Ætlað samþykki líffæragjafar orðið að lögum

Alþingi sam­þykkti í gær frum­varp til laga um brott­nám líf­færa, nánar til­tekið um svo­kallað ætlað sam­þykki, það er að segja að nema megi brott líf­færi eða líf­ræn efni úr lík­ama lát­ins ein­stak­lings til nota við lækn­is­með­ferð ann­ars ein­stak­lings hafi hinn látni ekki lýst sig and­vígan því og það er ekki af öðrum sökum talið brjóta í bága við vilja hans.

Þetta þýðir að hafi lát­inn ein­stak­lingur ekki lýst sig sér­stak­lega mót­fall­inn því að líf­færi hans séu nýtt til líf­færa­gjafar eftir and­lát þá mega heil­brigð­is­starfs­menn nýta þau til að græða í annan ein­stak­ling sé það hægt. Þó með þeirri tak­mörkun að þetta gildir ekki ef nán­asti vanda­máður hins látna leggst gegn þessu.

Mikil breyting

Í gild­andi rétti fyrir þessa breyt­ingu var miðað við að líf­færi yrðu ekki numin brott nema fyrir liggi sam­þykki við­kom­andi eða nán­asta vanda­manns hans og því í raun gert ráð fyrir ætl­aðri neitun í stað ætl­aðs sam­þykkis, það er að hinn látni hefði ekki veitt sam­þykki fyrir brott­námi líf­færis að sér látnum, nema annað liggi fyrir.

Í grein­ar­gerð með frum­varp­inu segir að því til grund­vallar liggi sú afstaða að eðli­legra sé að gera ráð fyrir því að fólk vilji koma náunga í neyð til hjálpar með því að gefa líf­færi og líf­ræn efni að sér látnum en ekki. Af þessum sökum sé eðli­legra að lög­gjöf end­ur­spegli við­horf um „ætlað sam­þykki“ en „ætl­aða neitun“ vegna líf­færa­gjafar.

„Með frum­varp­inu er stað­inn vörður um sjálfs­á­kvörð­un­ar­rétt fólks um eigin lík­ama með því að gera óheim­ilt að nema brott líf­færi eða líf­ræn efni úr lík­ama lát­inna ein­stak­linga hafi þeir lýst sig and­víga því eða brott­nám sé af öðrum sökum talið brjóta í bága við vilja þeirra.“

Best að koma ákvörðun sinni á framfæri í gagnagrunninn

Hjá Embætti land­læknis er starf­ræktur gagna­grunnur þar sem unnt er að skrá afstöðu til líf­færa­gjafar og segir í frum­varpi að tryggi­leg­ast sé að and­stöðu sé komið á fram­færi með þeim hætti. Einnig beri þó að virða það liggi áreið­an­lega fyrir að hinn látni hafi lýst and­stöðu sinni með öðrum hætti, til dæmis við nán­asta vanda­mann. Þá ætti ekki að nema brott líf­færi eða líf­ræn efni úr lík­ama lát­ins ein­stak­lings væri af öðrum sökum sér­stakt til­efni til að ætla að það hefði verið á móti vilja hans, til dæmis ef fyrir lægi að það væri and­stætt trú­ar­brögðum sem við­kom­andi aðhyllt­ist.

20-30 manns á ári þurfa líffæraígræðslu

Á heima­síðu Land­læknis segir að eft­ir­spurn eftir líf­færa­ígræðslum hafi vaxið jafnt og þétt í gegnum árin og nú þurfi um 25–30 sjúk­lingar hér á landi líf­færa­ígræðslu á ári hverju. „Ekki er unnt að nýta líf­færi nema í litlum hluta dauðs­falla en hver líf­færa­gjafi getur bjargað lífi nokk­urra ein­stak­linga. Mikill skortur er á líf­færum til ígræðslu og því er áríð­andi að sem flestir séu fúsir til að gefa líf­færi.“

Árangur af líf­færa­ígræðslum er yfir­leitt góður að sögn Land­læknis. Ígræðsla líf­færis bjargar ekki ein­ungis lífi heldur geti hún einnig bætt lífs­gæði. Margir lifa eðli­legu lífi með ígrætt líf­færi, geta stundað vinnu og lík­ams­rækt. Konur með ígrætt líf­færi geta stundum eign­ast börn.

Frum­varpið var sam­þykkt á þing­inu í gær með 52 atkvæðum, tveir greiddu ekki atkvæði og níu voru fjar­ver­andi við atkvæða­greiðsl­una. Flutn­ings­menn frum­varps­ins voru þing­menn Fram­sókn­ar­flokks­ins, þau Silja Dögg Gunn­ars­dóttir og Willum Þór Þórsson.