Lágflug her­þotna sem eru við loft­rým­is­gæslu hér á landi í námunda við fugla­björg er áhyggju­efni og nauð­syn­legt að nátt­úr­unni sé sýnt til­lit. Þetta er mat Kristins Hauks Skarp­héð­ins­sonar, svið­stjóra dýra­fræði hjá Nátt­úru­fræði­stofnun Íslands.

Stundin fékk á dög­unum ábend­ingu um að her­þotur danska flug­hers­ins sem eru við loft­rým­is­gæslu hér við land hafi flogið lág­flugi yfir Hjalta­dal í Skaga­firði og þaðan út yfir fjörð­inn sjálfan, í mjög lágri hæð að því er vitnum fannst. Fékk Land­helg­is­gæslan jafn­framt ábend­ingar um málið.

Á Skaga­firði er líf­legt fugla­líf í tveimur eyjum, Málmey en ekki síður í Drangey. Fram­kvæmda­stjóri varn­ar­mála­sviðs Land­helg­is­gæsl­unnar segir að vél­arnar hafi ekki farið niður fyrir leyfi­lega hæð á flug­inu.

Mikill hávaði fylgdi þotunum

Atvikið átti sér stað í síð­asta mán­uði, 17. apríl síð­ast­lið­inn. Tvær orr­ustu­þotur sáust þá fljúga út Hjalta­dal og þótti þeim sem til sáu þær vera lágt á lofti og lækka enn frekar flugið þegar þær komu út yfir sjó. Mikill hávaði mun þá hafa fylgt flugi þeirra sem trufl­aði fólk og lýstu þeir sem til vél­anna sáu áhyggjum af því að þær hefðu flogið mjög lágt yfir Skaga­fjörð­inn og nálægt Drangey.

Ekki í fyrsta skipti sem kvartað er

Kristinn Haukur Skarp­héð­ins­son, sviðs­stjóri dýra­fræði hjá Nátt­úru­fræði­stofnun Íslands segir að í ein­hverjum til­fellum séu fuglar mættir á varp­stöðvar um miðjan apríl og mögu­lega sé varp farið af stað en það sé þá í mjög litlu mæli. Engu að síður geti lág­flug haft nei­kvæð áhrif á fugla­lífið.

„Það eru ákveðnar reglur um flug og lág­flug, bæði yfir landi og sjó, en svo kemur raunar í ljós að her og Land­helg­is­gæsla þurfa ekki að fylgja neinum slíkum reglum, nema sínum eigin. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem þetta kemur upp. Það hefur ítrekað verið bent á þetta og ég man til þess að fyrir tíu árum var kvartað sér­stak­lega yfir lág­flugi her­þota yfir Horn­strandir, um hávarp­tím­ann, þegar þotur flugu þar yfir Hælavík og Hornvík. Menn urðu þá vitni að því að fugl­inn sóp­að­ist úr bjarg­inu og vænt­an­lega hefur eitt­hvað mis­farist af eggjum og ungum. Í kjöl­farið sendi Nátt­úru­fræði­stofnun erindi til Flug­mála­stjórnar sem þá var og bentum á að ákveðnir staðir væru við­kvæmir fyrir lág­flugi sem þessu á varp­tíma. Raunar höfðum við ein­hverjum nokkrum árum áður sent hnita­skrá til þar til bærra aðila yfir staði sem ætti að forð­ast flug yfir.“

„Þetta er ekki í fyrsta skipti sem þetta kemur upp“

Kristinn segir að flug sem þetta sé mjög óþægi­legt fyrir fugla, og raunar menn líka. „Þeir ættu í það minnsta að forð­ast að fljúga yfir fugla­björg, þar sem til dæmis svart­fuglar sitja á mjög þröngum syllum. Á þessum tíma núna hefur von­andi ekki orðið tjón af þessu þar eð varp er tæp­ast farið í gang af krafti hjá svart­fugli, en það gæti þó verið farið af stað hjá skarfi og súlu. Það ætti hins vegar að beina þess­ari flug­um­ferð frá varp­svæðum, og alveg sér­stak­lega frá svart­fugla­björgum.“

Reglur voru ekki brotnar

Jón B. Guðnason fram­kvæmd­ar­stjóri varn­ar­mála­sviðs hjá Land­helg­is­gæsl­unni, sem skipu­leggur loft­rým­is­eft­ir­litið, segir að það hafi menn fengið ábend­ingar um að þot­urnar hafi verið mjög lágt. Því hafi hann látið kanna flug­hæð þeirra og í ljós hafi komið að reglur hafi ekki verið brotnar.

„Vélarnar voru þarna í leyfi­legri flug­hæð. Yfir landi má fljúga í 5.000 fetum en yfir sjó má fara niður í 300 fet. Við hins vegar almennt viljum það ekki, að svo lágt sé flogið. Áhorf­endur mistúlka stundum hvernig vélar fljúga, það er að segja fyrir venju­legan mann á jörðu niðri getur verið erfitt að meta hvað er hátt og hvað er lágt, það er kannski túlk­un­ar­at­riði. Ég hef fengið kvart­anir þegar vélar eru hátt upp, í 30 fetum, yfir hávaða frá þeim.“

Líklega bara að „dást að íslenskri náttúru“

Jón segir jafn­framt að her­þot­unum sé bannað að fljúga yfir ákveðin svæði sem telj­ist við­kvæm og þeim sé úthlutað ákveðnum svæðum, boxum, yfir land­inu sem þær megi fljúga yfir og þá í ákveð­inni hæð. „En þegar þær fljúga út úr þessum fyr­ir­fram ákveðnu svæðum þá fá þær svo­kall­aðar sjón­flugs­heim­ildir, sem eru sam­kvæmt alþjóð­legum lögum. Við höfum reyndar sett þrengri reglur hér á landi en almennt gildir. Það er tals­vert mikið eft­ir­lit með þessu. Við erum síðan með ákveðin svæði á kortum sem eru bann­svæði og ætlum að bæta Drangey inn á það kort, hún var þar ekki. Það er mögu­legt að þeir hafi flogið í lág­flugi yfir Skaga­fjörð­inn en þá ekki nær Drangey heldur en tvær sjó­mílur, það eru reglur hjá okkur hvað það varðar. Menn eru nátt­úru­lega bara allir af vilja gerðir og eng­inn hefur áhuga á að valda tjóni á dýra­lífi eða ónáða fólk frekar en nauð­syn­legt er. Í þessu til­viki voru vél­arnar að koma frá Akureyri úr aðflugsæf­ingum, Akur­eyr­ar­flug­völlur er vara­flug­völlur fyrir Keflavík, og þeir hafa bara verið að dást að íslenskri nátt­úru á leið­inni til baka.“