Kominn af þingmönnum í báðar ættir

Þriðj­ungur sitj­andi alþing­is­manna eru annað hvort náskyldir eða mægðir fólki sem setið hefur á alþingi, ýmist sem aðal- eða vara­menn. Þá er enn fleiri þing­menn tengdir fólki sem hefur stýrt sveit­ar­fé­lögum eða leitt fram­boð í sveit­ar­stjórn­ar­kosn­ingum.

Gunnar Helgi Krist­ins­son stjórn­mála­fræði­pró­fessor hefur rann­sakað elítur og valda­kerfi í íslensku sam­fé­lagi og meðal ann­ars kann­aði hann ætt­ar­tengsl íslenskra þing­manna á ára­bil­inu 1990 til 2020. Hans nið­ur­staða er að um þriðj­ungur þing­manna hafi á þessu tíma­bili haft ætt­ar­tengsl við fyrr­ver­andi þing­menn.

„Íslenska kerfið hefur viss ein­kenni sem ættu að ýta undir ætt­ar­tengsl, og þau koma vissu­lega fyrir hér, en ég myndi ekki halda að þau væru megin áhrifa­þáttur á frama­brautir í stjórn­málum hér á landi,“ segir Gunnar Helgi og bendir á að svipuð mynstur megi greina í öðrum starfs­greinum eða þjóð­fé­lags­hópum, innan íþrótta­hreyf­ing­ar­innar eða í lista­lífi til að mynda.

Þeir þing­menn sem Heim­ildin ræddi við í sam­hengi við úttekt á ætt­ar­tengslum töl­uðu flestir á svip­uðum nótum og Gunnar Helgi. Það er að segja, að ætt­ar­tengsl þeirra kannski ekki ráðið úrslitum um að þeir hafi lagt fyrir sig póli­tík. Það hafi frekar verið að virk umræða um stjórn­mál og sam­fé­lags­mál sem fram hafi farið inni á heim­il­inum hafi þar haft meira að segja.

Kominn af sjálfstæðismönnum og sósíalistum

Gísli Rafn Ólafsson, þing­maður Pírata, er kom­inn af þing­mönnum í báðar ættir. Móðir hans, Jóhanna Axels­dóttir, er dóttir Axels Jóns­sonar sem var þing­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins árin 1965-1967, 1969-1971 og 1974-1978, og einnig bæj­ar­full­trúi í Kópavogi árin 1962-1979. Faðir Gísla Rafns var Ólafur Rafn Ein­ars­son, sonar Einars Olgeirs­sonar, for­manns Sós­í­alista­flokks­ins og þing­manns í 30 ár, fyrir Komm­ún­ista­flokk­inn, Sós­í­alista­flokk­inn og Alþýðu­banda­lagið.

Þá tók Magnús Jón Árnason, fóst­ur­faðir Gísla, lengi þátt í sveit­ar­stjórn­ar­málum fyrir Alþýðu­banda­lagið. Hann var bæj­ar­full­trúi um tólf ára skeið í Hafn­ar­firði og bæj­ar­stjóri þar um tveggja ára skeið, auk þess sem hann var í fram­boði til Alþingis fyrir Sam­fylk­ing­una árið 1999.

Gísli sjálfur er með BS-próf í tölv­un­ar­fræði og efna­fræði frá Kaup­manna­hafn­ar­há­skóla og diplómu í þró­un­ar­fræði frá Háskóla Íslands. Hann vann ýmis störf, flest tengd staf­rænni tækni og á síð­ari árum einkum hjá erlendum fyr­ir­tækjum. Þá var Gísli virkur í björg­un­ar­sveit­ar­starfi, til að mynda var hann stjórn­andi Íslensku alþjóða­björg­un­ar­sveit­ar­innar og full­trúi Íslands við stór­slysa­stofnun Sam­ein­uðu þjóð­anna, auk þess sem hann sat í nefnd utan­rík­is­ráðu­neytis Banda­ríkj­anna um alþjóð­legt hjálp­ar­starf um fimm ára skeið.

Gísli seg­ist ekki vita hvort ætt­ernið hafi haft þau áhrif að hann hafi orðið póli­tísk­ari en ella. „Ég ólst upp við að afi minn Axel var á þingi þegar ég var lít­ill, Einar afi var hins vegar hættur áður en ég fædd­ist. Ég var samt ennþá krakki þegar Axel afi hætti á þingi. Ég held það hafi frekar haft áhrif að hafa alist upp á heim­ili þar sem póli­tík var rædd.“

Um langt skeið var­aði Gísli sig þó á því að tengja sig á nokkurn hátt við póli­tík. „Ég var að starfa við mann­úðar- og hjálp­ar­starf víða um heim, og í þeim geira þarf að passa upp á að halda miklu hlut­leysi. Ef maður segir að Trump sé slæmur for­seti getur það haft áhrif á fjár­mögnun sam­tak­anna sem maður vinnur fyrir. Það er mikið lagt upp úr því að maður sé ekki að tjá sig mikið póli­tískt svo ég ákvað að vera bara mjög passívur hvað þetta varðar. Svo bjó ég mikið til erlendis á árunum 2011 til 2021 svo ég var dálítið fjar­lægur öllu hér heima. Ég tók hins vegar ákvörðun um að gefa mig að þessu vegna þess að mér fannst vera svo margt sem mætti betur fara og mér fannst að reynsla mín úr hjálp­ar­starfi, af því að díla við krísur úti um allan heim og fá fólk til að starfa saman, gæti nýst. Það var það sem dró mig í póli­tík.“

Spurður hvort hann telji þá að nú, eftir að hann hóf þátt­töku í póli­tík, veiti upp­vöxt­ur­innn honum for­skot umfram aðra vill Gísli ekki leggja mat á það. „Ég veit ekki hvort það hefur veitt mér for­skot en það að hafa komið frá heim­ili þar sem ákveðin gildi voru inn­prentuð í mann, að hjálpa öðrum og berj­ast fyrir þeim sem minna mega sín, ég tel að það hafi haft áhrif.“