Noregur noti stríðsgróðann til að hjálpa Úkraínu

Noregur hefur auðg­ast gríð­ar­lega eftir að hafa tekið við af Rúss­landi sem helsti gas­birgi Evrópu í kjöl­far inn­rás­ar­innar í Úkraínu. Þetta hefur leitt til þess að í Ósló hefur heyrst krafa um að þjóðin noti risa­vax­inn olíu­sjóð sinn til að hjálpa Úkraínu.

Sumir í Noregi segja að óvæntur gróði lands­ins geri það að „stríðs­gróða­manni“ og nokkrir norskir stjórn­mála­flokkar, þar á meðal banda­menn rík­is­stjórnar Verka­manna­flokks­ins, þrýsta á að stjórn­völd í Ósló hjálpi til við að ryðja úr vegi helstu hindr­un­inni sem kemur í veg fyrir að Evrópa geti notað frystar rúss­neskar eignir til að styðja Úkraínu fjár­hags­lega.

Vest­ur­veldin hafa fryst millj­arða í rúss­neskum eignum vegna inn­rásar Moskvu í Úkraínu árið 2022, þar á meðal um 210 millj­arða evra (30 billjónir króna) sem geymdir eru í Evrópu.

Evr­ópskir banda­menn Úkraínu hafa notað vexti af þessum fjár­munum til að styðja stjórn­völd í Kyiv, en vilja gjarnan ganga lengra með því að nýta sjálfa fjár­mun­ina – til­laga sem sumir vara við að feli í sér mikla áhættu, þar á meðal að fæla aðrar erlendar þjóðir frá því að draga fé sitt úr Evr­ópu­sam­band­inu.

Þar kemur Noregur til sög­unnar.

„Það er algjör­lega nauð­syn­legt fyrir öryggi Evrópu að Rússland vinni ekki ólög­lega árás­ar­stríðið sitt,“ sagði Guri Melby, leið­togi norska stjórn­ar­and­stöðu­flokks­ins Venstre, við AFP.

„Noregur hefur fjár­hags­lega burði til að ábyrgj­ast lán sem myndi gera Úkraínu kleift að verj­ast Rúss­landi betur, og ég tel að við ættum að gera það,“ sagði hún.

Stuðningur við risalán

Áætlunin er svona:

Á sama tíma og mörg aðild­ar­ríki ESB glíma við erfið rík­is­fjár­mál, ætlar fram­kvæmda­stjórn Evr­ópu­sam­bands­ins að nota hluta af frystum rúss­neskum eignum til að veita Úkraínu 140 millj­arða evra (20 billjóna króna) vaxta­laust lán til að fjár­magna fjár­laga- og hern­að­ar­stuðn­ing næstu tvö árin.

En Belgía, þar sem alþjóð­lega vörslu­fyr­ir­tækið Euroclear er með höf­uð­stöðvar og geymir megnið af frystu eign­unum, hefur kraf­ist strangra ábyrgða frá öðrum ESB-löndum til að deila áhætt­unni ef Rússland myndi til dæmis end­ur­heimta eignir sínar.

Sum skuld­sett lönd, eins og Frakk­land, ættu erfitt með að sam­þykkja slíka kröfu.

Tveir norskir hag­fræð­ingar hafa lagt til að Noregur, stærsti olíu- og gas­fram­leið­andi Vestur-Evrópu, stígi fram þótt landið sé ekki aðili að ESB, og benda á að landið hafi hagn­ast um 109 millj­arða evra auka­lega vegna hækk­andi gasverðs eftir inn­rás Rússa.

„Með því að hamstra þennan hagnað breytti norsk stjórn­völd land­inu í stríðs­gróða­mann,“ skrif­uðu þeir, Håvard Halland og Knut Anton Mork, í grein í síð­asta mán­uði.

Þökk sé AAA láns­hæf­is­mati sínu – því hæsta sem láns­hæf­is­mats­fyr­ir­tæki veita – og olíu­sjóði sínum, þeim stærsta í heimi, met­inn á um 2,1 billjón doll­ara, gæti Noregur „einn síns liðs tekið á sig skil­yrtu ábyrgð­ina sem fylgir nýjum skuldum Úkraínu, og það án þess að það hefði áhrif á láns­hæf­is­mat sitt,“ sögðu þeir.

Hug­myndin fékk hljóm­grunn hjá sumum evr­ópskum stjórn­mála­leið­togum.

„Það væri frá­bært,“ sagði Mette Frederik­sen, for­sæt­is­ráð­herra Dan­merkur, á leið­toga­fundi ESB í Kaup­manna­höfn í síð­asta mán­uði.

Norsk stjórn­völd fara þó var­lega, eftir að hafa þegar eyrna­merkt borg­ara­lega og hern­að­ar­lega aðstoð til Úkraínu upp á meira en 275 millj­arða norskra króna (3,4 billjónir íslenskra króna).

„Við fylgj­umst náið með stöð­unni og höldum áfram við­ræðum okkar við Evr­ópu­sam­bandið,“ sagði Ellen Reitan, ráðu­neyt­is­stjóri í fjár­mála­ráðu­neyt­inu.

„Siðferðisleg skylda“

Samkvæmt heim­ildum AFP er Noregur í við­ræðum við Evr­ópu­sam­bandið en hefur engin áform um að veita Úkraínu örygg­is­net á eigin spýtur.

Græn­ingja­flokk­ur­inn í Noregi íhugar að gera málið að einni af kröfum sínum í kom­andi fjár­laga­við­ræðum við rík­is­stjórn­ina, sem þarf meðal ann­ars stuðn­ing Græn­ingja til að koma fjár­laga­frum­varpi sínu fyrir árið 2026 í gegn.

„Noregur er eina landið í Evrópu sem hefur svo mikið fé lagt til hliðar og getur úthlutað slíkri upp­hæð án þess að þurfa að taka lán eða hækka skatta,“ sagði Arild Hermstad, leið­togi Græn­ingja, við AFP.

„Og auk þess höfum við grætt svo mikið á þessu stríði að þetta er ein­fald­lega sið­ferð­is­leg skylda.“