Hugnast ekki að breyta um stefnu og reyna að „útrýma“ veirunni í stað þess að bæla hana

Töluverð umræða hefur verið um svo­kall­aða „útrým­ing­ar­leið“ (e. eliminiation stra­tegy) í bar­átt­unni gegn kór­ónu­veirunni á Írlandi und­an­farna daga. Kröfur hafa verið uppi um það, á vett­vangi stjórn­mál­anna að reynt verði að skipta um kúrs í bar­átt­unni við veiruna, enda hafi það sýnt sig að tíma­bundnar aðgerðir sem miði að því að bæla hana niður virki ekki.

Írar slök­uðu á sótt­varna­að­gerðum sínum eftir jól og úr varð að tíðni greindra smita á hverja milljón íbúa fór hærra þar en raunin hefur orðið í nokkru öðru landi frá því að kór­ónu­veiran lét fyrst á sér kræla í upp­hafi síð­asta árs. Tíðnin er nú á hraðri nið­ur­leið, enda gríð­ar­lega harðar aðgerðir í gildi og verða áfram til 5. mars. Írar hugsa nú með sér hvað sé rétt­ast að gera.

Sumir telja rétt­ast að stefna að útrým­ingu veirunnar, en aðrir telja það óraun­hæft, meðal ann­arra helsti sótt­varna­sér­fræð­ingur lands­ins, Philip Nolan.

Í stuttu máli sagt þá er „útrým­ing­ar­leiðin“, sem stundum er kölluð Zero-Covid eða núll­stefna, sú leið sem ríki á borð við Nýja-Sjáland, Ástralíu, Víetnam og Taívan hafa valið sér í bar­átt­unni við veiruna allt frá upp­hafi. 

Miklar tak­mark­anir hafa verið á landa­mærum þess­ara ríkja og fyr­ir­séð að þær verði lengi enn. Miklu púðri er síðan varið í að ná utan um smit þegar þau spretta upp í sam­fé­lag­inu eftir að hafa lekið inn fyrir þær sótt­kvíar- og skimun­ar­varnir sem til staðar eru.

[adspot]

Þetta hefur virkað vel, ef ein­ungis er horft til þró­unar far­ald­urs­ins, eins og sjá má á línu­rit­inu með sam­an­burði á fram­gangi far­ald­urs­ins í þessum ríkjum og hér á landi hér að neðan. Nú er svo komið að við­burðir þar sem þús­undir safn­ast saman þykja ekk­ert til­töku­mál.

Lítið hefur verið rætt um þetta sama hér á Íslandi. Sér­fræð­ingar frá Nýja-Sjálandi og Ástralíu, sem veittu stjórn­völdum þar ráð­gjöf, skrif­uðu grein í British Medical Journal (BMJ) skömmu fyrir jól þar sem þeir færðu rök fyrir því að útrým­ing­ar­stefnan gæti verið fýsi­leg­asta leið ríkja til að takast á við COVID-19 og fram­tíð­ar­far­sóttir.

Minnst er á Ísland í grein þeirra, í sam­hengi við efna­hags­leg áhrif sem ríki þurfi að taka til­lit til þegar þau velji sína leið. „Ísland end­ur­opn­aði sig fyrir ferða­mennsku en eft­ir­spurnin hélst áfram lítil, inn­fluttum til­fellum COVID-19 fjölg­aði og heild­ar­út­koman varð meiri sam­dráttur vergrar lands­fram­leiðslu en sást í Nýja-Sjálandi,“ skrifa grein­ar­höf­undar.

Verður ekki auðveldlega stýrt

Kjarninn spurði Þórólf Guðnason sótt­varna­lækni að því hvort hann teldi að Ísland væri í stöðu til að útrýma veirunni úr sam­fé­lag­inu nú og hvort hann teldi það hyggi­legt. Blaða­maður spurði reyndar einnig að því hvort Ísland væri mögu­lega komið á þessa veg­ferð, án þess að það væri sagt upp­hátt af hálfu yfir­valda.

Þórólfur var skýr um það, í skrif­legu svari til Kjarnans, að stefna íslenskra yfir­valda hefði ekki á nokkrum tíma­punkti verið sú að reyna að útrýma veirunni úr sam­fé­lag­inu. „Okkar stefna hefur alltaf verið að bæla veiruna niður eins og hægt er,“ skrif­aði Þórólfur.

Hann bætti við að það væri ekki svo að þessu yrði „auð­veld­lega stýrt með ákvörðun að útrýma eða ekki“ og sagði enn­fremur að hann væri ekki sam­mála „til­lögum um mjög harðar aðgerðir á þess­ari stundu,“ sem þyrfti til að útrýma veirunni alveg. Það sem meira er seg­ist Þórólfur ekki búast við að stjórn­völd yrðu það heldur.

Á upp­lýs­inga­fundi almanna­varna á fimmtu­dag sagði Þórólfur að það kæmi vel til greina að slaka á gild­andi sótt­varna­ráð­stöf­unum að ein­hverju leyti fyrr en áætlað var, en núver­andi tak­mark­anir eru í gildi til 17. febr­úar sam­kvæmt reglu­gerð Svan­dísar Svav­ars­dóttur heil­brigð­is­ráð­herra.

Landamærin við Norður-Írland flæki málin

Æðstu ráða­menn á Írlandi, for­sæt­is­ráð­herr­ann Micheál Martin og vara­for­sæt­is­ráð­herr­ann Leo Varadkar, hafa báðir lýst yfir efa­semdum um að ganga skuli lengra og stefna að útrýma veirunni. Varadkar hefur sagt sér­fræð­inga stjórn­valda á þeirri skoðun þetta myndi ekki virka í írsku sam­hengi.

Rökin eru þau, sam­kvæmt frétt Irish Times, að landa­mærin við Norður-Írland þurfi að vera opin og að Írar séu í ýmsum nauð­syn­legum tengslum við bæði Bretland og Evrópu.

Einnig gæti tekið langan tíma að útrýma veirunni úr sam­fé­lag­inu og eitil­harðar aðgerðir þyrftu að vera til staðar á meðan. Útrýming „þýðir að inn­an­lands­smitin séu núll... 14 daga í röð,“ er haft eftir Varadkar. Hann bætti við að í Melbourne í Ástralíu hefði þetta tekið þrjá mán­uði og gæti tekið „mun lengri“ tíma í Írlandi.

Þetta segja „útrým­ing­ar­sinnar“ á Írlandi að sé ávísun á að önnur bylgja far­ald­urs­ins rísi þegar núver­andi hörðum aðgerðum verði aflétt, en til stendur að gera það afar var­lega frá og með 5. mars, miðað við orð ráða­manna.

Mary Regan, stjórn­mála­skýr­andi írska rík­is­fjöl­mið­ils­ins RTÉ, segir þó að ýmis teikn séu á lofti um að írska stjórnin sé að fær­ast í átt að þeim aðgerðum sem „útrým­ing­ar­stefnan“ bygg­ist á. Þau kalli það bara annað, eða „langvar­andi bæl­ingu veirunnar.“