Andstætt hagsmunum eigenda að auka innflutning á kjöti

„SS hefur markað þá stefnu að flytja bara inn kjöt til að bregð­ast við skorti en ekki til að vera í ein­hverri massí­vri útþenslu á erlendu kjöti, enda er það í and­stöðu við hags­muni félags­manna SS. Það sem við stöndum fyrir er fyrst og fremst að selja fram­leiðslu bænd­anna, þeirra um það bil 900 bænda sem byggja upp SS.“

Þetta segir Steinþór Skúlason, for­stjóri Slát­ur­fé­lags Suð­ur­lands, SS. SS er með elstu og umfangs­mestu mat­væla­fyr­ir­tækjum lands­ins, stofnað 1907. Félagið rekur afurða­deild þar sem undir fellur slátrun og vinnsla kjöts bænda sem leggja inn sauðfé, naut­gripi, hross og svín. Kjöt­vinnsla fyr­ir­tæk­is­ins á Hvols­velli er sú stærsta á land­inu öllu, fyr­ir­tækið er einn stærsti aðil­inn í kjöt­iðn­aði á land­inu og selur vörur undir fjölda vöru­merkja. Þá rekur SS inn­flutn­ings­deild sem flytur inn allra handa mat­vörur, sæl­gæti og dýra­mat, svo nefnd séu dæmi.

Í eigu bænda, ríkissjóðs og neytenda

SS er í grunn­inn sam­vinnu­fé­lag og segir á vef­síðu þess að það sé í eigu „búvöru­fram­leið­enda á félags­svæði sínu og almennra hlut­hafa“. Um 900 félags­menn skipa svo­kall­aða A-deild félags­ins. Hins vegar er eign­ar­haldið nokkuð flókn­ara en ætla mætti, og í raun má segja að það sé eilitlum ofsögum sagt að félagið sé í eigu búvöru­fram­leið­enda.

SS er skráð á hluta­bréfa­markað og hefur verið frá árinu 2011. Fyr­ir­tækið er því líka í eigu aðila sem keypt hafa hluta­bréf, eða eign­ast hlut með öðrum hætti, í B-deild félags­ins. Langstærsti eig­and­inn er Birta líf­eyr­is­sjóður sem á rúm 37 pró­sent, og þar á eftir kemur rík­is­sjóður Íslands, sem á rúm 22 pró­sent í gegnum eign­ar­hlut sinn í Lands­bank­anum. Festa líf­eyr­is­sjóður er þriðji stærsti eig­and­inn og á tæp sjö pró­sent. Það er því ekki ósann­gjarnt að segja að SS sé um sumt að mestu í eigu neyt­enda. Um tutt­ugu ein­stak­lingar eiga beinan eign­ar­hlut í félag­inu, rúm­lega 30 pró­sent sam­an­lagt og á sá sem stærstan hlut­inn á aðeins 2,35 pró­sent.

Þeir sem halda á B-bréfum í fyr­ir­tæk­inu geta vissu­lega haft sínar skoð­anir á rekstri SS og komið þeim á fram­færi, enda hafa þeir mál­frelsi og til­lögu­rétt á aðal­fundum, en ekki atkvæða­rétt. Stefna fyr­ir­tæk­is­ins er hins vegar ákveðin af félags­mönnum, fyrst á svo­nefndum deilda­fundum sem haldnir eruð reglu­lega í aðdrag­anda aðal­funda, og svo á aðal­fundi þar sem félags­menn kjósa stjórn og sam­þykkja sam­þykktir.

Minni umsvif síðustu misseri

SS er þá enn umsvifa­meira á mat­væla­mark­aði en kemur fram hér að framan því félagið á Reykja­garð hf. að fullu, fyr­ir­tæki sem elur, slátrar og vinnur kjúklinga, og selur meðal ann­ars undir vöru­merkj­unum Holta og Kjörfugl. Þá á félagið einnig Hollt og gott, sem selur græn­meti, ávexti, salöt og sósur. SS er með­limur í SAFL, og það er Reykja­garður líka.

SS hefur hins vegar ekki verið eins umsvifa­mikið og mörg önnur fyr­ir­tæki í land­bún­að­ar­geir­anum þegar kemur að þátt­töku í útboðum toll­kvóta, þó félagið hafi verið þátt­tak­andi í slíkum útboðum. Í síð­ustu toll­kvóta­út­hlutun vegna samn­ings Íslands við ESB fékk SS úthlutað 10 tonna kvóta til inn­flutn­ings á svína­kjöti. Á síð­asta ári fékk félagið úthlutað 20 tonna kvóta, einnig til inn­flutn­ings á svína­kjöti. Ári áður var kvót­inn tæp 3,5 tonn, þá fyrir skinku. Árið 2020 fékk SS úthlutað 114 tonna kvóta til að flytja inn svína­kjöt og árið 2019 var kvót­inn 85 tonn. Á árunum 2019 til 2020 fékk Reykja­garður úthlutað tæp­lega 140 tonna toll­kvóta til inn­flutn­ings á ali­fugla­kjöti, en hefur ekki fengið úthlutað kvóta síðan.

Spurður hvers vegna dregið hafi úr ásókn SS í toll­kvóta nú á síð­ustu árum, frá því sem var, segir Steinþór Skúlason, for­stjóri fyr­ir­tæk­is­ins, að meg­in­á­stæðan hafi verið hversu hátt gjaldið fyrir kvót­ana var orðið. „Gjaldið sem greiða þurfti fyrir kvót­ana var orðið það hátt að við skildum ekki alveg hvað var í gangi. Við vorum fyrst og fremst að flytja inn svína­síður og gjaldið var orðið hærra en það sem þurfti að greiða fyrir að flytja inn umfram toll­kvóta, á fullum tollum sam­kvæmt toll­skrá.“

Inn­flutn­ingur SS er, eins og hjá flestum inn­flytj­endum, meiri en það sem er úthlutað af toll­kvótum. „Okkur sýn­ist að við séum að flytja inn um það bil 4 pró­sent af því sem flutt er inn af svína­kjöti á ári. SS hefur markað þá stefnu að flytja bara inn kjöt til að bregð­ast við skorti en ekki til að vera í ein­hverri massí­vri útþenslu á erlendu kjöti, enda er það í and­stöðu við hags­muni félags­manna SS. Það sem við stöndum fyrir er fyrst og fremst að selja fram­leiðslu bænd­anna, þeirra um það bil 900 bænda sem byggja upp SS,“ segir Steinþór.

Hafa ekki reynt að beita eigendavaldi

Varðandi inn­flutn­ing á ali­fugla­kjöti sem Reykja­garður, dótt­ur­fyr­ir­tæki SS, flutti inn á árunum 2019 og 2020 segir Steinþór að verið hafi verið að bregð­ast við tíma­bundnum sam­drætti í fram­leiðslu. Síðan þá hafi eigin fram­leiðsla gengið betur. Sama stefna sé í gildi hjá Reykja­garði og SS, að nýta eigi eigin inn­lenda fram­leiðslu fyrst og fremst.

Steinþór segir að deila megi enda­laust um hvort að þeir sem fram­leiði og selji íslenskt kjöt eigi og megi bjóða í kvóta. Ekkert eitt sé rétt eða rangt í því. „Ég auð­vitað tala fyrir þá hags­muni sem við erum að gæta. Félagið er í eigu bænda og það eru ekki hags­munir okkar að keyra niður verð á inn­lendu kjöti. Við förum því þessa var­káru leið.“

Spurður hvort að með þessu sé fyr­ir­tækið mögu­lega á móti ekki að gæta hags­muna ann­arra eig­enda sinna en bænda, þeirra sem eiga svo­nefnd B-bréf í félag­inu, sem hafi í raun ekki beinna hags­muna að gæta varð­andi fram­leiðslu á land­bún­að­ar­af­urðum hér á landi, svarar Steinþór: „Það verður að líta til þess að þegar þeir velja að kaupa þessi B-bréf þá liggur alveg fyrir hver stefna fyr­ir­tæk­is­ins er, þetta er engin kúvend­ing á stefnu. Sem betur fer hefur rekst­ur­inn gengið nokkuð vel svo þessir eig­endur hafa fengið ágæta ávöxtun af sínum hlutum.“

Spurður hvort að þessir eig­endur fyr­ir­tæk­is­ins hafi þá með ein­hverjum hætti þrýst á um að SS flytji í meira magni inn erlent kjöt, blási út mark­að­inn eins og Steinþór kall­aði það, svarar hann því neit­andi. „Nei, enda held ég að það væri mjög lang­sótt að þeir myndu beita sér þannig. Þessir aðilar hafa ekki atkvæð­is­rétt, þeir hafa mál­frelsi og til­lögu­rétt á aðal­fundum, en geta ekki knúið á um stefnu­breyt­ingu með atkvæða­valdi.“

Sem fyrr segir í þess­ari umfjöllun var sam­þykkt á aðal­fundi Kaup­fé­lags Skag­firð­inga 6. júní síð­ast­lið­inn að fyr­ir­tækið og dótt­ur­fé­lög þess ættu ekki að flytja inn land­bún­að­ar­af­urðir. Hins vegar er ljóst, eins og Ágúst Andr­és­son, stjórn­ar­for­maður Esju, sagði við Heim­ild­ina, að kjöt­vinnsla þarf að kaupa inn­flutt kjöt og hefur og mun kaupa það af öðrum inn­flytj­endum. Spurður hvort þetta sé eitt­hvað sem gæti hugn­ast SS að gera, eða hvort þetta sé í raun bara blekk­ing­ar­leikur, segir Steinþór að það sé ekki við­eig­andi að hann tjái sig um ákvarð­anir kaup­fé­lags­ins. „En ef þú þarft á annað borð að vinna úr innnfluttu hrá­efni, er þá ein­hver grein­ar­munur á því hvort þú borgar ein­hverjum heild­sala fyrir að flytja það inn eða gerir það sjálfur? En þetta er alltaf spurn­ing um í hvaða mæli er verið að flytja inn, ertu að gera það til að ryðja inn­lendum vörum til hliðar eða ertu að gera það til að mæta þörf sem ella verður upp­fyllt af öðrum?“