Þeir sem njóta efnislegra gæða freistist til að sýna ósanngjarnt oflæti og skilningsleysi

Guðni Th. Jóhann­es­son, for­seti Íslands, segir að þeir sem njóti efn­is­legra gæða, eins og hann sjálfur, freist­ist stundum til þess að segja öðrum að þau skipti ekki sköpum í líf­inu. „Þannig oflæti og skiln­ings­leysi er ósann­gjarnt. Hinu vil ég þó bæta við að á mínum æsku­stöðvum sást ríki­dæmi víða. Barns­hug­ur­inn greindi samt stundum að ham­ingja er ekki endi­lega mæld í fer­metrum. Síðar hefur mér sýnst sem orð nóbels­skálds­ins séu sígild: „því hvað er auður og afl og hús / ef ein­gin jurt vex í þinni krús.““

Þetta er meðal þess sem fram kom í nýársávarpi for­set­ans sem flutt var í dag. Þar fór for­set­inn um víðan völl og fjall­aði um full­veld­is­af­mæli þjóð­ar­innar, kulnun og streitu, fíkni­vanda, loft­lags­breyt­ingar, örbirgð, ófrið, flótta­manna­vand­ann, vax­andi spennu í sam­skiptum ríkja, mis­skipt­ingar heims­ins gæða og aðrar skæðar ógnir nútím­ans, svo fátt eitt sé nefnt.

En hann rakti líka að lífs­kjör hér­lendis hafa verið stór­bætt og að stað­hæfa megi að mann­kyn­inu í heild farn­ist nú betur en nokkru sinni fyrr, þótt sann­ar­lega geti brugðið til beggja vona og ein­faldar lausnir dugi skammt í flóknum veru­leika. „En fram­tíðin er í okkar höndum ‒ far­sæl ef við hrekj­umst ekki af braut mann­gæsku og hyggju­vits, vís­inda og rök­hyggju.“

For­set­inn ræddi einnig um netið og miðla þess, sem farnir eru að skipa rík­ari sess í sam­fé­lagi manna, og hvernig þessi breyt­ing hefur aukið frelsi fólks til að tjá láta rödd sína heyr­ast. Guðni sagði það vel en að þessir kostir væru ekki alltaf nýttir til góðs. „Í nýársávarpi fyrir fimm árum benti for­veri minn í emb­ætti á að hin nýja tækni gæti opnað „flóð­gáttir nei­kvæðni, ill­mælgi og jafn­vel hat­urs“. Þau orð Ólafs Ragnars eiga enn við og einnig er við hæfi að rifja upp ummæli ann­ars manns sem bjó um skeið hér á Álfta­nesi, að vísu fyrir um þremur öldum. „En sá sem reiður er, hann er vit­laus,“ þrum­aði Jón biskup Vídalín, í frægri stól­ræðu sem orðið „reiði­lestur“ er dregið af: „Heiftin ... afmyndar alla manns­ins limi og liði, hún kveikir bál í aug­unum, hún hleypir blóði í nas­irnar, bólgu í kinn­arnar, æði og stjórn­leysi í tung­una … Hún skekur og hristir allan lík­amann, svo sem þegar hafið er upp blásið af stór­viðri. Og í einu orði að segja: Hún gjörir mann­inn að ófreskju.“ Þannig mess­aði meist­ari Jón þegar hann steig í stól­inn sunnu­dag milli nýárs­dags og þrett­ánd­ans. Vissu­lega er það svo að reiði getur verið rétt­mæt. Meira að segja má vera að hún efli fólk til dáða en hams­laus heift skilar engu, og fúk­yrði því síður. Og hér gilda sömu­leiðis þau ritn­ing­ar­orð að sá yðar, sem synd­laus er, kasti fyrsta stein­inum.“

Hægt er að lesa ávarp for­set­ans í heild sinni hér.