Hvað leynist í höllum drottningar?

Eitt stærsta lista­verka­safn ver­ald­ar­innar í einka­eigu er safn Elísa­betar II Eng­lands­drottn­ingar en sér­stök stofnun sér um allt utan­um­hald safns­ins, Royal Collection Trust. Safnið er nefni­lega strangt til tekið ekki í eigu Elísa­betar sjálfrar heldur bresku krún­unnar og erf­ist því með krún­unni.

Safnið er gríð­ar­legt að vöxtum enda má rekja sögu þess rúmar fimm aldir aftur í tím­ann. Eitt af mark­miðum safns­ins er að það sé aðgengi­legt. Lista­verk eru lánuð til safna víðs vegar um heim í tengslum við sýn­ingar auk þess sem áhuga­sömum gefst kostur á að heim­sækja sýn­ing­ar­sali í Buckingham höll, í Windsor kast­ala og Holyroodhouse höll í Edinborg þar sem valdir munir eru til sýnis. Þá er auk þess hægt að kafa ofan í saf­n­eign­ina á heima­síðu Royal Collection Trust. Þau lista­verk sem Elísabet á per­sónu­lega og fylgja ekki krún­unni standa utan við Royal Collection Trust. [adspot]

Breska krúnan á auk þess fjölda fast­eigna, halla og kast­ala, hvar með­limir kon­ungs­fjöl­skyld­unnar búa og dvelja í fríum. Í einka­eigu Elísa­betar eru auk þess stærð­ar­innar hús, höll hennar Sandring­ham House í Norfolk á Englandi og Balmoral kast­ali í Skotlandi. Vafa­laust er skraut­legt um að lit­ast á þessum einka­heim­ilum drottn­ingar en The Guardian hefur nýlega fjallað um und­an­þágu sem drottn­ingin nýtur frá lögum um varð­veislu menn­ing­arminja. Vegna þess­arar und­an­þágu hefur breska lög­reglan ekki mátt ekki fram­kvæma hús­leit á þessum stöðum í leit að munum sem kunna að hafa verið teknir ófrjálsri hendi í gegnum tíð­ina.

Í umfjöllun The Guardian kemur fram að svör hafi hvorki borist frá tals­mönnum Buckingham hallar né stjórn­valda við spurn­ingum blaða­manna um það hvers vegna drottn­ing­unni hafi verið veitt slík und­an­þága. Þá hafnar tals­maður drottn­ing­ar­innar að munir sem teknir hafa verið ófrjálsri hendi finn­ist í híbýlum kon­ungs­fjöl­skyld­unnar.

Vernd menningarminja ofarlega á baugi eftir seinna stríð

Lögin sem um ræðir varða vernd muna og menn­ing­arminja á stríðs­hrjáðum svæðum. Munir á borð við minn­is­merki, forn­minjar, lista­verk og bækur eiga að njóta verndar í lög­unum en þau kveða á um að bannað sé að eyði­leggja slíka muni eða að stela þeim.

Í kjöl­far seinni heims­styrj­ald­ar­innar varð ákveðin vakn­ing í þessum efnum í kjöl­far þjófn­aðar og eyði­legg­ingar nas­ista á lista­verkum í styrj­öld­inni. Sam­ein­uðu þjóð­irnar hófu gerð alþjóð­legs sátt­mála um vernd menn­ing­arminja árið 1954. Árið 2017 voru slík lög lög­fest í Bret­landi, lögin sem hér um ræðir.

Und­an­þágan frá lög­unum var veitt á grund­velli „sam­þykkis drottn­ingar“ (e. Queen’s consent upp á ensku) en sam­kvæmt bréfum sem fóru á milli Buckingham hallar og menn­ing­ar­mála­ráðu­neyt­is­ins hefðu lögin rýmkað fyrir auknu aðgengi að húsa­kynnum drottn­ingar. Það væri því hags­muna­mál fyrir krún­una að lögin næðu ekki til þjóð­höfð­ingj­ans, Elísa­betar.

Lögum breytt til að fela auð drottningar

The Guardian hefur að und­an­förnu fjallað um hið svo­kall­aða „sam­þykki drottn­ingar“ í tengslum við fjár­hag drottn­ing­ar­innar. Þetta sam­þykki lýsir sér þannig að drottn­ingin getur lesið yfir laga­frum­vörp áður en þau eru lögð fram. Í krafti þess valds hefur drottn­ingin í tím­ans rás beitt áhrifum sínum til þess að hnika til frum­vörpum sér í vil.

Í febr­úar síð­ast­liðnum var til að mynda greint frá því að drottn­ingin hefði beitt sér fyrir því að ráð­herrar breyttu frum­varps­drögum áður en þau voru birt. Ein slík breyt­ing var gerð til þess að drottn­ingin gæti leynt upp­lýs­ingum um „vand­ræða­legt“ umfang auðs síns, eins og það er orðað í umfjöllun The Guardian.

Síðan þá hafa rúm­lega 65 þús­und manns skrifað undir und­ir­skrifta­söfnun þess efnis að ráð­ist verði í rann­sókn á „sam­þykki drottn­ingar“ enda sé þetta fyr­ir­komu­lag ólýð­ræð­is­legt og ógegn­sætt. Á vef und­ir­skrifta­söfn­un­ar­innar er það sagt óskilj­an­legt að drottn­ingin og maður hennar hafi slík völd.