Svona þiggur sjávar­útvegs­ráðherra Namibíu mútur

Und­an­farna mán­uði hafa tveir frétta­menn Al Jazeera fundað með Bernhard Esau sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra Namibíu undir því yfir­skyni að þeir væru erlendir fjár­festar á hött­unum eftir sjó­frystikvóta.

Umfjöllun Al Jazeera er unnin í sam­starfi við Wikileaks, Stundina og Kveik, sem birti í gær­kvöldi mynd­band af fundi Al Jazeera með Bern­hardt Esau, þar sem hann sam­þykkti að útvega þeim ódýran kvóta gegn greiðslu og bauðst til þess að veita þeim ráð til að kom­ast hjá skatta­greiðslum í Namibíu. 

Mynd­bandið má sjá hér að ofan, en Bernhard Esau sagði af sér í dag í kjöl­far afhjúpana á mútu­greiðslum Samherja til spilltra emb­ættis- og stjórn­mála­manna í Namibíu. Það gerði einnig dóms­mála­ráð­herr­ann Sacky Shangala, sem þáði mútu­greiðslur frá Samherja. Var for­seta Namibíu, Hage Geingob, mis­boðið vegna máls­ins og vildi fá þá út úr rík­is­stjórn­inni. 

Viðurkenndi fund með Þorsteini

Kveikur hafði óskað eftir við­brögðum ráð­herr­ans vegna upp­tök­unnar, gögnum og frá­sögn upp­ljóstr­ar­ans, Jóhann­esar Stef­áns­sonar, um að tengda­sonur ráð­herr­ans hafi farið fram á það Samherji greiddi ráð­herr­anum pen­inga fyrir hönd Samherja, til þess að tryggja fyr­ir­tæk­inu ódýran hesta­makríl­skvóta við strendur Namibíu. 

Í tvígang hafn­aði Bernhard beiðni Kveiks um við­tal, en frétta­menn Kveiks náðu tali af honum á ráð­stefnu í Noregi. Þar hafn­aði hann því alfarið að hafa þegið eða hafa haft vit­neskju um mútu­greiðslur. Hann sagð­ist í fyrstu ekki þekkja for­svars­menn Samherja, en við­ur­kenndi síðan að hafa fundað með Þor­steini Má Bald­vin­syni, for­stjóra Samherja, í Namibíu.

Funduðu á búgarði ráðherrans

Fundur Þor­steins með sjáv­ar­út­vegs­ráð­herr­anum, fór fram á búgarði ráð­herr­ans í Namibíu árið 2012 og hann sátu einnig Aðal­steinn Helgason og Jóhannes Stef­áns­son fyrir hönd Samherja, sem og James Hatuikulip, Fitty Tamson Hatuikulipi og Tashi Shiimi-ya-Shiimi. 

James er stjórn­ar­for­maður rík­is­fyr­ir­tæk­is­ins Fishcor, sem úthlutar kvóta til útgerð­ar­fé­laga í land­inu. Tamson „Fitty“ Hatuikulipi er frændi James og tengda­sonur ráð­herr­ans. Í gögnum máls­ins kemur fram hvernig þeir beittu sér fyrir því að tryggja stöðu Samherja í Namibíu gegn mútu­greiðslum, ásamt dóms­mála­ráð­herra Namibíu Sacky Shangala. 

Þótti það skjóta skökku við þegar Bernhard Esau skip­aði James stjórn­ar­for­mann, fram hjá stjórn Fishcor og án þess að hafa stjórn­ar­menn með í ráðum, líkt og venja er.  Á grund­velli þess­ara upp­lýs­inga hóf áður­nefnd opin­ber stofnun sem vinnur gegn spill­ingu ACC (Anti Corruption Comittee), rann­sókn á því hvernig James Hatuikulipi komst í stjórn­ar­for­manns­emb­ætti Fishcor.

„Ábyrgðin í svona málum liggur hjá fyr­ir­tæk­inu“

Þá hafa fjöl­miðlar í Namibíu, meðal ann­ars dag­blaðið The Namibian, gagn­rýnt að ráð­herr­ann hafi tekið það upp hjá sjálfum sér að úthluta 10 þús­und tonna kvóta af hesta­makríl til Fishcor, kvóta sem fór að hluta til Samherja, árið 2014.

Rannsaka spillingu 

Samkvæmt óform­legri fund­ar­gerð frá fund­inum á búgarði ráð­herr­ans, var meðal ann­ars rætt um hvernig hægt væri að tryggja Samherja kvóta í land­inu, þvert á stefnu stjórn­valda um að ýta undir namibískt eign­ar­hald á fyr­ir­tækjum í sjáv­ar­út­vegi og stuðla að því að verð­mæta­sköpun í sjáv­ar­út­vegi verði eftir í land­inu, meðal ann­ars með því að fisk­ur­inn sé unn­inn í land­vinnslu og að til verði störf fyrir vikið.

Atvinnu­leysi í Namibíu hefur verið um og yfir 30 pró­sent í gegnum árin og áhersla á inn­lenda verð­mæta­sköpun úr auð­lind þjóð­ar­innar er liður í því að bæta lífs­kjör almenn­ings. 

Lagði ráð­herr­ann því áherslu á Namib­íu­væð­ingu Samherja, sem fólst í því að namibískir aðilar þurftu að vera eig­endur að fyr­ir­tækjum. Á móti ætl­aði hann að tryggja þeim kvóta til fram­tíðar. 

Nánar er fjallað um þá fléttu í umfjöllun Stund­ar­innar: Samherji greiðir hund­ruð millj­óna í mútur til að fá kvóta í Namibíu.

Segist hafa tekið peningana út í reiðufé

Fyrr­ver­andi starfs­maður Samherja, Jóhannes Stef­áns­son, hefur lýst því hvernig farið var fram á að Samherji myndi greiða sjáv­ar­út­vegs­ráð­herr­anum pen­inga. Sagði Jóhanns að sú krafa hefði komið frá Fitty Tamson Hatuikulipi, tengda­syni ráð­herr­ans sem sjálfur þáði mútur frá Samherja fyrir að vinna að því að fyr­ir­tækið fengi ódýran kvóta í Namibíu. 

Jóhannes seg­ist hafa hringt í sinn næsta yfir­mann hjá Samherja, Aðal­stein Helgason, fram­kvæmda­stjóra Kötlu Seafood. „Ég hringdi í Aðal­stein og sagði honum að það hafi komið ósk um að borga sjáv­ar­út­vegs­ráð­herr­anum 500 þús­und Namib­íu­doll­ara [Tæplega 10 millj­ónir íslenskra króna]. Þá sagði Aðal­steinn við mig að alltaf þegar gæf­ist tæki­færi til að borga sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra þá ætti ég að borga sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra, hann orð­aði þetta ein­hvern veg­inn svona. Ég tók þetta út í pen­ingum og lét Tamson hafa þetta. Tamson var milli­liður í þessu. Ég gerði þetta tvisvar,“ segir Jóhannes sem segir að sam­tals hafi verið um að ræða 1 millj­óna Namib­íu­doll­ara eða ríf­lega 18 millj­ónir króna. „Þetta situr í mér, af því ég man hvað Aðal­steinn var ákveð­inn í þessu. Það var eins og hann væri ekki að gera þetta í fyrsta skiptið. Ég labba bara inn í hring­iðu efna­hags­brota og spill­ingar. Ég fékk orderur frá þeim og gerði bara mitt besta í því. Miðað við hvernig þeir greiddu mútur þá var eins og þeir væru ekki að gera þetta í fyrsta skipti.“

Ábyrgðin liggur hjá fyrirtækinu

Í yfir­lýs­ingu frá Þor­steini Má Bald­vins­syni er sök­inni alfarið skellt á Jóhannes, þrátt fyrir að gögn máls­ins sýni að mútu­greiðslur héldu áfram og juk­ust eftir að hann lét af störfum fyrir Samherja. 

Þá sagði Kristján Þór Júl­í­us­son, sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra Íslands, að það væri úti­lokað að einn maður bæri ábyrgð á svona stöðu. „Ábyrgðin í svona málum liggur hjá fyr­ir­tæk­inu sjálfu. Það gefur alveg auga­leið. Það er fyr­ir­tækið sjálft sem þarf að svara fyrir þær ásak­anir sem bornar eru upp,“ sagði Kristján Þór í sam­tali við RÚV. 

Um leið sagði hann að málið gæti haft áhrif á trú­verð­ug­leika sinn sem sjáv­ar­út­vegs­ráð­herra, ekki síst vegna þess að hann kom inn á fund sem Þor­steinn Már átti hér á landi með þre­menn­ing­unum sem unnu að því gegn mútu­greiðslum að útvega Samherja kvóta í land­inu. Á fund­inum kynnti Þor­steinn Már Kristján Þór sem „sinn mann í rík­is­stjórn­inni“. 

„Vanda­málið er að ég þarf ekki að ræða við þig. Hvað gerum við þá?“

Neita að svara fyrir málið

Í stað þess að sam­þykkja boð Kveiks um við­tal var frétta­stjór­anum boðið á fund í London, þar sem ekk­ert mátti hafa eftir. Þremur dögum eftir að honum barst fyrsta við­tals­beiðnin frá Kveik og Al Jazeera mætti hann í við­tal á Býtinu á Bylgj­unni og bar frétta­mann RÚV þungum sökum, sak­aði hann um að vera ger­andi í hús­leit Seðla­bank­ans og sagði hann stýr­ast af ann­ar­legum hvötum í frétta­flutn­ingi sínum. Þor­steinn hefur ekki svarað sím­tölum eða skila­boðum frá Stund­inni. 

Aðal­steinn sagði í sam­tali við Stundina að þetta væru „lygar“ án þess að útskýra það nánar. Aðal­steinn sem er sjö­tugur, hætti að vinna fyrir þremur árum síðan og kemur marg­ít­rekað fyrir í gögnum máls­ins, hafn­aði því að svara fyrir aðkomu sína á þeim for­sendum að hann væri „bara gam­all maður“ og vildi vera í friði. „Vanda­málið er að ég þarf ekki að ræða við þig. Hvað gerum við þá?“ sagði Aðal­steinn, og sam­tal­inu lauk þegar hann skellti á blaða­mann.