Eitt af hverjum sex dauðsföllum tengt matarvenjum

Hegð­un­ar­tengdir áhættu­þættir leiða til rúm­lega þriðj­ungi allra dauðs­falla á Íslandi. Þarf af veldur sívax­andi offita sér­stökum áhyggjum. Þrátt fyrir að reglu­legar lík­am­legar æfingar séu algengar á meðal Íslend­inga þá leiða slæmar neyslu­venjur til þess að offitu­hlut­fallið helst hátt hér á landi. Íslend­ingar neyti allt of lítið af græn­meti og ávöxtum og of mikið af sykruðum vörum. 

Þetta kemur fram í nýrri skýrslu Efna­hags- og fram­fara­stofn­un­ar­innar um heilsu­far þjóða.

Offita er meiriháttar lýðheilsuvandamál á Íslandi

Offita leiðir til auk­innar áhættu á háum blóð­þrýst­ingi, syk­ur­sýki, hjarta­á­falli og ann­arra hjarta- og æða­sjúk­dóma, auk þess að vera áhættu­þáttur fyrir ákveðnar krabba­mein­steg­undir. 

Í skýrsl­unni kemur fram að full­orðnir Íslend­ingar sem þjást af offitu hefur fjölgað til muna síð­asta ára­tugi, hlut­fallið hefur farið úr 12 pró­sentum árið 2002 í 27 pró­sent árið 2018.

Þá voru fimmt­ungur 15 ára gam­alla íslenskra drengja og stúlkna yfir kjör­þyngd á árunum 2013 til 14, en það var þriðja hæsta hlut­fallið í Evrópu. Í skýrsl­unni segir að þetta stang­ast á við það að einn af hverjum fimm 15 ára ung­lingum tekur þátt í miðl­ungs- eða erf­iðum lík­ams­æf­ingum, sem er all­nokkru hærra en ESB-með­al­talið sem er 15 pró­sent. [adspot]

Þá er mik­ill munur á lík­ams­æf­ingum stúlkna sem mælist 14 pró­sent en 25 pró­sent hjá drengjum. Þrátt fyrir að reglu­legar lík­am­legar æfingar séu algeng­ari meðal íslenskra barna, og reyndar full­orð­inna líka, en tíðkast í flest­öllum ESB-ríkj­unum, þá leiða slæmar neyslu­venjur til þess að offitu­hlut­fallið helst hátt.

Í skýrsl­unni kemur fram að árið 2017 greindu meira en helm­ingur allra full­orð­inna frá því að þeir borði ekki svo mikið sem einn ávaxta­bita á degi hverjum, sem er hærra hlut­fall en í flest­öllum ESB-ríkj­unum. Þá segj­ast þriðj­ungur full­orð­inna Íslend­inga ekki borða einn græn­met­is­skammt á dag, sem er í námunda við ESB-með­al­talið. Enn fremur neyti Íslend­ingar of mikið af sykri og salti sam­kvæmt skýrsl­unni.

15 prósent dauðsfalla má rekja til reykinga

Aðrar hegð­un­ar­tengdir áhættu­hættir eru meðal ann­ars tóbaks­notkun og áfeng­is­neysla. Innan við tíundi hver full­orð­inna reykir dag­lega, sem er aðeins helm­ingur miðað við ESB-ríkin. Áfeng­is­neysla full­orð­inna Íslend­inga telst einnig ein­hver sú allra minnsta sem þekk­ist í Evrópu, þar sem hún er um 20 pró­sent minni en með­al­talið í Evr­ópu­ríkj­unum.

Þó er ætlað er að tóbaks­notkun (jafnt beinar sem óbeinar reyk­ingar) hafi leitt til 15 pró­sent af öllum dauðs­föll­unum hér á landi. Hins vegar leiddi áfeng­is­neysla, að því að talið er, aðeins til um 1 pró­sent dauðs­fall­anna, sem er langt innan við ESB-með­al­talið sem nam 6 pró­sentum.