Kanadíski höfundurinn Margaret Atwood gaf árið 1985 út skáldsöguna The Handmaid's Tale, framtíðar-dystópíu sem lesendur tóku andköf yfir og síðar áhorfendur. Bókin var kvikmynduð árið 1990 og síðar voru gerðir frægir sjónvarpsþættir eftir bókinni. Sagan gerist í Bandaríkjum framtíðarinnar; konur hafa misst öll völd í alræðisríkinu Gilead – og þá jafnframt yfir líkama sínum. Þær eru flokkaðar eftir notagildi og notaðar til undaneldis.
Atwood byrjaði að skrifa söguna árið 1984 þegar hún bjó í Vestur-Berlín. Í skugga múrsins og ómi herflugvéla Austur-Þýskalands – tími með Orwell-ískum ávæningi. Staðurinn hafði áhrif á hana að ýmsu leyti. Ætlun hennar var að hinn skáldaði heimur yrði raunsæislegur og hún skrifaði með það fyrir augum að allt sem gerðist í sögunni styddist við raunveruleikann, þannig gæti hún skapað heim sem gæti einn daginn orðið að veruleika.
„1984 eftir Orwell var líka: Ekki fara þangað-bók.“
Úr jarðvegi sagnfræðinnar
Þegar Trump varð forseti í fyrsta skipti fannst sumum sem skáldsagan hefði raungerst. Sjálf kveðst hún ekki vera spámaður. Þvert á móti spretti skáldsaga hennar úr jarðvegi sagnfræðinnar.
Við það fólk sem stimplar bókina antí-ameríska segir hún bókina á sinn hátt frekar vera í þágu Ameríku því í henni felst: „Þú ert betri en þetta. Ekki fara þangað! Ef ég hefði afskrifað Ameríku væri ég ekki að ómaka mig – er það nokkuð? Þetta er ein af þessum bókum sem þú skrifar ef þú álítur að það sé hola á leiðinni fram undan. Ef þú vilt að fólk detti ofan í holuna á leiðinni, þá segirðu ekkert. Ef þú vilt ekki að það falli ofan í hana, þá segirðu: Það er risastór hola á leiðinni þarna. Ekki detta ofan í hana!“
Þessi orð hennar má finna í greininni: Margaret Atwood's prophecy: How fiction merged with fact in the time of Trump – á síðunni The UNSW Centre for Ideas. Þar er einnig vitnað í þessi orð hennar: „1984 eftir Orwell var líka: Ekki fara þangað-bók.“
Von andspænis gleymsku
Þær eru ófáar dystópíurnar sem hafa verið skrifaðar en einhvern veginn virðist raunveruleikinn ævinlega vera skrefi á undan skáldskapnum – eða hvað?
Trump er aftur orðinn forseti Bandaríkjanna, voldugri en nokkru sinni áður. Eftir allt sem á hefur gengið. Þá er það staðreyndin.
Við erum farin þangað.
En hvert?
Og hvað bíður barna okkar ef gefið er eftir í baráttunni gegn loftslagsvá af mannavöldum? Hvað bíður barnanna í Palestínu – ef það getur orðið meira helvíti? Eða Úkraínu? Hvað bíður Bandaríkjamanna? Heimsins?
Stundum virðist skáldskapur ekki neins mega sín. Og stundum virðist skáldskapurinn hafa að geyma einu vonina: Hugsun, þrá eftir að setja óreiðuna í sögu og fylgja innsæi því sem byggir á sameiginlegu minni okkar mannfólksins. Skáldskapurinn berst gegn gleymskunni. Og hann virkjar samkennd okkar en fær okkur jafnframt til að sjá leiðirnar sem við eigum ekki að fara.
Veistu meira? Láttu okkur vita
Það tókst ekki að sækja formið. Reyndu aftur eftir augnablik.
Ýttu á + við höfund, fréttamál eða greinaröð til að fylgja því og fá tölvupóst þegar eitthvað nýtt kemur, einn á dag í mesta lagi. Því sem þú fylgir stjórnarðu á Minni síðu.
Athugasemdir