Makbeð, jarl af Glamis, snýr ásamt Bankó aftur úr stríði þar sem hann hefur brotið aftur upp­reisn jarls­ins af Kafdor gegn Dunkan Skota­kon­ungi. Á leið­inni úr stríð­inu mætir hann þremur nornum sem spá honum frek­ari frama – hann verði jarl af Kafdor og síðar kon­ungur Skota. Bankó segja norn­irnar muni verða ætt­faðir kónga en aldrei kóngur sjálfur. Makbeð fer að gæla við til­hugs­un­ina um kon­ungs­tign og styrk­ist af því að Dunkan kon­ungur launar honum tryggð­ina með því að gera hann að jarli af Kafdor. Makbeð segir konu sinni, lafði Makbeð, af spá­dómi norn­anna og hún fyllist metn­aði fyrir hönd manns síns og sjálfrar sín og hvetur karl sinn til dáða; þau myrða Dunkan kon­ung, skella skuld­inni á þjón­ana sem áttu að gæta öryggis kon­ungs, Makbeð myrðir þá og er útnefndur kon­ungur.

En fram­inn er dýru verði keyptur – sál­ar­heill Makbeðs bíður skaða af og hann fer að efast um gjörðir sínar. Lafði Makbeð glímir einnig við sam­visku­kvalir og ljóst er að fengnum frama fylgir ekki nauð­syn­lega ham­ingja. Bankó fer að gruna að ekki sé allt með felldu og Makbeð lætur koma honum fyrir katt­ar­nef. Malkolm, sonur Dunkans, ákveður að hefna föð­ur­morðs­ins og svo fer að bæði lafði Makbeð og Makbeð eru drepin og Malkolm verður að lokum kon­ungur Skotlands.

Mynd: Borg­ar­leik­húsið

Sögu­þráð­ur­inn er sæmi­lega þekktur enda er Makbeð – Skoska leik­ritið einnig kallað vegna þrá­látrar hjá­trúar innan leik­húss­heims­ins – með þekkt­ari harm­leikjum Shakespe­ares. Makbeð var frum­sýndur í upp­hafi sautj­ándu aldar að því er talið er og kom fyrst út á prenti 1623, þótt grunur leiki á að sú útgáfa hafi verið nokkuð stýfð miðað við upp­haf­lega gerð frá höf­und­ar­ins hendi. Hvað sem því líður ber Makbeð öll ein­kenni klass­ísks harm­leiks eins og við þekkjum harm­leik­inn frá tímum Grikkja – ein­stak­ling­ur­inn brýtur gegn hags­munum heild­ar­innar (ætt­ar­veld­is­ins?) í eig­in­hags­muna­skyni og hlýtur slík mála­gjöld að við, áhorf­endur, skiljum að svona hegðun er óæski­leg og okkur sé nær að hlíta því guð­lega skipu­lagi, sem sam­fé­lagið felur í sér. Innsæi af því tagi nefndu Grikkir katharsis, sem merkir nokk­urs konar hreinsun (af sam­fé­lags­fjand­sam­legum hugs­unum) og við­snún­ing að sam­fé­lags­sátt guð­unum þókn­an­leg.

Leik­stjór­inn, Uršulė Barto, ákveður í sönnum póst­módernískum anda, að snúa við ákveðnum atriðum í upp­haf­legri sögu Shakespe­ares (eins „upp­haf­leg“ og hún kann að vera) og því er Dunkan kon­ungur hér leik­inn af konu, Sólveigu Guð­munds­dóttur, Lafði Makbeð er kasól­étt og sitt­hvað fleira er breytt og sem Shakespe­are hefði tæp­lega kann­ast við en kannski fund­ist fyndið.

Leik­ritið um Makbeð er skrifað á umbrota­tímum. Í Englandi var hið aldagamla sveita­sam­fé­lag að líða undir lok og iðn­að­ar­sam­fé­lagið að taka á sig mynd. Borg­ar­sam­fé­lög efld­ust, verk­smiðjur litu dags­ins ljós og fram­leiðslu­hættir tóku afger­andi breyt­ingum. Í Makbeð má skynja þessar breyt­ingar í því að í harm­leiknum um Makbeð eru per­són­urnar sýndar ekki aðeins sem retórískar tákn­myndir ákveð­inna afla, full­trúar þeirra strauma sem guð­irnir stjórna, heldur einnig sem ein­stak­lingar, sem geta efast um eigin gjörðir og jafn­vel iðr­ast þeirra. Það er nálgun í átt að sál­fræði­dramanu og um það má því segja að leik­rit Shakespe­ares hafi verið álíka „póst­módern­istískt“ fyrir sinn tíma og sýn­ing Uršulė Barto er á okkar tímum og má því jafn­vel skoða sýn­ingu hennar sem athygl­is­verða til­raun til að láta tíma ríma við tíma, for­tíð við nútíð. Þessi nálgun er studd með þeim leikstíl sem Hjörtur Jóhann beitir á Makbeð – hann er fullur efa­semda um voða­verk sín, að hafa brugð­ist trausti kon­ungs og síðan myrt hann. Þetta er svipuð nálgun og enski leik­ar­inn David Garrick er sagður hafa beitt árið 1744 þegar var í fyrsta sinn stuðst við frum­texta Shakespe­ares, en sú túlkun naut víst þá lít­illar hylli.

Mynd: Borg­ar­leik­húsið

Hér hverfur hin sál­ræna túlkun Hjartar Jóhanns þó fyrir lítið í skugg­ann af póst­módernískri umgjörð sýn­ingar Uršulė Barto; bold­angs­leik­mynd í anda þýsks eft­ir­stríðsex­pressjón­isma og alls kyns útúr­dúra­hug­dettur eins og ólétta lafði Makbeð sem fyrr er nefnd, hlaup sjón­varps­frétta­manna á meðal per­sóna verks­ins svo ekki sé minnst á norn­irnar, sem eru eins konar afkára­legar sæberpönk fígúrur eru vissu­lega til­raunir til eins konar póst­módernískrar afbygg­ingar, en þær dreifa athygli áhorf­and­ans og rugla hann í rím­inu – þetta eru ekki sam­stæð tákn og sýn­ingin verður því að eins konar gjörn­ingi og eftir því sem á líður verður æ óljós­ara hvaða sögu er eig­in­lega verið að segja og að hvaða nið­ur­stöðu er stefnt. Það verður ekki betur séð en það sé í hróp­legri and­stöðu við upp­haf­lega narra­tívu Shakespe­ares. Til ein­hvers var það verk þó valið og varla til að koma því fyrir katt­ar­nef – eða?

Það má segja um öll ein­stök atriði sýn­ing­ar­innar – leik, leik­mynd, gervi, lýs­ingu, tón­list og hljóð­mynd – að þau fylgja stefnu, eða öllu heldur stefnu­leysi leik­stjór­ans vel eftir. Allt er tækni­lega vel gert og vandað, sýn­ingin er í sjálfu sér ósköp glæsi­leg og allir vilja aug­ljós­lega gera sitt besta, en það er eins og eng­inn viti hvaða sögu er verið að segja. Upp­haf­legum texta Shakespe­ares er aug­ljós­lega ekki treyst til að bera sög­una frá upp­hafi til enda – og má reyndar við bæta að texta­flutn­ingi er á löngum köflum veru­lega ábóta­vant. Það hjálp­ast þannig allt að til að neita áhorf­endum um þann munað að fá að trúa á per­sónur sög­unnar, þær verða boð­berar óljósrar stefnu og ómark­vissra við­horfa leik­stjór­ans og áhorf­endur litlu nær fyrir vikið.