Karolina fund: Skrifar ævisögu langafa síns

Andrés Úlfur er mann­fræð­ingur og er í augna­blik­inu að skrifa ævi­sögu langafa síns, teikn­ar­ans og mál­ar­ans Tryggva Magn­ú­sonar (1900-1960). Tilefni þess­ara skrifa er að gefa hald­góða inn­sýn inn í líf og feril teikn­ar­ans og mál­ar­ans Tryggva Magn­ús­sonar. Nýverið voru opin­beruð gögn sem voru í vörslu Þórdísar Tryggva­dóttur, dóttur Tryggva, í meira en fjóra ára­tugi. Þetta er gríð­ar­stórt safn frum­teikn­inga eftir Tryggva sem eru talin í þús­undum og brúar það stærsta hluta ævi hans og mest allan starfs­feril.

Í umfjöll­un­inni um Tryggva Magn­ús­son verður líf hans og fer­ill rak­inn í máli og myndum þar sem stuðst verður við áður óbirt safn hans sem og áður útgefið efni. Þessi frum­gögn sem í fyrsta skipti fá að líta dags­ins ljós, gegna því veiga­miklu hlut­verki í allri umfjöllun og inn­sýn í líf mál­ar­ans og eru þunga­vigtin í kom­andi skrifum um ævi og starfs­feril lista­manns­ins. Þetta voru miklir umbrota­tímar í íslensku þjóð­lífi. Þar fór mest fyrir sjálf­stæð­is­bar­átttu land­ans, sjálfsí­mynda­sköpun nýfull­valda þjóðar og hvernig Íslend­ingar álítu sig menn­ing­ar­lega frá­brugðna öðrum, sem þjóð með sam­eig­in­legan upp­runa og sögu­lega for­tíð. Kjarninn hitti Andrés Úlf og tók hann tali.

Hver var Tryggvi Magnússon?

„Tryggvi Magn­ús­son fædd­ist alda­móta­árið 1900 og ólst upp á Ströndum í mik­illi frá­sagna­hefð í umhverfi sem var rómað fyrir galdra og galdra­fár. Hann fór í Gagn­fræði­skól­ann á Akureyri og fór svo til útlanda árin 1919-1923 í frekara nám í listum, til Dan­merkur, Banda­ríkj­anna og Þýska­lands. Tryggvi var alkom­inn heim 1923 og hóf hann þá sinn feril sem teikn­ari. Hann Tryggvi er oft tal­inn vera fyrsti teikn­ar­inn á Íslandi sem hafði atvinnu sem slíkur. Hann var braut­riðj­andi í skop og aug­lýs­inga­teiknun, sem átti þann draum að vera mál­ari.“

Er eitthvað einkennandi við listina hans?

„Þegar hann var ungur að þá var nán­ast ekk­ert mynd­mál í bókum. Hann var mjög upp­tek­inn af hetjum Íslend­inga­sagn­anna, þar sem var að finna gríð­ar­lega grein­ar­góðar lýs­ingar á bæði þjóð­sagna­per­sónum og þeirra umhverfi, en án mynd­máls. Hann var fyrst og fremst teikn­ari sem varð meist­ari í að setja mynd við mál. Hann var líka fær mál­ari, en fékk aldrei við­ur­kenn­ingu sem slíkur og hafa þeir tímar sem hann var hluti af eflaust eitt­hvað með það að gera.”

Hver eru hans þekktustu verk?

„Því miður er Tryggvi einn af mörgum lista­mönnum for­tíð­ar­innar sem er eig­in­lega gleymdur og graf­inn. Þetta er frekar erfið spurn­ing, því í gamla daga var hann eflaust þekkt­astur fyrir mynd­skreyt­ingar sínar í bækur og fyrir teikn­ingar sínar í skopá­deilu­rit­inu Spegl­inum. Í dag er hann eflaust þekkt­astur fyrir að hafa teiknað núgild­andi skjald­ar­merki Íslands.”

Hvar birtust helst verkin hans?

„Tryggvi var gríð­ar­lega afkasta­mik­ill lista­maður og var hann feng­inn í að teikna allt sem fólki dátt í hug á þessum tíma. Hann mynd­skreytti tugi barna- og ævin­týra­bóka. Hann var rit­stjóri og aðal teikn­ari skopá­deilu­blaðs­ins Speg­ils­ins í yfir tutt­ugu ár. Hann var einn af þeim merku lista­mönnum sem tók þátt í að hanna og mynd­skreyta allt fyrir Alþing­is­há­tíð­ina 1930. Hann teikn­aði jóla­svein­ana með ljóðum Jóhann­esar úr Kötlum. Tryggvi var fyrsti aug­lýs­inga­teikn­ari Raf­skinnu árin 1935-1945 og árið 1944 var teikn­ing hans af land­vætt­unum við­ur­kennd sem opin­bert skjald­ar­merki lýð­veldis Íslands. Þessi upp­taln­ing er alls ekki tæm­andi og verður það tals­verð áskorun að koma því öllu fyrir í einni bók.“

Ef það er ein­hver þarna úti sem býr yfir ein­hverjum fróð­leik um Tryggva og vill deila honum með höf­und er bent að net­fangið skjaldarmerkið@gmail.com.

Í augna­bliknu er staðið fyrir fjár­öflun hjá Karolina­fund svo að ævi­sagan um þennan stór­brotna lista­mann verði að veru­leika. „Ég bið auð­vitað alla listaunn­endur og alla þá sem vett­lingi geta valdið að taka þátt.“