Hyggjast byggja upp fráveitur í COVID-19 faraldri

Guð­mundur Ingi Guð­brands­son, umhverfis- og auð­linda­ráð­herra, hefur lagt fram frum­varp um sér­stakt átak í frá­veitu­málum á Íslandi. Samkvæmt því skal veita á tíu ára tíma­bili, frá 2020 til 2030, fram­lag úr rík­is­sjóði sem nemur hlut­deild í kostn­aði við frá­veitu­fram­kvæmdir á vegum sveit­ar­fé­laga. Gert er ráð fyrir að 200 millj­ónum verði veitt til frá­veitu­fram­kvæmda á árinu 2020.

Meg­in­mark­mið frum­varps­ins er að styrkja frá­veitu­fram­kvæmdir á vegum frá­veitna sveit­ar­fé­laga til þess að upp­fylla lög um upp­bygg­ingu og rekstur frá­veitna, lög um stjórn vatna­mála og reglu­gerð um frá­veitur og skólp.

Ef frum­varpið verður að lögum mun ráð­herra aug­lýsa árlega eftir umsóknum frá frá­veitum sveit­ar­fé­laga um styrk­hæf verk­efni á vef ráðu­neyt­is­ins. Umsækj­endum er gert að sækja um styrki staf­rænt og skulu umsókn­inni fylgja grein­ar­góðar upp­lýs­ingar um fram­kvæmd­ina og kostnað. Skilyrði fyrir fjár­stuðn­ingi er að fram­kvæmdin sé áfangi í heild­ar­lausn á frá­veitu­málum sveit­ar­fé­lags í sam­ræmi við sam­þykkta áætlun.

Fram kemur í grein­ar­gerð með frum­varp­inu að í fjár­auka­lögum fyrir árið 2020, sem sam­þykkt voru 30. mars, sé lagt til að veitt verði tæp­lega 18 millj­arða króna fjár­heim­ild til sér­staks tíma­bund­ins fjár­fest­ing­ar­átaks til að vinna gegn sam­drætti í hag­kerf­inu í kjöl­far heims­far­ald­urs kór­ónu­veiru.

Ástand fráveitumála víða þannig að fráveitur í þéttbýli uppfylla ekki ákveðnar kröfur

Umhverfis- og auð­linda­ráð­herra skip­aði vinnu­hóp þann 1. októ­ber 2019 sem falið var það verk­efni að gera til­lögur að fyr­ir­komu­lagi stuðn­ings rík­is­ins við sveit­ar­fé­lög vegna frá­veitu­fram­kvæmda. Í skýrslu vinnu­hóps­ins kemur fram að ástand frá­veitu­mála sé víða þannig að frá­veitur í þétt­býli upp­fylla ekki kröfur sem gerðar eru í reglu­gerð um frá­veitur og skólp.

[links]Samkvæmt þessum kröfum skal meðal ann­ars vera safn­ræsi í þétt­býli þar sem fjöldi per­sónu­ein­inga er 2.000 eða fleiri og hreinsi­virki og útrás sem mið­ast við við­kvæmni þess svæðis sem skólp­inu er veitt í. Kostn­aður við að ljúka við fram­kvæmdir við hreinsi­stöðvar og snið­ræsi hefur verið áætl­aður um 20 millj­arðar króna og kostn­aður við end­ur­bætur á lagna­kerfum 20 millj­arðar til við­bótar.

Frá­veitu­nefnd lét árið 2003 meta eft­ir­stand­andi fjár­þörf og var hún metin um 11 millj­arðar, sem jafn­gildir 23 millj­örðum eða 28 millj­örðum í dag eftir því hvort miðað er við neyslu- eða bygg­ing­ar­vísi­tölu. Samkvæmt þeim upp­lýs­ingum sem Samorka hefur tekið saman fyrir ráðu­neytið er kostn­aður við núver­andi og áætl­aðar frá­veitu­fram­kvæmdir sveit­ar­fé­laga næstu 10 árin á bil­inu 25 til 30 millj­arðar króna sé miðað við upp­lýs­ingar frá 33 frá­veitum sveit­ar­fé­laga. Ef miðað er við fram­kvæmdir sem snúa að snið­ræsum, dælu­stöðvum, hreinsi­virkjum og útrásum gæti þessi kostn­aður verið um 15 millj­arðar.

Plastagnir úr dekkjum og vegamálningu ein helsta uppspretta örplasts sem berst í haf og vötn

Samkvæmt sam­an­tekt sjáv­ar­líf­tækni­set­urs­ins Biopol eru plast­agnir sem mynd­ast við slit á dekkjum og vega­máln­ingu ein helsta upp­spretta örplasts sem berst með regni og leys­inga­vatni í haf og vötn. Til þess að bregð­ast við þessu væri hægt að leiða vatn af vegum og götum í sett­jarnir eða í ofan­vatns­rásir með síun gegnum jarð­veg og reyna þannig að fanga örplastið áður en vatn­inu er veitt í við­taka. Kostn­aður við hreinsun ofan­vatns með þessum hætti er áætl­aður um 2,5 millj­arðar króna. Samkvæmt skýrslu EFLU um kostnað og leiðir til auk­innar eins þreps hreins­unar skólps umfram gróf­síun og mögu­leika á nýt­ingu seyru er heild­ar­kostn­aður við slíkar breyt­ingar áætl­aður 8 til 15 millj­arðar króna, að við­bættum kostn­aði við að koma seyru í nýt­ingu, um 2 millj­örðum, sam­tals 10 til 17 millj­arðar, að því er fram kemur í grein­ar­gerð frum­varps­ins.

Rekstr­ar­kostn­aður er met­inn um 500 til 850 millj­ónir króna en auk þess kemur 100 milljón króna kostn­aður á ári við dreif­ingu seyr­unnar á land.

Akureyrarbær fagnar frumvarpinu

Í umsögn Akur­eyr­ar­bæjar kemur fram að bæj­ar­ráðið fagni frum­varp­inu og vekur athygli á því að Akur­eyr­ar­bær hafi þegar hafið umfangs­miklar­frá­veitu­fram­kvæmdir. Bæjarráð hvetur til þess að tryggt verði að styrkir vegna frá­veitu­fram­kvæmda nái einnig til þeirra sveit­ar­fé­laga sem þegar hafa hafið kostn­að­ar­sam­arfram­kvæmdir á und­an­förnum árum en ekki ein­göngu til­þeirra sveit­ar­fé­laga sem dregið hafa að fara íslíkar fram­kvæmdir.