„Laða til sín heilar kynslóðir fíkla“

Lokkandi, einnota rafrettur og nikótín­púðar með sæl­gæt­is­bragði eru meðal nýrra vara sem beint er að ungu fólki og ýta undir nýja bylgju tóbaks- og nikótín­fíknar, var­aði Alþjóða­heil­brigð­is­stofn­unin (WHO) við í dag.

Tedros Adhanom Ghebr­eyesus, yfir­maður Alþjóða­heil­brigð­is­stofn­un­ar­innar, sagði við opnun alþjóð­legrar ráð­stefnu um tóbaks­varnir að hann harm­aði að sífellt fleiri börn lað­ist að nýju vör­unum.

„Skólar eru nýja víg­línan í stríð­inu gegn tóbaki og nikó­tíni, þar sem fyr­ir­tæki eru virk í að laða til sín heilar kyn­slóðir fíkla,“ var­aði hann við.

Í skýrslu WHO sem gefin var út í síð­asta mán­uði er áætlað að nærri 15 millj­ónir ung­linga á heims­vísu noti nú rafrettur, sagði hann á 11. fundi aðild­ar­ríkja ramma­samn­ings WHO um tóbaks­varnir (FCTC).

Tedros fagn­aði þeim mikla árangri sem náðst hefur á síð­ustu ára­tugum í að sporna við þessum ban­væna ávana, þótt enn sé áætlað að meira en átta millj­ónir manna á heims­vísu deyi árlega af völdum tóbakstengdra sjúk­dóma.

Síðustu 20 ár „hefur tóbaksneysla meðal ungs fólks minnkað um þriðj­ung á heims­vísu,“ sagði hann og bætti við að það hefði hvatt „tóbaks­fram­leið­endur til að þróa nýjar vörur til að laða að nýja við­skipta­vini.“

Heil­brigð­is­stofnun Sam­ein­uðu þjóð­anna varpar fram efa­semdum um mark­aðs­setn­ingu tóbaks­iðn­að­ar­ins á veip­vörum og öðrum nýjum vörum sem örugg­ari val­kostum við hefð­bundnar tóbaks­vörur og sem hjálp­ar­tæki til að hætta að reykja.

„Engar sann­anir eru fyrir nettó­á­vinn­ingi þeirra fyrir lýð­heilsu og sífellt fleiri vís­bend­ingar eru um skað­semi þeirra,“ sagði Tedros og harm­aði að slíkar vörur séu not­aðar til að laða ungt fólk að reyk­ingum.

Nýleg skýrsla WHO, benti hann á, sýndi að „í 63 löndum þar sem gögn eru til­tæk er algengi veip­notk­unar meðal ung­linga að með­al­tali níu sinnum hærra en meðal full­orð­inna.“

„Tökum það skýrt fram, fyr­ir­tækin sem fram­leiða þessar vörur eru ekki knúin áfram af skaða­minnkun eða lýð­heilsu. Þau eru knúin áfram af einu og aðeins einu, gríð­ar­legum hagn­aði fyrir hlut­hafa sína.“

Yfir­maður WHO sagði að stofnun hans skor­aði á öll lönd að setja reglur um nikótín­púða, rafrettur og upp­hitað tóbak „að minnsta kosti jafn strangt og þau setja reglur um hefð­bundnar tóbaks­vörur.“

Hann fagn­aði því að nokkur lönd hefðu alfarið bannað slíkar vörur og lagði áherslu á að „þau sem ekki hafa gert það ættu að beita ströngu eft­ir­liti með bragð­efnum, umbúðum, mark­aðs­setn­ingu og sölu­að­ferðum til að verj­ast áhrifum iðn­að­ar­ins og fram­fylgja ald­urs­tak­mörk­unum.“

Eins og Heim­ildin greindi frá í síð­asta mán­uði hefur heild­ar­hagn­aður helstu versl­ana sem selja nikótín­púða og tengdar vörur numið 1,8 millj­arði króna frá því að tóbaks­lausar nikótín­vörur fóru að ryðja sér til rúms hér á landi. Á síð­asta ári nam hagn­aður umsvifa­mestu sér­versl­anna meira en hálfum millj­arði króna. Nú eru meira en þriðj­ungur Íslend­inga undir þrí­tugu neyt­endur nikótíns.