Laxa­dauð­inn hjá lax­eld­is­fyr­ir­tæk­inu Arn­ar­laxi í Arn­ar­firði er að minnsta kosti fimm sinnum meiri en nefnt hefur verið opin­ber­lega. Eins og Stundin greindi frá fyrir tveimur dögum var laxa­dauð­inn í sjó­kví­unum um 100 tonn, sam­kvæmt því sem Gísli Jónsson, yfir­maður fiski­sjúk­dóma hjá Mat­væla­stofnun Íslands, sagði við blaðið þá  eða á milli 16 og 20 þús­und laxar.

Samkvæmt heim­ildum Stund­ar­innar og mati sér­fræð­inga sem blaðið hefur talað við er laxa­dauð­inn hins vegar var­lega áætl­aður 500 tonn eða allt að um 100 þús­und laxar en er mögu­lega ennþá meiri eða um 1.000 tonn, eða allt að 200 þús­und laxar. Um 4.000 tonn af eld­is­laxi í slát­ur­stærð, í kringum 800 þús­und laxar, eru í kvíum Arnarlax í firð­inum. 

Út af þessum laxa­dauða var nóta­skipið Sig­hvatur Bjarna­son frá Vest­manna­eyjum fengið til að hreinsa dauðan lax upp úr eld­iskví­unum og slát­ur­skipið The Norwegian Gannet mun slátra upp úr kví­unum á næstu dögum - starfs­menn skips­ins geta slátrað um 100 tonnum á kukku­stund sam­kvæmt því sem Gísli Jónsson segir. Ôveðrið sem vænt­an­legt er getur hins vegar sett strik í reikn­ing­inn við slátr­un­ina og er tím­inn pen­ingar fyrir Arnarlax. Þeim mun lengur sem slàtr­unin dregst þeim mun meira verður tjónið í eld­iskví­unum.

Sig­hvatur Bjarna­son hefur verið í Arn­ar­firði síð­ustu daga við að hreinsa upp dauða eld­is­laxa og er enn að sam­kvæmt upp­lýs­ingum um stað­setn­ingu skips­ins hjá heima­síð­unni Marine Traffic. Þetta þýðir að slátrun á eld­is­löxum Arnarlax í Arn­ar­firði mun ljúka nú í febr­úar í stað­inn fyrir í apríl. 

„Vísa til heima­síðu Arnarlax“

Gísli sagði við Stundina á þriðju­dag­inn að þessar aðstæður séu þær „verstu“ sem komið hafa upp í lax­eldi á Vest­fjörðum frá því Arnarlax tók til starfa en fyr­ir­tækið hefur áður lent í því upp komi laxa­dauði vegna veð­urs. Mat­væla­stofnun hefur ekki sent eft­ir­lits­mann á Bíldudal til að fylgj­ast með stöðu mála sam­kvæmt því sem Gísli segir við Stundina í dag og hann hefur ekki farið þangað sjálfur til að taka út aðstæður á vett­vangi.

Stundin bíður eftir frek­ari form­legum svörum frá Mat­væla­stofnun við spurn­ingum um umfang og ástæður laxa­dauð­ans. 

Stjórnarformaðurinn svarar ekki

Kjartan Ólafsson, stjórn­ar­for­maður Arnarlax, hefur ekki svarað þeirri spurn­ingu Stund­ar­innar hvort laxa­dauð­inn hafi verið kom­inn í 1000 tonn á þriðju­dags­kvöldið. Stundin spurði: „Var laxa­dauð­inn kom­inn í yfir 1000 tonn í gær­kvöld. Svar Kjartans, eftir ítrekun í morgun, var: „Vísa til heima­síðu Arnarlax.“

Ekkert stendur hins vegar um umfang laxa­dauð­ans á heima­síð­unni. 

Þetta er ein­ungis ein af nokkrum spurn­ingum um laxa­dauð­ann sem Kjartan hefur ekki viljað svara.  

Á þriðju­dag­inn sagði Kjartan um laxa­dauð­ann að hann væri í skoðun en væri ennþá minni en hann var í fyrra. „Erum að skoða. Enn sem komið er er dauð­inn minni en í fyrra.“

Dauði vegna óveðurs

Laxa­dauð­inn er vegna veð­urs­ins sem geisað hefur á Vest­fjörðum og vegna þrengsla í sjó­kvíum Arnarlax, sem valda sárum og sýk­ingum hjá eld­is­löx­unum í kví­unum sem þeir geta svo drep­ist úr. 

Þegar veður er vont og vinda­samt og öldur eru kraft­miklar, auk sjáv­ar­kuld­ans, eru eld­is­laxar í sjó­kvíum í sér­stakri hættu. Ekki síst þeir laxar sem veik­astir eru fyrir og sem minni mögu­leika hafa á að lifa af erf­iðar aðstæður. 

Laxarnir eru í torfu í kví­unum. Þeir sterk­ustu og kraft­mestu koma sér fyrir mitt í torf­unni á meðan burð­ar­minni fiskar eru á jaðri torf­unnar og þar með nær nót­inni í sjó­kví­unum sem getur valdið þeim tjóni af fisk­arnir lenda utan í henni í þeim velt­ingi sem er inni í kví­unum. Sár mynd­ast á eld­is­fisk­unum sem nudd­ast utan í nót­ina og gera þeim erf­ið­ara fyrir að lifa af vegna sýk­inga og sjúk­dóma sem þeir eru lík­legri til að fá vegna sár­anna. Með tím­anum verða sjó­kví­arnar svo gróðr­ar­stía sýkla og sjúk­dóma sem valdið geta altjóni á eld­is­löx­unum ef ekk­ert er að gert.

Arnarlax er hins vegar að reyna að bregð­ast við þessum aðstæðum eftir bestu með því að fá utan­að­kom­andi hjálp með dauða lax­inn og eins við slátr­un­ina. 

Þeim mun fleiri laxar sem eru í kví­unum; þeim mun lík­legra er að þeim mun fleiri drep­ist við slíkar aðstæður sem verið hafa. 

Of mikið af laxi í kvíunum

Eitt af því sem sagt hefur verið um stöð­una hjá Arn­ar­laxi er að of mikið af eld­is­laxi sé í hverri kví. Ekki meira en 150 þús­und laxar geta verið í hverri sjó­kví ef vel á að vera. Samkvæmt heim­ildum hefur Arnarlax hins vegar verið með umtals­vert fleiri laxa í sínum kvíum í firð­inum en þetta, allt að rúm­lega 200 þús­und í kví. 

Einn sér­fræð­ingur í sjó­kvía­eldi sem Stundin hefur rætt segir að það sé hans reynsla að í svona aðstæðum, þar sem sjáv­ar­kuldi og vont veður fara saman, þá deyi laxar í kví­unum ef það er meira í þeim en 150 þús­und laxar. 

Ein af spurn­ing­unum sem Kjartan Ólafsson hefur ekki viljað svara er hversu mikið af eld­is­laxi er í kvíum fyr­ir­tæk­is­ins í Arn­ar­firði.