Yfir 70 þúsund skammtar af bóluefni fóru „einn, tveir og þrír“

70-75 þús­und skammtar af bólu­efni gegn inflú­ensu voru fluttir til lands­ins í haust og voru ekki lengi að fara í sprautur og svo um æðar jafn­margra lands­manna. „Það fer allt einn, tveir og þrír,“ segir Þórólfur Guðnason sótt­varna­læknir. „Við hefðum örugg­lega getað notað fleiri skammta en við fengum bara ekki meira bólu­efni.“

Það sem af er vetri hafa læknar greint um 280 sjúk­linga með inflú­ensu­lík ein­kenni. Það er á pari við síð­ustu ár. Læknar senda svo sýni frá ein­staka sjúk­lingum til grein­ingar og hafa tæp­lega 90 til­felli inflú­ensu verið stað­fest.

Heilbrigðir taka bóluefni frá viðkvæmum

Að sögn Þórólfs lætur hærra hlut­fall fólks á Íslandi bólu­setja sig gegn flensu en gengur og ger­ist í mörgum öðrum löndum. Ekki hafi því allir fengið bólu­setn­ingu sem vildu. „En við erum ekk­ert að mæla með því að allir séu bólu­settir. Við mælum með því að þeir sem eru í áhættu­hópum og gætu farið illa út úr inflú­ens­unni láti bólu­setja sig. Við erum ekk­ert að hvetja til þess að heilu vinnu­stað­irnir geri það.“

En það er engu að síður þró­unin. Margir vinnu­staðir bjóða starfs­mönnum sínum slíkar bólu­setn­ingar á hverju ári. „Já, og þeir taka nú örugg­lega dágóðan hluta af þessum sjö­tíu þús­und skömmtum, þó að við vitum ekki nákvæm­lega hversu hátt hlut­fall það er.“

Margir heil­brigðir ein­stak­lingar láta bólu­setja sig og taka þar með jafn­vel bólu­efni frá hinum sem mest þurfa á því að halda. Þórólfur segir nú í skoðun hvernig tryggja megi að bólu­efnið fari til áhættu­hópanna. „Það er ekki alveg auð­velt en við erum að reyna að finna leiðir til þess.“

Getur valdið alvarlegum veikindum og dauða

Á hverju ári deyja sjúk­lingar hér á landi og um heim allan vegna inflú­ensunnar eða fylgi­kvilla hennar. Nokkuð margir hópar fólks eru við­kvæm­ari en aðrir fyrir að fá alvar­lega sýk­ingu. Land­læknir mælir með bólu­setn­ingu hjá öllum eldri en 60 ára og börnum og full­orðnum sem þjást af lang­vinnum hjarta-, lungna-, nýrna- og lifr­ar­sjúk­dómum, syk­ur­sýki, ill­kynja sjúk­dómum og öðrum ónæm­is­bælandi veik­indum.

[box]

Þórólfur segir inflú­ens­una nú ekki ætla að verða alvar­legri eða haga sér með öðrum hætti en flensur síð­ustu ára. Það fer eftir því hvaða teg­und af henni er að ganga hversu alvar­legum veik­indum hún veldur. „Það eina sem við getum fylgst með til að meta hvort að hún er sér­lega alvar­leg eru inn­lagnir á Land­spít­al­ann. Það sem af er vetri eru töl­urnar ekk­ert mikið öðru­vísi en í fyrra. Þannig að það er ekki hægt að segja að flensan nú sé miklu skæð­ari en þá.“

En af hverju byrjar hún alltaf á svip­uðum tíma, fyrst hjá fáum ein­stak­lingum og svo af fullum krafti nokkrum vikum síðar?

Þróun bóluefnis happadrætti

„Ef ég vissi það fengi ég senni­lega Nóbelsprís­inn,“ segir Þórólfur. Vitað er hvernig flensan hagar sér yfir­leitt en ekki af hverju. „Þetta er einn af þessum leynd­ar­dómum veirunnar.“

Þróun bólu­efnis er því nokkuð happa­drætti. Sér­fræð­ingar Alþjóða heil­brigð­is­mála­stofn­un­ar­innar, WHO, hefj­ast handa í upp­hafi hvers árs við að reyna að spá fyrir um hvers konar inflú­ensa muni ganga á því næsta. Að því mati loknu gefa þeir fram­leið­endum bólu­efna fyr­ir­mæli um hvers konar bólu­efni skuli fram­leiða. „Stundum passar það og stundum ekki,“ segir Þórólfur um mat sér­fræð­ing­anna. „Hún breytir sér alltaf svo­lítið og maður veit aldrei fyr­ir­fram hvað hún muni gera.“

Enn er ekki ljóst hvort að bólu­efni þess­arar flensu­tíðar reyn­ist góð vörn. Það skýrist þegar lengra líður á far­ald­ur­inn og jafn­vel ekki fyrr en hann er geng­inn yfir. „Flensu­tíðin er rétt að byrja,“ segir Þórólfur. Að venju mun hún lík­leg­ast ekki ná hámarki fyrr en í átt­undu viku árs­ins eða í lok febr­úar.