Hvers vegna er enn rifist um Sundabraut?

Enn er Sunda­braut þrætu­epli stjórn­mála­manna.

Ástand vega og umferð­ar­þungi er að verða að stóru vanda­máli hvort sem er á þjóð­vegum eða í höf­uð­borg­inni. Vega­mála­stjóri hefur varað við því að fljót­lega verði að bregð­ast við því að Ártúns­brekkan geti ekki borið meiri umferð. Ljóst er að ríkið og sveit­ar­fé­lög þurfa að ráð­ast í stórar umferð­ar­fram­kvæmdir á næst­unni til þess að bregð­ast við auk­inni umferð.

Jón Gunn­ars­son tók við emb­ætti sam­göngu­mála­ráð­herra í jan­úar. Til lausnar þessu vanda­máli hefur hann til dæmis lagt til að veggjöld verði inn­heimt á helstu leiðum inn og út af höf­uð­borg­ar­svæð­inu. Hann hefur einnig lagt til að vega­fram­kvæmdir á Íslandi verði fjár­magn­aðar úr sjóðum rík­is­ins og einka­að­ila.

Sunda­braut hefur í þessu sam­hengi aftur kom­ist í umræð­una, enda þykir fram­kvæmdin falla vel að hug­myndum ráð­herra. Sunda­braut yrði mikil sam­göngu­bót á höf­uð­borg­ar­svæð­inu, um það eru allir sam­mála. Og það virð­ast jafn­framt flestir vera sam­mála um að ráð­ast eigi í þessa fram­kvæmd sem fyrst.

Það eru bara ekki allir sam­mála um hvar Sunda­brautin á að liggja.

Tekist á um gamlar hugmyndir

Hug­myndin um akbraut yfir Klepps­vík við ósa Elliðaár er ekki ný af nál­inni. Hún kom fyrst fram í skipu­lags­skrám borg­ar­innar árið 1984 og hefur verið á döf­inni síðan. Árið 1994 var Sunda­brautin listuð með þjóð­vegum í veg­á­ætlun. Umhverf­is­mat var gert á mis­mun­andi leiðum yfir Klepps­vík á fyrsta ára­tug þess­arar aldar.

Hér að neðan má sjá þær leiðir sem metnar hafa verið. Margar hafa verið slegnar út af borð­inu og eftir standa þrjár leiðir. Leið­irnar sem rætt er um að fara í dag eru merktar með óbrot­inni línu á kort­inu.

Allar leiðirnar

Hér sjást allar leið­irnar sem teikn­aðar hafa verið. Þær leiðir sem teikn­aðar eru með brotnum línum hafa flestar verið slegnar alfarið af borð­inu, ýmist vegna kostn­aðar eða vegna nei­kvæðs umhverf­is­mats. Leið­irnar sem merktar eru með óbrotnum línum eru þær sem fjallað er um hér. Leið 5 er það sem kallað hefur verið Sunda­göng en þau ná frá mótum Krinlu­mýr­ar­brautar í vestri og í göngum undir Lauga­nesið og Klepps­vík­ina áður en þau enda á Gufunesi.

Mynd: Teikning: Birgir Þór

Leið­irnar sem tek­ist er á um í dag eru svo­kall­aðar innri og ytri leiðir. Í opin­berum gögnum Vega­gerð­ar­innar heita þessar leiðir Leið I og Leið III. Hér verða leið­irnar kall­aðar ein­fald­ari nöfnum: Leið I er ytri leiðin og Leið III er innri leiðin með svo­kall­aðri eyja­lausn.

Hér er fjallað um fyrsta áfanga fram­kvæmd­ar­innar við það sem kallað hefur verið Sunda­braut. Í öðrum áfanga fram­kvæmd­ar­innar er fyr­ir­hugað að tengja Sunda­braut­ina við Vest­ur­lands­veg. Af Gufunesi mundi brautin þannig halda áfram yfir Geld­inga­nes, þvera Leiruvog yfir á Gunnunes og Álfsnes og svo tengj­ast Vest­ur­lands­vegi handan Kolla­fjarðar.

Ytri leið

Ytri leiðin er sú leið sem teiknuð hefur verið í aðal­skipu­lag Reykja­víkur 2010-2030. Þessi leið var einnig teiknuð í aðal­skipu­lagið 2001-2024 en þó ekki nákvæm­lega. Í grófum dráttum liggur leiðin frá Kleppi í vestri og austur yfir Klepps­vík á Gufunes.

Leið I

Hér sjást allar leið­irnar sem teikn­aðar hafa verið. Þær leiðir sem teikn­aðar eru með brotnum línum hafa flestar verið slegnar alfarið af borð­inu, ýmist vegna kostn­aðar eða vegna nei­kvæðs umhverf­is­mats. Leið­irnar sem merktar eru með óbrotnum línum eru þær sem fjallað er um hér. Leið 5 er það sem kallað hefur verið Sunda­göng en þau ná frá mótum Krinlu­mýr­ar­brautar í vestri og í göngum undir Lauga­nesið og Klepps­vík­ina áður en þau enda á Gufunesi.

Mynd: Teikning: Birgir Þór

Með þess­ari leið yrði umferð­ar­á­lagi dreift eftir Sæbraut­inni á leið vestur og austur. Minna álag fær­ist á Miklu­braut ef þessi leið er farin.

Tveir val­kostir eru í boði við þessa ytri leið. Annað hvort verður Sunda­brautin lögð í göng – hvort sem það verða jarð­göng eins og Hval­fjarð­ar­göngin eða grafin ofan í hafs­botn­inn í vík­inni – eða brú reist yfir vík­ina. Í aðal­skipu­lag­inu er ekki tekin afstaða til val­kost­anna.

Báðir val­kostir hafa nokkra aug­ljósa galla. Ef reisa á brú yfir Klepps­vík­ina þarf brúin að vera nokkuð há svo skipa­um­ferð lok­ist ekki af við Voga­bakka. Í mats­skjali á umhverf­is­á­hrifum sem gefið var út 2004 segir að hábrú „yrði mjög áber­andi mann­virki og í raun eitt mest áber­andi mann­virki borg­ar­innar“. Þar kemur einnig fram að hábrúin verði lokað vegna veð­urs tvo daga á ári að jafn­aði. Þá er hábrúin ekki talin vera til­valin til hjól­reiða.

Verði lögð göng yfir vík­ina verður engri hjólandi eða gang­andi umferð hleypt um nýju leið­ina. Þá er ljóst að göngin verði nokkuð brött og djúp.

Í úrskurði Skipu­lags­stofn­unar síðan 2004 kemur fram kostn­að­ar­mat á innri og ytri leið­inni. Ytri leiðin er metin dýr­ari en innri leiðin: „11,6 millj­arðar króna fyrir leið I hábrú, 13,1 millj­arðar króna fyrir leið I botn­göng og 7,3 millj­arðar króna fyrir eyja­lausn á leið III.“

Séu þessar tölur leið­réttar fyrir verð­lag dags­ins í dag má áætla að kostn­aður við botn­göngin sé rúm­lega 24 millj­arðar króna og kostn­að­ur­inn við eyja­lausn­ina rúm­lega 13 millj­arðar króna. Hér þarf þó að setja þann fyr­ir­vara á að margar for­sendur þessa kostn­að­ar­mats gætu hafa breyst á þeim 13 árum sem liðin eru síðan það var fram­kvæmt.

Starfs­hópur Inn­an­rík­is­ráðu­neyt­is­ins um aðkomu einka­að­ila að sam­göngu­verk­efnum komst að þeirri nið­ur­stöðu í skýrslu sinni, síðan í mars 2015, að þessi ytri leið væri sú leið sem kæmi til greina við þverun Klepps­víkur. Starfs­hóp­ur­inn fjall­aði um aðkomu einka­að­ila að opin­berum fram­kvæmdum og lagði til að öll Sunda­brautin yrði lögð í einum áfanga, þe. alla leið úr Klepps­vík yfir á Kjal­ar­nes í einum áfanga.

Innri leið

Innri leiðin er sú leið sem Vega­gerðin hefur mælst til að farin verði enda sé hún ódýr­ari en ytri leiðin. Leiðin mundi þá liggja af Gufunesi yfir Klepps­vík og tengj­ast landi við mynni Elliða­vogs.

Sunda­brautin mundi liggja á upp­fyll­ingum sem myndu mynda eyjar í Klepps­vík­inni. Ekki þarf að hafa telj­an­legar áhyggjur af umferð skipa á þess­ari leið, enda er Voga­bakk­inn og umferð um hana utar.

Eyjaleið

Eyja­leiðin er sú leið sem mun kosta minnst, sam­kvæmt öllum þeim kostn­að­ar­á­ætl­unum sem gerðar hafa verið. Það er þó nokkuð langt síðan kostan­að­ar­mat lá fyrir um fram­kvæmd­ina. Eyja­leiðin í óbreyttri mynd er jafn­framt ill­fær vegna þess að borgin fyr­ir­hugar upp­bygg­ingu íbúða­byggðar þar sem leiðin nær landi í vestri.

Mynd: Teikning: Birgir Þór

Með þess­ari leið er meira álag sett á Miklu­braut­ina í umferð vestur og austur, en um leið er umferð létt af Ártúns­brekkunni.

Þessi leið er hins vegar að öllum lík­indum ófær enda gerir aðal­skipu­lag borg­ar­innar ráð fyrir byggð á því svæði sem leiðin á tengj­ast landi að vest­an­verðu. Þar á að rísa Voga­byggð. Borgin hefur þegar skrifað undir samn­inga við lóð­ar­hafa um bygg­ingu 332 íbúða á þessu svæði.

Hreinn Har­alds­son, vega­mála­stjóri sagði í sam­tali við RÚV í maí á þessu ári að ef skipu­lag sveit­ar­fé­laga þvingar Vega­gerð­ina til að ráð­ast í dýr­ari fram­kvæmda­kosti en talið hafði verið mögu­legt, sé til laga­stoð um að sveit­ar­fé­lagið þurfi að greiða mis­mun­inn.

„Við erum ekk­ert að segja að hún [innri leiðin] hefði orðið ofan á en hún hefði alla vega átt að vera val­kostur til móts við hina. Nú er það ekki hægt lengur og við erum bara að benda á að þá gilda lög í land­inu og það er sam­kvæmt ákveð­inni grein í vega­lögum hægt að fara fram á við sveit­ar­fé­lög að þau greiði kostn­að­ar­mun­inn ef þau ákveða að fara dýr­ari leið­ina,“ sagði Hreinn.

Sam­göngu­ráð­herra hefur tekið enn dýpra í árinni og sagt „ein­streng­is­stefnu borg­ar­innar“ geta reynst borg­ar­búum dýr þegar upp verður staðið.

„Það er laga­stoð fyrir því að fari sveit­ar­fé­lagið ekki að vilja Vega­gerð­ar­innar í þessu og í sam­ráði við þá að þá getur Vega­mála­stjóri sent reikn­ing­inn á sveit­ar­fé­lagið. Það er bara staðan sem er komin upp í þessu máli. Þessi ein­streng­is­stefna borg­ar­yf­ir­valda að spila ekki með yfir­völdum um lagn­ingu þjóð­vega­kerf­is­ins hérna á höf­uð­borg­ar­svæð­inu getur orðið borg­ar­búum dýr þegar upp verður staðið,“ sagði Jón í Silfrinu á RÚV í maí.