Samherji reyndi að hafa áhrif á niðurstöðu í formannskjöri í stéttarfélagi blaðamanna

Í apríl 2021 fór fram for­manns­kjör í Blaða­manna­fé­lagi Íslands (BÍ), sem er stéttar- og fag­fé­lag blaða­manna á Íslandi. Þetta sætti nokkrum tíð­indum, enda hafði Hjálmar Jónsson gegnt starfi bæði fram­kvæmda­stjóra og for­manns BÍ frá árinu 2010. Breyt­ingar voru í far­vatn­inu.

Heimir Már Pét­urs­son, frétta­maður á Stöð 2, til­kynnti fyrst, seint í mars­mán­uði, að hann vildi verða næsti for­maður. Síðasta dag­inn sem mátti til­kynna um fram­boð, 15. apríl, bætt­ist Sigríður Dögg Auð­uns­dóttir, frétta­maður á RÚV, við. Því gátu félags­menn valið á milli tveggja fram­bjóð­enda í for­manns­kjör­inu.

Þessi staða olli áhyggjum hjá þeim hópi sem skil­greinir sig sem „skæru­liða­deild Samherja“. Honum til­heyra meðal ann­ars Arna Bryndís McClure, yfir­lög­fræð­ingur fyr­ir­tæk­is­ins, Þorbjörn Þórð­ar­son, sem starfar fyrir Samherja sem utan­að­kom­andi almanna­tengsla­ráð­gjafi, Páll Stein­gríms­son, skip­stjóri hjá Samherja, og Jón Óttar Ólafsson, ráð­gjafi og fyrr­ver­andi rann­sókn­ar­lög­reglu­maður sem starfað hefur fyrir Samherja árum saman.

Á meðal þess sem hóp­ur­inn hefur staðið fyrir er birt­ing fjölda aðsendra greina og ítrek­aðra ummæla á sam­fé­lags­miðlum, sem flestar hafa birst undir nafni Páls en einnig ann­arra aðila. Um það var fjallað í Kjarn­anum í gær.

Þau skrif hafa beinst gegn þeim sem fyr­ir­tækið og stjórn­endur þess hafa skil­greint sem óvild­ar­fólk þess frá því að hið svo­kall­aða Namib­íu­mál – þar sem grunur er um umfangs­miklar mútu­greiðslur, skatta­snið­göngu og pen­inga­þvætti í tengslum við starf­semi Samherja í Namibíu – kom upp í nóv­em­ber 2019. Í flestum til­fellum snú­ast aðgerð­irnar um að ráð­ast per­sónu­lega gegn ætl­uðu óvild­ar­fólki og reyna að draga úr trú­verð­ug­leika þeirra.

Til þess hóps sem er í skot­línu Samherja telj­ast margir blaða­menn, stjórn­mála­menn, lista­menn og aðrir sem skæru­liða­deildin telur að beiti sér með óbil­gjörnum hætti gegn hags­munum fyr­ir­tæk­is­ins. Þar eru efst á blaði RÚV og blaða­mað­ur­inn Helgi Seljan, einn þeirra sem stóð að opin­ber­un­inni á Namib­íu­mál­inu.

Á meðal þeirra sem eru í reglu­legu sam­bandi við hóp­inn, til að leggja línur um hvernig eigi að bregð­ast við fjöl­miðlaum­fjöllun, eru helstu stjórn­endur Samherja. Þ.e. for­stjór­inn Þor­steinn Már Bald­vins­son, fyrr­ver­andi for­stjór­inn Björgólfur Jóhanns­son, Baldvin Þor­steins­son, sem stýrir Evr­ópu­út­gerð Samherja, og í ein­hverjum til­vikum Kristján Vil­helms­son, útgerð­ar­stjóri fyr­ir­tæk­is­ins, þótt aðkoma hans sé minni. Þetta sýna gögn, meðal ann­ars tölvu­póstar og sam­töl innan hóp­spjalla, sem Kjarninn hefur undir höndum. Nýjustu gögnin eru um mán­að­ar­gömul.

Töldu RÚV ætla að nota BÍ gegn Samherja

Nokkrum dögum eftir að fram­boðs­frestur í for­manns­kjör­inu í BÍ rann út, og viku áður en sjálft kjörið fór fram ræddu Arna og Þorbjörn um það í sam­tali í hópi sem stofn­aður hafði verið sex dögum áður og fengið nafnið „PR Namibia“.

Þorbjörn skrif­aði þar: „Lítill fugl hvísl­aði því að mér að hall­ar­bylt­ing væri í bígerð í Blaða­manna­fé­lagi Íslands. Frétta­menn RÚV eru víst í unn­vörpum að skrá sig í félagið fyrir kom­andi kosn­ingar. Þeir ætla víst að ná stjórn á því[...]Hinir þurfa að þjappa sér saman á móti henni[...]Mér skilst að þetta bein­ist að hluta til að okkur. Þeir ætla að nota félagið.“

Arna bað hann síðan að hafa sam­band við reynslu­mik­inn blaða­mann til að und­ir­stinga við­kom­andi með frétt um þessa hall­ar­bylt­ingu. Þorbjörn skrif­aði að hann væri í góðu sam­bandi við við­kom­andi blaða­mann. Til­gangur þessa átti að vera að „vekja starfs­fólk einka­reknu miðl­ana til lífs­ins um að fjöl­menna á aðal­fund­inn og kjósa Heimi.“

Starfs­menn og laun­aðir ráð­gjafar Samherja töldu að rík­is­fjöl­mið­ill­inn RÚV væri að reyna að taka yfir stéttar- og fag­fé­lag blaða­manna til að nota það gegn fyr­ir­tæk­inu.

Mynd: RÚV

Þegar hóp­ur­inn talar um einka­reknu miðl­anna er átt við Vísi, mest lesna frétta­vef lands­ins, Morg­un­blaðið og Frétta­blaðið. Innan hóps­ins var rætt um að starfs­menn þess­arra miðla þyrftu að „snúa bökum saman“ og að smala þyrfti á aðal­fund BÍ. Þorbjörn, sem starf­aði í fjöl­miðlum í meira en ára­tug áður en hann réð sig í þjón­ustu Samherja og þekkir flest við­föng skæru­liða­deild­ar­innar per­sónu­lega, skrif­aði að menn ynnu ekki kosn­ingar nema taka upp sím­ann og smala. Ef til vill þyrfti einnig að smala nýjum félags­mönnum í BÍ. „Það þarf kannski að taka nokkur sím­töl í Hádeg­is­móa á morgun og upp á Torg.“

Höf­uð­stöðvar Árvakurs, útgáfu­fé­lags Morg­un­blaðs­ins og tengdra miðla, eru í Hádeg­is­móum. Torg ehf. er útgáfu­fé­lag Frétta­blaðs­ins og tengdra miðla, meðal ann­ars DV.is og Hring­brautar.

Það ber að taka fram að blaða­mað­ur­inn reynslu­mikli skrif­aði ekki þá frétt sem Þorbjörn var að von­ast til að hann skrif­aði um hall­ar­bylt­ing­una innan BÍ.

Aðkoma Samherja mátti ekki spyrjast út

Hópurinn rök­studdi þörf­ina á þess­ari til­raun til að hafa áhrif á nið­ur­stöðu í for­manns­kjöri í stéttar- og fag­fé­lagi sem ekk­ert þeirra til­heyrir, þannig að Félag frétta­manna, sam­bæri­legt félag sem hluti starfs­manna RÚV er í, hafi verið „mis­kunn­ar­laust notað í grímu­lausri hags­muna­gæslu.“ Það ætti eng­inn að halda að sami leikur yrði ekki leik­inn gagn­vart öðrum. Samherji væri bara fyrstur. „Bol­sé­vikar létu ekki staðar numið þó keis­ar­inn væri fall­inn og aðals­stéttin. Þeir völdu bara næsta hóp og næsta,“ var skrifað inn á spjall hóps­ins.

Þorbjörn Þórð­ar­son, ráð­gjafi Samherja og fyrr­ver­andi frétta­maður, er einn þeirra sem reyndi að beita sér fyrir því að Sigríður Dögg Auð­uns­dóttir myndi ekki vinna for­manns­kjörið.

Mynd: Skjáskot/Kjarninn á Hring­braut

Arna og Þorbjörn sögð­ust vera sam­mála um að þau þyrftu að taka sím­töl til að koma í veg fyrir að Sigríður Dögg myndi vinna.

Í spjall hóps­ins var skrifað: „Það þarf samt að fara mjög fínt í þetta því við viljum heldur ekki að það spyrj­ist út að Samherji eða ráð­gjafar Samherja séu ugg­andi yfir stöð­unni og séu að hjálpa til í smölun gegn full­trúa RÚV.[...]Best væri ef rit­stjórar einka­reknu miðl­anna tækju af skarið og ræddu við sitt fólk.[...]Þess vegna þarf að fara yfir þetta með þeim.“

Sér­stak­lega er til­tekið í spjall­inu að búist væri við því að blaða­menn Stund­ar­innar, Kjarnans og Miðj­unnar, sem er vef­mið­ill rek­inn af ein­yrkj­anum Sig­ur­jóni Magnúsi Egils­syni, myndu kjósa Sigríði Dögg. Starfs­menn á rit­stjórnum þess­arra þriggja miðla, sem hafa atkvæð­is­rétt í kjöri hjá BÍ, eru undir 20 sam­an­lagt. Alls voru 553 félags­menn í BÍ á kjör­skrá í for­manns­kosn­ing­unum. Því er ljóst að þegar skæru­liða­deildin tal­aði um rit­stjóra einka­miðla sem þyrfti að fara yfir stöð­una með, og hvetja til að skipta sér að kjör­inu, þá var ekki átt við þessa þrjá einka­miðla: Stundina, Kjarnann eða Miðjuna.

Skæru­liða­deild­inni varð ekki að ósk sinni. Sigríður Dögg sigr­aði for­manns­kjörið og fékk 54,6 pró­sent atkvæða. Alls var kjör­sókn 56,6 pró­sent, sem þykir mjög góð þátt­taka í kosn­ingu innan stétt­ar­fé­lags.

Í PR Namibia-hóp­inn var skrifað að þetta væru hörmu­legar fréttir. „Maður ótt­að­ist þetta þegar í ljós kom að Heimir rak enga bar­áttu. Bara fólk í kringum hann[...]Stjórn­endur einka­reknu miðl­anna studdu hann en fólk kaus ekki.“

Forstjóri telur „læk“

Áhugi þess hóps sem sér um fram­kvæmd á varn­ar­við­brögðum Samherja vegna Namib­íu­máls­ins, og allrar ann­arrar gagn­rýnar umfjöll­unar sem birt er um fyr­ir­tækið, á fjöl­miðla­fólki er umtals­verður. Sá áhugi náði einnig til stjórn­enda Samherja.

Björgólfur Jóhanns­son var for­stjóri Samherja um tíma, en til­kynnti um starfs­lok þar í febr­úar. Hann er þó enn við­loð­andi fyr­ir­tækið.

Mynd: Samherji

Í gögn­unum sem Kjarninn hefur undir höndum er meðal ann­ars að finna Excel-skjal þar sem hluti starfs­manna RÚV, Stund­ar­innar og Kjarnans eru skráðir og ætluð tengsl þeirra á milli greind. Þá er mynd sem tekin er af sam­fé­lags­miðli þar sem hópur fjöl­miðla­fólks sem starfar á mis­mun­andi miðlum situr saman á sum­ar­kvöldi að finna í gögn­unum ásamt grein­ingu á fólk­inu og hvernig megi tor­tryggja tengsl þess. Á mörgum stöðum í gögn­unum má sjá stjórn­endur og starfs­menn eða ráð­gjafa Samherja, sem hafa það hlut­verk að grafa undan nafn­greindum fjöl­miðla­mönnum, efast um and­legt ástand þeirra, tala með niðr­andi hætti um þau. Þeir sem þarna ræða saman rýna ítrekað í orð, greinar og sam­fé­lags­miðla­hegðun blaða­manna í þeim til­gangi að finna á þeim högg­stað sem nýt­ast á til að draga úr trú­verð­ug­leika eða búa til efa um hæfi til að fjalla um Samherja.

Björgólfur Jóhanns­son, fyrr­ver­andi for­stjóri Samherja, átti spjall við einn með­lim skæru­liða­deild­ar­innar, Pál Stein­gríms­son, eitt síð­degi í des­em­ber í fyrra þar sem þeir báru saman fjölda „læka“ sem grein Björg­ólfs sem birt­ist á Vísi dag­inn áður við síð­ustu birtu frétt eftir Inga Frey Vil­hjálms­son á vef Stund­ar­innar. Páll skrifar þar: „Síðasta grein Inga Freys bara komin með 108 like pifff þú jarðar hann“. Björgólfur svarar: „ekki bera mig saman við Inga Frey“ og fær til baka: „Haha nei rétt það er meira spunnið í litla fingur á þér en hann all­ann.“ Sól­ar­hring síðar lætur Björgólfur vita að fjöldi „læka“ á grein­inni hans sé kom­inn upp í 595. Páll svarar: „Jebb og ert en með 3 eða 4 mest lesnu grein­unum eftir 2 daga það mjög gott og grein Jóns Óttars var 7 mest lesna greinin á Visir.is á þessu ári.“

„Við fylgjumst nefnilega líka með ykkur“

Í sam­tali við Baldvin Þor­steins­son stærir Páll sig af því að ná miklum árangri með þeim aðsendu greinum sem birt­ast í hans nafni á Vísi. „Jæja ég náði athygli visir.is dv.is og stundin.is djöf­ull held ég að þeim hafi sviðið undan síð­ustu grein og illa þolað athygl­ina sem hún fékk.[...]Var bara þörf áminn­ing til fjöl­miðla­manna við fylgj­umst nefni­lega líka með ykkur og þeir þoldu ekki athygl­ina sem hún fékk en ég sný mér að Inga Frey á morgun á í fórum mínum email sam­skipti við Reynir Trausta­son þegar að þeir á dv.is lok­uðu á mig í commentakerfunum hjá sér eftir að ég leið­rétti grein eftir hann þar sem hann skrif­aði um Samherja og Namebiu.“