Greining

Hörmulegar farsóttir sem gengu yfir Íslendinga

Íslendingar hafa oftar en einu sinni gengið í gegnum hörmungar vegna farsótta. Heimdildir lýsa því að ung stúlka bjó vikum saman á afskekktum bóndabæ með föður sínum látnum úr Stóru bólu.

Karl Th. Birgisson

21. mars 2020 · 18:00

Birtist upphaflega í Stundinni fyrir 7 árum.

Faraldur er varla nema hóflega ógnvekjandi orð. Farsótt er strax hættulegri. Að við tölum ekki um drepsótt eða hreinlega plágu.

Öllum þessum hafa Íslendingar þó kynnzt og fleiru til. Hér er örstutt söguleg upprifjun um pestir og læknavísindi.

Plágan

Fyrsta sæmilega skráða tilvik farsóttar á Íslandi er Plágan mikla, sem barst til Íslands árið 1402.

Þetta var hálfri öld eftir að sama plága hafði herjað á Norður-Evrópu og drepið þar tugþúsundir að lágmarki. Þetta var reyndar lífseig pest, því að hennar varð vart reglulega í margar aldir upp frá því.

En þótt Plágan hafi borizt hingað fyrst árið 1402 kom hún aftur nokkrum áratugum síðar, og þá var farið að tala um Pláguna fyrri og síðari, en löngu seinna komst sá siður á að kalla þessa drepsótt Svartadauða.

Því að drepsótt var hún sannarlega. Plágan var sennilega bráðsmitandi lungnapest, sem dró fólk til …

Kjósa

Hvernig finnst þér þessi grein? Skráðu þig inn til að kjósa.

Veistu meira? Láttu okkur vita

Deila

Höfundur

Karl Th. Birgisson

Athugasemdir

Allar athugasemdir eru ábyrgð á þeirra sem þær skrifa. Heimildin áskilur sér rétt til að fjarlægja ærumeiðandi og óviðeigandi athugasemdir.

Mest lesið

Viðtal

Kallaður morðingi eftir slysið

Fimm dögum eftir að Haraldur Már Haraldsson fékk bílpróf fór hann á rúntinn með besta vini sínum, þar sem þeir hittu félaga sína á nýjum sportbíl. Úr varð kappakstur sem endaði með skelfingu. Næstu áratugi lifði Haraldur í sorg, sektarkennd og skömm. Nú segir hann sögu sína í von um að ná til annarra.

Dómsmál

Prestur lagði leikstjóra og frænda í meiðyrðamáli

Presturinn Arnaldur Máni Finnsson var sýknaður af kröfu föðurbróður síns og leikstjórans Einars Þórs Gunnlaugssonar í meiðyrðamáli tengdu harðri deilu um gamalt einbýlishús.

ErlentBandaríki Trumps

Rubio réðst gegn alþjóðalögum

Marco Rubio, utanríkisráðherra Bandaríkjanna, líkti tilraunum Alþjóðaglæpadómstólsins til að sækja Bandaríkjamenn til saka við að tala um lagabókstaf „við menn með sverð“.

Úttekt

Hverjir eru að græða á Íslandi?

Hagnaður sjávarútvegs og ferðaþjónustu jókst um ríflega 55 prósent í fyrra. Enn er þó mestur hagnaður í fasteignageiranum.

Erlent

Bandaríkin lögðu til að Úkraína gæfu land fyrir aðild að Nató

Selenskí segir frá því sem fór fram í friðarviðræðum. Hann segir Pútín leggja allt í sölurnar fyrir stórsókn í vetur.

UmhverfiðEndurvinnsla á Íslandi

Íslenskt plast fannst í Tyrklandi

Umbúðir utan af Ísey skyri fundust í plastúrgangi í Tyrklandi. Framkvæmdastjóri Úrvinnslusjóðs segir að plast frá Íslandi fari að hluta til endurvinnslu í Tyrklandi en neitar að afhenda gögn um rekjanleika þess.

Mest lesið

Mest lesið í vikunni

ErlentBandaríki Trumps

Trump hafnar úrslitum þingkosninganna

Donald Trump sakar kosningayfirvöld um svik án þess að leggja fram gögn, eftir að demókratar náðu meirihluta í báðum deildum Bandaríkjaþings.

Viðtal

Kallaður morðingi eftir slysið

NeytendurFernurnar brenna

„Við erum öll höfð að fífli þegar svona er komið fram við okkur“

Björg Eva Erlendsdóttir, framkvæmdastjóri Landverndar, segir fréttir af því að fernur séu enn brenndar vera annað kjaftshögg og verra en það fyrsta. Breki Karlsson, formaður Neytendasamtakanna, hefur kallað eftir gagngerri endurskoðun á Úrvinnslusjóði.

Úttekt

Hverjir eru að græða á Íslandi?

Hagnaður sjávarútvegs og ferðaþjónustu jókst um ríflega 55 prósent í fyrra. Enn er þó mestur hagnaður í fasteignageiranum.

UmhverfiðEndurvinnsla á Íslandi

Íslenskt plast fannst í Tyrklandi

Umhverfið

Heimskautarefurinn í fyrsta sinn á íslenskum válista

Heimskautarefurinn verður settur á válista spendýra á Íslandi í fyrsta sinn í vetur. Fjörutíu prósenta fækkun hefur orðið á stofninum hér á landi yfir síðustu þrjár kynslóðir. „Ef við vissum ástæðuna þá gætum við brugðist við,“ segir Ester Rut Unnsteinsdóttir, fagstjóri hjá Náttúrufræðistofnun Íslands.

Mest lesið í mánuðinum

Viðtal

40 mín.

Syrgjandi foreldrar Hönnuh þakklát Íslandi

Foreldrar írskrar stúlku sem lést í bílslysi á Íslandi í lok sumars eru í senn þakklát Íslandi og sorgmædd yfir að hún lést langt fyrir aldur fram. Þau eiga þó erfitt með að fallast á að hún hafi látist í slysi, þar sem vísbendingar eru um að ekið hafi verið á yfir 200 kílómetra hraða í banaslysi dóttur þeirra.

Dómsmál

Dómari stöðvaði lögmann Írisar Helgu

Brotaþoli lýsti flóknu ástarlífi Írisar Helgu Jónatansdóttur sem er sökuð um umfangsmikið umsáturseinelti. Dómari stöðvaði lögmann Írisar Helgu þegar hann gekk á vitnið, og úr varð nokkurt orðaskak.

Viðtal

120 mín.

Íslenskur læknir varpar nýju ljósi á lífshættulegan meðgöngusjúkdóm

Nítján ára gömul lá Silja Rut Ragnarsdóttir nær dauða en lífi á skurðarborði Landspítalans eftir alvarlegt tilfelli meðgöngueitrunar. Íslenskur vísindamaður í Bandaríkjunum, Jóhann Elí Guðjónsson húðlæknir, leiðir brautryðjandi rannsóknir sem varpa nýju ljósi á hvers vegna sjúkdómurinn kemur fram. Hann telur mögulegt að þróa lyf við sjúkdómnum sem bjargað gæti mannslífum.

Viðtal

„Hún mun alltaf vera með mér“

Adolf Þór Haraldsson missti stóru ástina í lífi sínu aðeins nítján ára gamall þegar Hannah Jane Large lést á Krýsuvíkurvegi. Hún hafði skrifað ritgerð um ást þeirra, sem hann segir lýsa hvernig honum líður núna.

GagnrýniDjöflar

Hjónadjöflar

Sigríður Jónsdóttir skrifar um Djöfla eftir Lars Norén, sem sýnt er í Borgarleikhúsinu.

Viðtal

Ástleysið er sárt

Nánd er næring, nauðsynleg eins og matur. Tæpur helmingur fólks elst upp í óöruggum tengslum sem geta komið niður á tengslum og ástarsamböndum á fullorðinsárum, jafnvel ógnað heilsu, enda er „tengslamyndun ein af grunnforsendum farsældar“, að sögn klíníska sálfræðingsins Guðbrands Árna Ísberg. Í bók sinni, Í augum þínum verð ég til, fjallar hann um getu okkar til að mynda tengsl og ástina í öllum sínum myndum.

Plágan

Athugasemdir

Nýtt efni