ur­far milt og hlýtt í suðri og gnægð veiði­dýra í skógum. Nyrðri hluti þess land­svæðis sem við köllum nú Úkraínu nær norður í lauf­skóg­ana miklu sem forðum teygðu sig eftir öllu hinu tempraða belti Evrópu og að Úral­fjöllum.

Í syðri hlut­anum fer að bera á gresjum og þar er hin svo­kall­aða „svarta mold“ sem þykir einkar frjósöm og gerði Úkraínu eft­ir­sótta mjög til korn­ræktar — þegar þar að kom.

Íbúar í Tripillju voru lista­menn.

Fyrir um 7.000 árum fór einmitt að rísa á svæð­inu — allt frá vest­ur­hluta núver­andi Úkraínu og inn í Rúmeníu — merki­leg menn­ing sem fræði­menn hafa nefnt hinu hljóm­fagra nafni Cucuteni–Trypillia. Þar var stund­aður sjálf­bær land­bún­aður og efna­hagur virð­ist hafa verið með mestu ágætum, verk­menntun var á háu stigi og allt í blóma.

Af ýmsum ástæðum átt­uðu menn sig mjög seint á mik­il­vægi Cucuteni–Trypillia menn­ing­ar­innar en hún sýnir að hin hefð­bundna mynd af upp­hafi menn­ingar sem risið hafi ein­göngu við hin miklu fljót í Egifta­landi, Mesópótamíu (Írak), Indlandi og Kína, sú mynd er alröng.

Þótt sú menn­ing­ar­ríki við fljótin hafi vissu­lega tekið ein­dregna for­ystu á ákveðnu tíma­bili sög­unnar.

Stórborgir sinna tíma

Nema hvað, fyrir 6.000 fóru fólkið sem mynd­aði Cucuteni–Trypillia menn­ing­una að reisa stórar og miklar borgir sem eru eig­in­lega fyrst að kom­ast upp á yfir­borðið (í bæði eig­in­legri og óeig­in­legri merk­ingu) allra síð­ustu ára­tug­ina.

Tripillja heitir nú fámennt syfju­legt smá­þorp í Úkraínu, 40 kíló­metrum sunnan við Kíev eða Kænugarð. 

En fyrir 6.000 árum var þar iðandi borg þar sem bjuggu allt að 30.000 sálir.

Sem er næsta ótrú­leg stærð fyrir þann tíma.

Því miður er alltof fátt vitað um þessa borg og aðrar á svæð­inu (því þær voru margar) en hérna má lesa grein sem ég skrif­aði um borg­ina fyrir nokkrum árum. Greinin heitir: „Fundu Úkra­ínu­menn upp lýð­ræðið?“ Merki­legt þykir nefni­lega að engin merki hafa fund­ist um yfir­stétt eða ein­ræði af neinu tagi í Tripilja.

Ótal mörgum heill­andi spurn­ingum er enn ósvarað um Cucuteni–Trypillia menn­ing­una. Fólkið virð­ist til dæmis hafa fundið upp hjólið en að því er virð­ist ein­göngu notað það í barna­leik­föng eins og Majar í Ameríku all­löngu seinna.

Og af hverju brenndi fólkið borgir sínar á 60-80 ára fresti, en byggði þær síðan aftur nákvæm­lega eins?!

Heil menning gufar upp

Fyrir 5.000 árum hvarf þessi menn­ing af sjón­ar­svið­inu. Deilt er um ástæður þess en þær voru lík­lega af ýmsu tagi. Talið er að hlýnað hafi veru­lega á svæð­inu ansi snögg­lega og hefð­bund­inn land­bún­aður og lifn­að­ar­hættir Cucuteni–Trypillia fólks rösk­uð­ust. Í kjöl­far þess að gresjur breidd­ust mjög út leit­uðu hirð­ingjar úr austri inn á svæðið, her­skáir nokkuð og ein­beittir eins og hirð­ingja er gjarnan háttur.

Tripillju­menn hirtu um sínar kýr og mót­uðu þær í leir.

Þeir vilja eign­ast ný lönd til að beita hjörðum sínum, ekki sitja kyrrir og rækta garð­inn sinn eins og jarð­yrkju­bændur.

Með hæfi­legum ein­föld­unum má segja að þarna hafi verið á ferð hópir eða þjóðir sem höfðu búið í aust­ur­hluta hinnar núver­andi Úkraínu (Donetsk-hér­að­inu) um skeið og má kalla Kúrgana; oft líka kenndir við Yamnaya menn­ingu. Þetta fólk hóf heil­mikla útrás í margar áttir fyrir 5.000 til 4.000 árum.

Þótt það sé ekki óum­deilt telja margir fræði­menn að þessir til­teknu Úkra­ínu­menn (!) hafi verið for­mæður og for­feður þeirra svo­nefndu Indó-Evr­ópu­manna sem mynd­uðu að lyktum merk menn­ing­ar­ríki á Indlandi og í Íran, auk þess sem áhrif þeirra urðu alls­ráð­andi í Evrópu.

Dak­íu­menn svo­nefndir sett­ust að í Rúmeníu en for­mæður Kelta, Grikkja, Rómverja, Germana og ótal fleiri þjóða héldu lengra í vest­ur­átt.

Um þetta leyti tömdu menn hesta í fyrsta sinn og gerð­ist það ein­hvers staðar (eða víða) á svæð­inu frá Úkraínu austur að norð­ur­hluta Kasakastan.

Hinir mestu hestamenn Úkraínu

Nú má (enn með hæfi­legum ein­föld­unum) segja að í Úkraínu og syðstu hér­uðum hins núver­andi Rúss­lands (norður af Svarta­hafi) hafi tekið við valda­tíð Skýþa. Þeir og frændur þeirra Sarma­tíu­menn voru frægir hesta­menn og þró­uðu lík­lega ístöð í núver­andi mynd sem gerði ridd­ara þeirra trausta í sessi og ótta­lega óvini fyrir nágranna.

Veldi Skýþa um 170 fyrir Krist.

Skýþar réðu ríkjum (án þess þó vel að merkja að mynda öflug ríki) á slétt­unum í nokkur hund­ruð ár fyrir og eftir Krists burð og gerðu reglu­lega inn­rásir á Balkanskaga og inn í Mið­aust­ur­lönd, þótt sú kenn­ing sé líka til að þeir hafi þvert á móti verið einkar frið­söm þjóð og kannski svarið sig meira í ætt við for­mæður sínar frá tímum Cucuteni–Trypillia heldur en Kúrgana.

Nema hvað — svo liðu ald­irnar, fólk bjó áfram á slétt­unum norðan við Svarta­haf og lifði þar sínu lífi en einnig átti leið um fjöldi þjóða sem komu flestar hrað­byri að austan, en þó ekki allar.

Um árið 400 eftir upp­haf tíma­tals vors, þá varð árekstur í Úkraínu sem varð svo frægur í kvæðum og þjóð­sögum að margt af því efni lifir enn góðu lífi.

Ein­faldasta mynd þeirra sögu er svona:

Á fjórðu öld hafði ger­mönsk þjóð sem Gotar kall­að­ist mætt til Úkraínu og sest þar að og drottn­aði yfir heima­mönnum. Gotar voru sagðir komnir frá Gotlandi í Eystra­salti og engin sér­stök ástæða er til að trúa því ekki. 

Nema hvað þá mætir úr austri her­ská þjóð komin alla leið úr Mið-Asíu.

Húnar.

Að hefna þess með Eddukvæðum ...

Hér er ástæðu­laust að rekja eina ferð­ina enn her­ferðir Húna á fimmtu öld þegar þeir rudd­ust á end­anum langt inn í Gallíu (Frakk­land), virt­ust lík­legir til að standa yfir höf­uðsvörðum Róma­veldis og áttu líka inn­hlaup suður til Mið­aust­ur­landa.

Jörm­un­rekur Gota­kóngur beið afhroð gegn Húnum

En áður sú saga öll hófst fyrir alvöru, þá herj­uðu Húnar á Gota sem gerst höfðu herra­þjóð á hinu forna yfir­ráða­svæði Cucuteni–Trypillia menn­ing­ar­innar.

Skemmst er frá því að segja að Gotar fóru hrak­farir miklar.

Þeim var sópað hast­ar­lega að heiman og flúðu í ofboði suður á Balkanskaga og síðan lengra vestur.

Þar gengu þeir í lið með öðrum þjóðum og náðu þannig að hefna sín á Húnum en um leið urðu til við varð­eldana og kjöt­katl­ana á kvöldin sögur og kvæði um bar­átt­una við óvin­inn úr austri.

Þar er komin rót ýmissa af þeim hetju­kvæðum sem farið var að kalla Eddu­kvæði þegar þau höfðu ferð­ast (og umbreyst) á mörgum öldum alla leið vestur á Íslands­strendur þar sem þau voru loks skrifuð niður.

Bændur hasla sér völl

Nema hvað — Húnar guf­uðu upp eins og jörðin hefði gleypt þá vestur í Evrópu og sneru aldrei aftur á úkra­ínsku slétt­urnar. 

En þar var líka heil­mikil umferð, því þjóðir eins og Alanar, Avarar, Búlgarar (sem lengi bjuggu við Svarta­hafið aust­an­vert), Kasarar, Ung­verjar, Pet­sjnekar og fleiri streymdu hjá á leið­inni vestur. 

En jafn­framt því sem slíkar sögur voru orðnar býsna kunn­ug­legar á svörtu mold­inni og hæð­ar­drög­unum, þá var líka annað að ger­ast sem hefði ekki endi­lega alltaf náð á for­síður frétta­blað­anna (ef ein­hver hefðu verið um 500-700 e.Kr.) en átti þó eftir að verða afar afdrifa­ríkt — og reyndar miklu afdrifa­rík­ara en mörg heim­sóknin úr austri.

Því úr vestri, innan úr Mið-Evrópu, var nýtt fólk farið að slá niður hælum sínum á hinum úkra­ínsku sléttum og reyndar farið að feta sig lengra norður inn í lauf­skóga­beltið þar sem hafði verið harla strjál­byggt miðað við Úkraínu og önnur svæði norður af Svarta­hafi.

En nú var þetta nýja fólk ræki­lega farið að hasla sér völl. Hinir nýkomnu gerð­ust digrir bændur og hirtu í svip­inn minna um að að fara um með miklum hern­aði. En gam­al­grónir íbúar sem fyrir voru lentu undir ægis­hjálmi þessa nýja fólks og fóru fyrr en varði að tala þeirra tungu.

Þetta voru Slavar.

Hverjir bjuggu þá í Moskvu?

Ástæðu­laust er að rekja í smá­at­riðum hvaða slav­neskir ætt­bálkir sett­ust að hvar, enda margt á huldu þar um, en um það bil árið 600 (í síð­asta lagi) stofn­aði einn þess­ara slav­nesku ætt­bálka kaup­stað á bugðu við fljótið Dnépr — af hreinni til­viljun ekki nema 40 kíló­metrum frá þeim stað þar sem hafði verið iðandi 30.000 borg mörg þús­und árum fyrr.

Tripillja.

Þessi nýi kaup­staður fékk seinna nafnið Kíev eða Kænu­garður.

Á sama tíma bjuggu finn­skætt­aðir veiði­menn í skóg­unum langt í norðri við annað mikið fljót, Volgu. Þeir voru fámennir og þar sem heitir nú Moskva, þar var engin byggð.

Frá fram­haldi sögu Úkra­ínu­manna svo hérna!

En um þetta leyti var staðan svona:

Þótt aðvíf­andi inn­rás­ar­þjóðir ættu leið um Úkraínu, sem nú heitir,þá voru íbú­arnir orðnir Slavar þegar þarna var komð sögu (milli 700-850 eða um svipað leyti og Ísland byggð­ist).

´