Lítið vitað um orsakir aukinnar tíðni hvalreka

Mikill fjöldi hvala hefur rekið á land það sem af er ári eða alls 152 hvalir. Lítið er hins vegar vitað um orsakir þess og hval­rekar í raun lítið rann­sak­aðir hér á landi. Nið­ur­stöður rann­sókna hafa þó bent til að auk­inn ágangur hvala­skoð­un­ar­skipa og báta í Faxaflóa hafi nei­kvæð áhrif á hegðun hrefna.

Þetta kemur fram í svari sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra við fyr­ir­spurn frá Andrési Inga Jónssyni, þing­manni utan þing­flokks, um hval­reka.

Hvalaskoðun víða áhyggjuefni

Á síð­asta ára­tug hafa alls 237 hvali rekið á land á Íslandi. Stærstur hluti þeirra eru grind­hvalir en mikla athygli vakti þegar 50 grind­hvala­hræ fund­ust í Löngu­fjör­um í sumar. Í kjöl­farið kall­aði Andrés Ingi eftir svörum frá ráð­herra um tíðni hval­reka hér á landi og hvort að skoðað hefði verið hvaða tengsl kunna að vera á milli hval­reka og til að mynda umferðar skipa nálægt hvala­vöðum.

Samkvæmt svari sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra hefur ekki verið gerð fræði­leg úttekt á hugs­an­legum tengslum milli almennrar skipa­um­ferðar og tíðni hval­reka hér við land þrátt fyrir að ýmsar erlendar rann­sóknir á hval­rekum sýni að árekstrar skipa og hvala geti verið mik­il­vægur þáttur í dán­ar­tíðni hvala, einkum þar sem saman fer mikil skipa­um­ferð og við­kvæmir stofnar hvala.

Eitt alvar­leg­asta dæmið um slíkt er Slétt­bakur en sú teg­und var útbreidd í Norður- Atl­ants­hafi fyrr á öldum en en leifar stofns­ins telja nú fáein hund­ruð dýra sem halda til við aust­ur­strönd Banda­ríkj­anna og Kanada. Mikil skipa­um­ferð á því svæði er talin hamla end­ur­reisn stofns­ins og hafa því verið settar sér­stakar sigl­inga­reglur vegna þess.[adspot]

Neikvæð áhrif hvalaskoðunarskipa

Enn fremur segir í svar­inu að hvala­skoðun hafi auk­ist gíf­ur­lega um allan heim og sé það víða áhyggju­efni enda bein­ist hún oft sér­stak­lega að svæðum sem eru mik­il­væg hvala­stofnum. Vís­inda­nefnd Alþjóða­hval­veiði­ráðs­ins hefur á und­an­förnum árum fjallað í auknum mæli um þær hættur sem steðja að hvölum vegna sigl­inga bæði almennt og sér­stak­lega vegna hvala­skoð­unar. 

Gerðar hafa verið nokkrar rann­sóknir hér við land á áhrifum hvala­skoð­unar á hegðun og mögu­leg lang­tíma­á­hrif á hvali. Nið­ur­stöð­urnar benda til að ágangur hvala­skoð­un­ar­skipa og báta í Faxaflóa hafi nei­kvæð áhrif á hegðun hrefnu, sér­stak­lega hvað varðar fæðu­nám.

Hins vegar þykir ólík­legt að þessi truflun hafi var­an­leg alvar­leg áhrif á æxl­un­ar­getu hval­anna til lengri tíma litið vegna hreyf­an­leika hval­anna innan haf­svæð­is­ins við Ísland, að því er fram kemur í svari ráð­herra.

Gengur illa að fá upplýsingar frá hernaðaryfirvöldum

Í fyr­ir­spurn sinni spyr Andrés Ingi jafn­framt hvort að skoðað hafi verið hvort að tengsl kunni að vera á milli hval­reka og umferðar skipa sem senda frá sér öflug hjóð­sjár­merki, til að mynda her­skip og kaf­báta.

Mynd: Bára Huld Beck

Sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra segir í svari sínu að í gangi sé fjöl­þjóð­leg rann­sókn þar sem reynt er að kanna orsakir óvenju­legs fjölda and­ar­nefju og svín­hvala­reka, á árinu 2018, á ströndum margra landa við Norð­austur-Atl­ants­haf, meðal ann­ars á Íslandi.

Hann segir að í því sam­bandi sé meðal ann­ars er litið til við við­veru her­skipa og her­æf­ingar sem fram fóru sum­arið 2018. Erf­ið­lega hefur þó gengið að afla upp­lýs­inga frá hern­að­ar­yf­ir­völdum. Engar rann­sóknir hafa verið gerðar hér við landa á tengslum hval­reka og umferðar skipa sem senda frá sér öflug hljóð­sjár­merki.

Í svar­inu kemur jafn­framt­fram að lítið eða ekk­ert sé vitað um tengsl hval­reka við berg­máls­rann­sóknir olíu­leit­ar­skipa, notk­unar hvala­fæla til að halda hvölum frá veiði­færum skipa eða ann­arrar hljóð­meng­unar af manna­völdum.

Erfitt að ákvarða dánarorsök

Andrés Ingi kall­aði jafn­framt eftir upp­lýs­ingum um dán­ar­or­sök strand­að­ara hvala en ráð­herra segir að sjaldn­ast sé hægt að ákvarða dán­ar­or­sök hvala sem reka á landi nema í til­fellum þar sem sjá megi skýr ummerki um veið­ar­færi eða skips­skrúfur.

Sama gildi um slíkt á heims­vísu enda þyrfti til þess umfangs­miklar og kostn­að­ar­samar krufn­ingar sér­hæfðra dýra­lækna. Haf­rann­sókn­ar­stofa tekur þó reglu­lega sýni úr hval­rekum og safnar í vefja og sýna­banka sem und­an­farin ár hefur sýnt sig sem mik­il­vægt inn­legg í ýmsar alþjóð­legar rann­sóknir, að því er fram kemur í svar­inu.