Telur stjórnvöld vinna gegn eigin markmiðum með hagræðingarkröfu á Hafró

Sigurður Guð­jóns­son for­stjóri Haf­rann­sókna­stofn­unar telur stjórn­völd ganga gegn eigin mark­miðum um efl­ingu haf- og umhverf­is­rann­sókna með því að gera sífellda hag­ræð­ing­ar­kröfu til Hafró. „Líta verður á haf­rann­sóknir sem fjár­fest­ingu en ekki eyðslu á fjár­magni,“ segir Sigurður í for­stjóra­ávarpi sínu í árs­skýrslu stofn­un­ar­innar, sem gefin var út í dag.

Stofn­unin þurfti að ráð­ast í hag­ræð­ing­ar­að­gerðir í lok árs­ins 2019, sem Sigurður segir hafa verið erf­iðar. „Hag­ræð­ing­ar­að­gerðir sem þessar hafa óneit­an­lega mikil áhrif á starf­semi stofn­un­ar­innar, að minnsta kosti til skamms tíma litið. Engum dylst að þjóð­hags­leg og vís­inda­leg verð­mæti Haf­rann­sókna­stofn­unar byggja á mannauði hennar. Þekking og reynsla starfs­fólks stofn­un­ar­innar er ómet­an­leg og mik­il­vægt að tryggja að hún við­hald­ist,“ segir Sigurður.

Ráðast þurfti í þessar aðgerðir til þess að mæta slæmri fjár­hags­stöðu stofn­un­ar­innar sem var til­komin vegna greiðslu­falls Verk­efna­sjóðs sjáv­ar­út­vegs­ins, en það var sá opin­beri sjóður sem Haf­rann­sókna­stofnun sótti mest til. Hafði greiðslu­fall sjóðs­ins þau áhrif að veru­legur halli varð á rekstri Hafró árin 2018 og 2019.

Samkvæmt árs­skýrsl­unni nam varð 79,4 milljón króna halli á afkomu Hafró á síð­asta ári, sem skipti í 25,9 millj­óna króna afgang frá rekstri og 105 millj­óna króna halla á fjár­fest­inga­heim­ild, en farið var í tölu­verðar fjár­fest­ingar vegna flutn­inga stofn­un­ar­innar í Fornu­búðir í Hafn­ar­firði.

Grunnrannsóknum hættulega lítið sinnt

Sigurður segir að áfram sé unnið með ráðu­neyti og ráð­herra að því að leysa þann vanda sem varð vegna greiðslu­falls Verk­efna­sjóðs­ins, en gagn­rýnir flötu hag­ræð­ing­ar­kröf­una sem beint er að stofn­un­inni.

Hann segir nán­ast alla rek­star­fjár­muni stofn­un­ar­innar fara í grunn­vöktun á helstu umhverf­is­þáttum í haf­inu umhverfis Ísland og og vöktun nytja­stofna sjávar og í ám og vötnum. Grunn­rann­sóknum sé á sama tíma „hættu­lega lítið“ sinnt, sér­stak­lega á tímum hröð­ustu umhverf­is­breyt­inga sem við höfum upp­lifað.

Allra tap ef óvissa er í mælingum

„Nýting sjáv­ar­auð­linda byggir á sjálf­bærri nýt­ingu okkar nytja­stofna og mæl­ingar á afkasta­getu þeirra er nauð­syn­leg fjár­fest­ing. Ef slakað er á þarna, skapar það óvissu í mæl­ingum sem leiðir til þess að stofn­unin getum ekki ráð­lagt jafn mik­inn afla. Var­úð­ar­reglan mælir svo fyrir. Það þýðir beint tap fyrir þjóð­fé­lagið,“ segir Sigurður og bætir við að hag­ræð­ing­ar­krafa upp á tvö pró­sent á ári sé umtals­verð.

„[Í] til­felli Haf­rann­sókna­stofn­unar þýðir það lækkun í fjár­veit­ingu um 90 millj­ónir á ári sem tekur í, sér­stak­lega ef áfram er haldið ár eftir ár. Þetta er í beinni and­stöðu við auknar áherslur í haf­rann­sóknum. Þá kalla miklar umhverf­is­breyt­ingar, á auknar rann­sóknir og kostnað. Langstærsti hluti af rekstr­arfé stofn­un­ar­innar er varið í grunn­vöktun á umhverfi og fiski­stofnum. Stór hluti af rekstr­arfé er fastur kostn­aður. Til dæmis kostar grunn­rekstur skip­anna rúman fjórð­ung af rekstr­ar­fénu. Það er því ekki mikið rými til hag­ræð­ingar. Heppi­legt væri að Haf­rann­sókna­stofnun þyrfti ekki að sæta hag­ræð­ing­ar­kröfu,“ segir for­stjór­inn.