Fröken Klukka

Í ágúst árið 1937 greindu íslenskir fjöl­miðlar (dag­blöð og útvarp) frá því að Land­sím­inn hefði fest kaup á tal­vél frá sænska fyr­ir­tæk­inu L.M. Ericsson. Þegar hringt yrði í til­tekið síma­númer (03) myndi rödd umsvifa­laust til­kynna hvað klukkan væri. Þetta þóttu mikil tíð­indi. Í nóv­em­ber þetta sama ár mátti lesa í dag­blöð­unum að Fröken Klukka, sem líka var kölluð Ungfrú Klukka, væri tekin til starfa. Halldóra Briem, sem þá stund­aði nám í Svíþjóð, léði klukk­unni rödd sína. Í umfjöllun Nýja Dag­blaðs­ins mátti lesa að rödd ung­frú Halldóru væri bæði fögur og hrein og hún, ung­frúin, myndi vafa­laust verða vin­sæl meðal Reyk­vík­inga. Halldóra, sem var fyrst íslenskra kvenna til að læra arki­tektúr bjó og starf­aði í Svíþjóð að námi loknu en hún lést árið 1993, átt­ræð að aldri.

Frönsk uppfinning

Fyrsta tal­vélin var fundin upp í Frakk­landi árið 1933. Tækið vakti mikla athygli og sér­fræð­ingar síma­fyr­ir­tækja í mörgum löndum lágu yfir þessu nýja tækni­undri. Svíar voru fljótir að not­færa sér þessa nýju tækni og þar tók Fröken Ur til starfa árið 1934. Curt Ahlberg verk­fræð­ingur hjá L.M.Ericsson í Stokk­hólmi end­ur­bætti árið 1936 frönsku upp­finn­ing­una. Það var í höf­uð­stöðvum L.M.Ericsson sem áður­nefnd Halldóra Briem las inn á tal­vél­ina. Lesa þurfti inn 90 mis­mun­andi upp­tökur, 24 klukku­stunda­tölur, 60 mín­útu­tölur og sex sek­úndu­tölur, eina fyrir hverjar tíu sek­úndur. Samtals 90 upp­tökur sem tal­vélin, með sinni tækni, gat spilað í 8640 mis­mun­andi útgáfum. Það er athygl­is­vert að aðeins voru fjögur ár frá því að tal­vélstæknin var fundin upp þangað til Halldóra Briem gat upp­lýst Reyk­vík­inga um hvað tím­anum liði.

[adspot]

Vinsæl og mikið notuð

Spá Nýja Dag­blaðs­ins um vin­sældir klukk­unnar og ung­frú Halldóru reynd­ust réttar. Reyk­vík­ingar kunnu sann­ar­lega að not­færa sér að geta með einu sím­tali fengið að vita hvað klukkan væri. Sem dæmi um vin­sældir Fröken Klukku má nefna að árið 1953 hafði hún svarað 22 millj­ónum upp­hring­inga, það sam­svarar um það bil hálfri annarri milljón á ári. Eitt dag­blað­anna nefndi að meðal þeirra sem hvað ánægð­astir voru með þjón­ustu Fröken Klukku á fyrstu „starfs­árum“ hennar væru lög­reglu­þjónar, úrsmiðir og slökkvi­liðs­menn, sem alltaf, eins og blaðið komst að orði, var verið að spyrja hvað klukkan væri.

Ekki gátu allir lands­menn tekið upp tólið og hringt í fröken­ina. Sá lúxus var í fyrstu bund­inn við Reykja­vík, sem einn staða hafði sjálf­virkan síma (kom 1932). Næst í sjálf­virku síma­röð­inni var Akureyri, árið 1950.

Þrjár konur, einn karl, fjögur símanúmer

Eins og áður var getið var það Halldóra Briem sem var fyrsta rödd Frökenar Klukku. Árið 1963 var upp­haf­legu gler­plöt­unum sem geymdu hljóðið skipt út og sam­tímis skipti Fröken Klukka um rödd. Nú var það rödd Sigríðar Hagalín leikkonu sem upp­lýsti þann sem hringdi um réttan tíma. 1993 var enn skipt um búnað og rödd, sú nýja var rödd Ingi­bjargar Björns­dóttur leikkonu. Árið 2013 heyrð­ist í fyrsta skipti karl­manns­rödd svara þegar hringt var í klukk­una, sú rödd til­heyrir Ólafi Darra Ólafs­syni. Hann situr enn við sím­ann, ef svo mætti að orði kom­ast. Fröken Klukka er því orðin karl­maður.

Í upp­hafi var núm­erið hjá Fröken Klukku 03, síðar breytt­ist það í 04, enn síðar í 155 en í dag er núm­erið 511 0155. Þrátt fyrir tækninýj­ungar er íslenska klukku­þjón­ustan sem sé enn til staðar þótt þörfin fyrir hana sé ekki sú sama og áður fyrr.

Frøken Klokken

Árið 1939 hafði danska síma­fé­lagið Kjøben­havns Telefon Aktie-Selskab, KTAS, keypt tal­vél hjá L.M.Ericsson. Ung kona, Anna Sommer -Jensen las þá inn á vél­ina í höf­uð­stöðvum L.M.Ericsson í Stokk­hólmi. Danska útvarpið, Stats­radi­of­on­ien (eins og það hét þá) hóf starf­semi árið 1925 og hafði frá upp­hafi sent út mors­merki á heilu tímunum, þegar fréttir voru sagðar. Fimm stutt „dut“ og eitt langt. Þegar Frøken Klokken kom til sög­unnar hætti danska útvarpið að senda út mors­merkið en rödd Anna Sommer-Jensen til­kynnti Dönum oft á dag hvað tím­anum liði, í upp­hafi frétta.

Árið 1970 var tal­vél­inni frá 1939 skipt út og á sama tíma skipti Frøken Klokken um rödd og heyrð­ist nú aðeins einu sinni á dag í útvarp­inu: í upp­hafi útvarps­frétta klukkan átta að morgni. Nýja röddin til­heyrði Marianne Germer, sem um nokk­urra ára skeið hafði verið þulur í danska útvarp­inu. Í des­em­ber 1991 hætti rödd Frøken Klokken að heyr­ast í útvarp­inu en áfram en áfram var vita­skuld hægt að hringja í 0055 og fá að vita, nákvæm­lega, hvað klukkan væri.

Nú hefur Frøken Klokken lagt á, í síðasta sinn

Frøken Klokken, Fröken Klukka, Fröken Ur og hvað þær nú hétu allar komu í góðar þarfir á sínum tíma. En nú eru breyttir tímar, lang­flestir með far­síma í vas­anum, eða á hand­leggnum og úr sem ganga rétt kosta lítið og fást víða.

Danska Frøken Klokken hætti að svara á mið­nætti 30. nóv­em­ber sl. Í Noregi var hætt að bjóða upp á þjón­ust­una árið 2007, Fröken Ur í Svíþjóð svarar enn, Finnar hafa getað hringt í klukk­una frá árinu 1936 og fá enn svar og hér á Íslandi svarar klukkan þegar hringt er í núm­erið sem nefnt var framar í þessum pistli, 511 0155.