„Hábölvað fyrir heimilin í landinu, blóðugt fyrir fyrirtækin og alvarlegur áfellisdómur yfir ríkisstjórninni“

Sigmar Guð­munds­son þing­maður Við­reisnar segir að rík­is­stjórnin sé stödd í öðrum veru­leika en allir hinir. Hún spili sóló og skori sjálfs­mörk. „Hún er að tapa leiknum af því að hún ræður ekki við verk­efnið.“

Þetta kom fram í máli hans í ræðu undir liðnum störf þings­ins á Alþingi í dag. Ástæða þess­ara orða er vaxta­hækkun Seðla­bank­ans en Heim­ildin greindi frá því í morgun að vext­irnir væru nú komnir í 6,5 pró­sent. 

Þetta er í ell­efta sinn í röð sem bank­inn hækkar vexti en þeir voru 0,75 pró­sent í maí 2021. Fyrir vikið eru íbúða­lána­vextir hærri en þeir hafa verið í tólf ár, eða frá árinu 2010, skömmu eftir banka­hrunið þegar enn var verið að end­­­­ur­reisa föllnu bank­ana og íslenskt atvinn­u­líf, með til­heyr­andi hærri greiðslu­byrði fyrir heim­ili í land­inu. Eftir nýj­ustu stýri­vaxta­hækk­un­ina er við­búið að slíkir vextir muni hækka enn á ný.

Í yfir­lýs­ingu pen­inga­stefnu­nefndar Seðla­banka Íslands segir að þótt tekið hafi að hægja á hús­næð­is­mark­aði og alþjóð­leg verð­bólga hafi minnkað lít­il­lega sé verð­bólgu­þrýst­ingur enn mik­ill og verð­hækk­anir á breiðum grunni. Verð­bólgu­horfur hafi versnað frá síð­asta fundi nefnd­ar­innar og þótt verð­bólga hafi lík­lega náð hámarki taki lengri tíma að ná henni niður í verð­bólgu­mark­mið bank­ans en áður var talið. 

Ríkisstjórnin stödd í öðrum veruleika en aðrir

Sigmar sagði á þingi í dag að sjálf­sagt vissu flestir að þessi vaxta­hækkun myndi ger­ast. 

„Að þessu sinni er það alveg kýr­skýrt hjá bank­anum að stjórn­völd bera beina ábyrgð á hækk­un­inni nú en einnig er vísað í nýgerða kjara­samn­inga í rök­stuðn­ingi. Við í þessum sal getum að sjálf­sögðu haft skoðun á því hvernig aðilar vinnu­mark­að­ar­ins semja sín á milli en það er ekki okkar hlut­verk að segja þeim fyrir verkum. Okkar hlut­verk í bar­átt­unni gegn verð­bólg­unni og háum vöxtum eru ákvarð­anir sem við tökum í þessum sal. Hér getum við haft bein áhrif á rík­is­fjár­málin og beitt þeim með skyn­sam­legum hætti fyrir fólkið í land­inu. 

Því tæki­færi var hins vegar glutrað niður fyrir ára­mót í fjár­laga­gerð­inni þegar rík­is­stjórn­ar­flokk­arnir lögð­ust gegn öllum til­raunum og varn­að­ar­orðum okkar í Viðreisn og til­lögum um að auka aðhaldið og stöðva stjórn­lausan útgjalda­vöxt­inn. Fjöl­margar til­lögur voru lagðar fram sem hefðu unnið með Seðla­bank­anum í þessu verk­efni. Allar voru þær felldar, sem var sagt vera af prinsipp­á­stæðum. Þess í stað, eins og seðla­banka­stjóri orð­aði það, hefur aðhald í rík­is­fjár­málum minnkað frá því sem það var áður. Þetta er auð­vitað hábölvað fyrir heim­ilin í land­inu, blóð­ugt fyrir fyr­ir­tækin í land­inu og alvar­legur áfell­is­dómur yfir rík­is­stjórn­inni,“ sagði hann. 

Spurði Sigmar í hvaða stöðu Íslend­ingar væru í þess­ari bar­áttu þegar æðstu ráða­menn Seðla­bank­ans segðu það berum orðum að rík­is­stjórnin væri stödd í öðrum veru­leika en bank­inn og segðu fullum fetum með fót­bolta­lík­ingu að hún hefði spilað sóló og skorað sjálfs­mark. „Það er auð­vitað ekk­ert nýtt að það vanti stundum jarð­teng­ingu í Stjórn­ar­ráðið en að fá þessa fag­legu hag­fræði­legu grein­ingu frá Seðla­bank­anum á rík­is­stjórn­inni er óneit­an­lega svo­lítið kröft­ugt. Við skulum hafa það í huga næst þegar við verslum í mat­inn eða tökum bensín að land­inu er stjórnað af fólki sem hefur með aðgerða­leysi bein­línis unnið gegn því að þessar vörur lækki. Við ættum líka að muna þegar við­skipta­bank­arnir hækka vext­ina á hús­næð­is­lán­unum að sú hækkun skrif­ast á stjórn­ar­flokk­ana. Við erum jú með rík­is­stjórn sem er stödd í öðrum veru­leika en við hin. Hún spilar sóló og skorar sjálfs­mörk. Hún er að tapa leiknum af því að hún ræður ekki við verk­efnið.“

Kyndi undir verðbólguna með fjárlögum

Rósa Björk Brynj­ólfs­dóttir vara­þing­maður Sam­fylk­ing­ar­innar gerði vaxta­hækkun einnig að umtals­efni undir sama lið á þing­inu í dag. „Í dag sáum við í enn eitt skiptið stýri­vaxta­hækk­anir hjá pen­inga­stefnu­nefnd Seðla­bank­ans um 0,5 pró­sent, hækkun sem bitnar lóð­beint á heim­ilum í land­inu. Pen­inga­stefnu­nefnd lýsti því líka yfir í morgun að verð­bólgu­horfur hefðu versnað frá síð­asta fundi. For­svars­menn verka­lýðs­fé­laga segja í dag við fjöl­miðla að stýri­vaxta­hækk­unin sé ein­fald­lega hrylli­leg tíð­indi og rot­högg fyrir lán­tak­endur, rot­högg fyrir fólkið í land­inu sem skuldar og að hækk­unin nú muni þýða að fólk geti ekki ráðið við sínar afborg­anir. Það er orðið öllum ljóst að rík­is­stjórnin kynti undir verð­bólg­una með fjár­lögum þar sem gjöld á almenn­ing voru hækkuð og engar raun­veru­legar tekjur sóttar þar sem þenslan er í raun og veru.“

Sagði hún að ráð­herrar rík­is­stjórn­ar­innar hefðu verið mjög yfir­lýs­ingaglaðir þegar fjár­laga­frum­varpið var kynnt í haust þar sem þeir sögðu að fjár­lögin myndu vinna gegn verð­bólgu. Rósa Björk telur að það hafi aldeilis ekki orðið úr. 

Bitnar á heim­ilum lands­insRósa Björk segir að vaxta­hækk­unin bitni „lóð­beint á heim­ilum í land­inu“.

Mynd: Bára Huld Beck

„Fjár­laga­frum­varp árs­ins 2023 gerði í upp­hafi ráð fyrir 89 millj­arða halla­rekstri þrátt fyrir þenslu, kraft­mik­inn hag­vöxt og hátt atvinnustig. Mik­il­vægum fjár­fest­ingum var hins vegar frestað og loks voru öll krónu­tölu­gjöld rík­is­ins skrúfuð algjör­lega upp í topp. Eftir breyt­ingar á fjár­lög­unum var hall­inn kom­inn upp í 120 millj­arða og það er óábyrgt að sækja ekki tekjur á móti þessum vax­andi halla. Rík­is­stjórnin þarf að reka aðra rík­is­fjár­mála­stefnu sem vinnur gegn verð­bólgu en ekki grípa til til­vilj­ana­kenndra aðgerða sem bitna svo á heim­ilum í land­inu eða hjálpa alla vega ekki heim­ilum í land­inu að bregð­ast við því ástandi sem nú ríkir,“ sagði hún. 

Boltarnir detti dauðir niður eða endi í eigin marki

Hanna Katrín Frið­riks­son þing­flokks­for­maður Við­reisnar lét sig ekki vanta í umræður um vaxta­hækk­anir á þingi í dag en hún sagði að með fjár­lögum árs­ins 2023 hefði rík­is­stjórnin slegið enn eitt Íslands­metið í eyðslu, skilað enn og aftur fjár­lögum sem ykju rík­is­út­gjöld um tugi millj­arða og halla. 

Rík­is­stjórnin illa und­ir­búinHanna Katrín segir að rík­is­stjórnin hafi tölu­vert fleiri bolta til að nota en gall­inn sé að hún kom ein­fald­lega illa und­ir­búin til leiks.

Mynd: Bára Huld Beck

„Í kjöl­farið hækk­aði verð­bólga í jan­úar í 9,9 pró­sent hér á landi, þvert á þróun ann­ars staðar í Evrópu. Um þessa stöðu hefur ríkt nokkuð hávær þögn á stjórn­ar­heim­il­inu ef frá eru taldar til­raunir til að koma sök­inni yfir á almenn­ing í formi skila­boða um að fólk eyði bara miklu, sé ekki að hjálpa, skilji ekki vand­ann, skilji ekki að við erum öll í þessu saman. Málið er að við erum ekki öll í þessu verk­efni saman að hafa hemil á verð­bólg­unni sem er, svo vitnað sé í orð hag­fræð­ings­ins Miltons Fried­mans, einn helsti skað­valdur í hverju þjóð­fé­lagi. Friedman hló að þeirri full­yrð­ingu að neyslu almenn­ings væri um að kenna eða laun­þega­hreyf­ing­unni eða fyr­ir­tækjum. Stjórn­völd beri ábyrgð­ina og helsta verk­efni þeirra á tímum sem þessum sé að hafa hemil á rík­is­út­gjöldum, að eyða ekki um efni fram. 

Með stýri­vaxta­hækkun Seðla­bank­ans í dag standa meg­in­vextir bank­ans í 6,5 pró­sent. Þetta eru átt­földun frá því í maí 2021, nokkuð sem er farið að þyngja róð­ur­inn veru­lega hjá fjöl­mörgum heim­ilum og fyr­ir­tækjum lands­ins. Hlutverk Seðla­bank­ans er að hafa hemil á verð­bólgu með vaxta­á­kvörð­unum. Þetta er í raun eini bolti bank­ans í þess­ari keppni en yfir­stand­andi keppn­is­tíma­bil í bar­átt­unni við þennan lands­ins forna fjanda hefur nú staðið í um það bil eitt og hálft ár. Rík­is­stjórnin hefur tölu­vert fleiri bolta til að nota en gall­inn er að hún kom ein­fald­lega illa und­ir­búin til leiks. Und­ir­bún­ings­tíma­bilið var illa nýtt, leik­skipu­lagið er lélegt, sam­spilið svona og svona og nið­ur­staðan eftir því. Bolt­arnir detta dauðir niður eða enda í eigin marki. Og aðhald í rík­is­fjár­málum komst ekki einu sinni í lið rík­is­stjórn­ar­innar,“ sagði hún. 

Lýsti Hanna Katrín eftir „afreks­stefnu gegn verð­bólgu og sam­hentu, vel völdu liði sem á séns í að vinna þessa keppni fyrir okkur“.

Stjórnmálamenn geti ekki látið Seðlabankann einan um að sporna gegn verðbólgu

Jóhann Páll Jóhanns­son þing­maður Sam­fylk­ing­ar­innar tjáði sig um vaxta­hækk­an­irnar á Facebook í dag en þar segir hann að rík­is­stjórn Katrínar Jak­obs­dóttur kyndi undir verð­bólgu með óábyrgri stefnu í rík­is­fjár­málum. 

„Þetta er ein af orsökum vaxta­hækk­un­ar­innar sem kynnt var í dag eins og komið hefur skýrt fram í fréttum. Við jafn­að­ar­menn vöruðum við þessu í hverri þing­ræð­unni á fætur annarri í haust. Seðla­bank­inn var­aði við og ótal hags­muna­að­ilar vör­uðu við en rík­is­stjórnin hlust­aði ekki. Fjár­laga­frum­varp árs­ins 2023 gerði í upp­hafi ráð fyrir 89 millj­arða halla­rekstri þrátt fyrir þenslu, kraft­mik­inn hag­vöxt og hátt atvinnustig. 

Meðan fjár­lögin voru til umfjöll­unar á vett­vangi Alþingis komu fram nýjar og dekkri verð­bólgu­spár og stýri­vextir voru hækk­aðir enn frekar. En stjórn­ar­meiri­hlut­inn á Alþingi skeytti engu um þessi hættu­merki heldur þvert á móti. Þau gerðu breyt­ingar á frum­varp­inu sem fólu í sér útgjalda­aukn­ingu upp á tugi millj­arða til við­bótar án þess að aflað væri nýrra tekna til að vega á móti þenslu­á­hrifum útgjald­anna – fóru með hall­ann upp í 120 millj­arða.“

Ömur­legar afleið­ingarJóhann Páll telur að ef rík­is­fjár­málin rói ekki í sömu átt og pen­inga­stefnan muni vextir ein­fald­lega hald­ast háir eða hækka enn frekar með ömur­legum afleið­ingum fyrir skuld­sett heim­ili

Mynd: Bára Huld Beck

Jóhann Páll segir að stýri­vaxta­hækk­unin í dag eigi sér ýmsar ástæður og þetta mis­ræmi milli tekna og gjalda í rík­is­bú­skapnum sé ein af þeim. 

„Stjórn­mála­menn geta ekki látið Seðla­bank­ann einan um að sporna gegn verð­bólgu. Ef rík­is­fjár­málin róa ekki í sömu átt og pen­inga­stefnan munu vextir ein­fald­lega hald­ast háir eða hækka enn frekar með ömur­legum afleið­ingum fyrir skuld­sett heim­ili. 

Við verðum að skipta um kúrs. Við jafn­að­ar­menn munum halda áfram að tala fyrir ábyrgri rík­is­fjár­mála­stefnu þar sem vel­ferð­ar­kerf­inu er beitt með mark­vissum hætti til að styðja við heim­ili sem þurfa á stuðn­ingi að halda og unnið er gegn þenslu með sann­gjörnum sköttum á hæstu tekjur og hval­reka­gróða,“ skrifar hann.