„Hvers vegna eru sam­skipti við ESB um mögu­legar þving­un­ar­að­gerðir ESB gagn­vart kjör­ræð­is­manni Íslands óform­leg? Væri ekki eðli­legt að slík sam­skipti væru form­leg og skráð til hins ýtrasta ef ESB væri að ósekju að ganga þannig að kjör­ræð­is­manni Íslands? Hverjar eru reglur um hvort erindi skuli vera form­leg eða óform­leg? Hver tekur slíka ákvörðun? Hvaða reglur gilda um skrán­ingu óform­legra erinda,“ spyr Björn Leví Gunn­ars­son, þing­maður Pírata, í skrif­legri fyr­ir­spurn til utan­rík­is­ráð­herra, sem lögð var fram í byrjun vik­unnar.

Utan­rík­is­ráðu­neytið stað­festi á dög­unum í svari til Stund­ar­innar að hafa í des­em­ber 2020, hátt í þrjá­tíu skipti hringt, sent fyr­ir­spurnir og átt fundi með full­trúum aðild­ar­ríkja ESB, í kjöl­far þess að kjör­ræð­is­maður Íslands í Hvíta-Rúss­landi viðr­aði áhyggjur sínar af því að lenda mögu­lega á lista ein­stak­linga sem sættu við­skipta­banni, vegna tengsla við ein­ræð­is­herr­ann Aleksander Lukashenko. 

Ráðu­neytið neitar hins vegar að afhenda nokkur gögn um þessi sam­skipti, á þeirri for­sendu að þau hafi öll verið trún­að­ar­sam­töl. Stundin hefur óskað eftir frek­ari sund­ur­liðun á þessum sam­skiptum en beiðn­inni hefur enn ekki verið svarað.

Utan­rík­is­ráð­herra hefur ítrekað vísað í upp­lýs­ingar úr þessum gögnum, þegar hún hefur hafnað því að ísenska ríkið hafi með þessum sam­skiptum reynt að beita sér gegn því að kjör­ræð­is­mað­ur­inn eða fyr­ir­tæki hans yrðu fyrir við­skipta­þving­unum ESB. Einungis hafi verið um að ræða fyr­ir­spurnir, þvert á það sem fjöldi við­mæl­enda Stund­ar­innar hafa lýst.

Í því sam­hengi er full­yrt að millj­arða árlegir við­skipta­hags­munir íslenskra útgerða, hafi ráðið för. Kjör­ræð­is­mað­ur­inn Aleksander Mos­hen­sky hefur enda verið umsvifa­mik­ill fisk­kaup­andi ekki síst eftir að Rússar lögðu við­skipta­bann á íslenskan fisk. Með Mos­hen­sky sem milli­lið hefur íslenskum útgerðum tek­ist að koma íslenskum fiski á markað í Rúss­landi. Og notið til þess póli­tískra tengsla Mos­hen­sky við ein­ræð­is­herr­ann Aleksander Lukashenko, sam­kvæmt fréttum í Hvíta-Rúss­landi.

Fyr­ir­spurnin til utan­rík­is­ráð­herra inni­heldur spurn­ingu um þessi við­skipta­tengsl og hvort íslenskum stjórn­völdum hafi verið kunn­ugt um að íslenskum fiski hafi verið end­ur­pakkað í Hvíta-Rúss­landi og upp­runi vör­unnar sagður þar, áður en hann var fluttur til Rúss­lands.

Í fyr­ir­spurn Björns Leví er jafn­framt spurt um hvenær og hversu oft ráðu­neytið hafi átt í sam­skiptum við kjör­ræð­is­mann­inn frá því hann var skip­aður í emb­ættið árið 2007, og hversu oft þau sam­skipti hafi snú­ist um boðuð áform ESB um að beita Mos­hen­sky við­skipta­þving­unum. 

Yfir­lýs­ing utan­rík­is­ráð­herra í svari til Stund­ar­innar í byrjun mars, á þá leið að ráð­herra teldi orðum aukið að kalla Mos­hen­sky náinn banda­mann Lukashenko, vakti nokkra athygli. Ekki síst meðal tals­manna land­flótta Hvít-Rússa og stjórn­ar­and­stæð­inga í land­inu, sem bentu á marg­háttuð aug­ljós tengsl þeirra. Síðar kom í ljós að eina heim­ild ráðu­neyt­is­ins fyrir þess­ari full­yrð­ingu var Mos­hen­sky sjálfur, í bréfi til ESB þar sem hann varð­ist fyr­ir­hug­uðum við­skipta­þving­unum. Ráðherra hefur í opin­berri umræðu vísað til þessa bréfs og sagt það opin­bert gagn, en engu að síður hefur Stundin ekki fengið aðgang að því, hvorki í ráðu­neyt­inu né frá Mos­hen­sky sjálfum.

Samkvæmt heim­ildum Stund­ar­innar er efni bréfs­ins þó ekki skýrt um sam­band Lukashensko og Mos­hen­sky. Þar er hvergi vikið orði að fjöl­mörgum atriðum sem benda ótví­rætt til þess að Mos­hen­sky hafi notið vel­vildar for­set­ans, í skiptum fyrir stuðn­ing við hann. Nokkuð sem ítrekað hefur verið fjallað um í fjöl­miðlum innan og utan Hvíta-Rúss­lands.

Björn Leví spyr í því ljósi sér­stak­lega um hvort íslenskum stjórn­völdum hafi aldrei borist ábend­ingar eða athuga­semdir við stöðu Mos­hen­sky sem kjör­ræð­is­manns:

„Hafa íslenskum stjórn­völdum ein­hvern tíma borist ábend­ingar eða athuga­semdir um meinta spill­ingu eða póli­tísk tengsl Mosjen­skís við Aleksander Lúk­asjenkó eða hví­trúss­nesk stjórn­völd? Ef svo er, hvenær og hversu oft,“ segir í fyr­ir­spurn­in­inni sem Þórdís Kolbrún Reyk­fjörð Gylfa­dóttir utan­rík­is­ráð­herra mun svara skrif­lega á næstu vikum.