Norskur sálfræðingur, Finn Skårderud að nafni, skrifaði eitt sinn inngangsorð að norskri þýðingu á bók eftir nítjándu aldar fræðimanninn Edmondo de Amicis. Bók de Amicis fjallar um sálfræðileg áhrif áfengis og í innganginum að norsku útgáfunni lét Skårderud að því liggja að þegar vínið hafi áhrif, hrapi maður að þeirri niðurstöðu að maðurinn sé í raun skapaður með hálfu prómilli of lítið af áfengi í blóðinu. Þegar þetta hálfa prómill sé komið, þá njóti maðurinn krafta sinna og hugarafls til fulls, allt virðist „rétt“ – hvað sem það svo kann að merkja – og allt gengur upp. Maðurinn nálgast kannski það sem sálfræðiprófessorinn Mihaly Csikszentmihalyi kallaði „flow“, sem er sú tilfinning þegar maðurinn er upptendraður, glaður, fullur sköpunarkrafts og hamingjusamur – sú upplifun hámörkunar sem við öll þráum.
Rétt er að taka það fram að Finn Skårderud var hrapallega misskilinn. Hann hélt í rauninni aldrei fram í alvöru að manninn skorti hálft prómill af áfengi í blóðið – hann benti á þetta sem fjarstæðu, enda var hann sammála de Amici, að manninum tækist aldrei að halda sér á línunni, hann færi offari og hneigðist að ofdrykkju og í versta falli alkóhólisma og þá er auðvitað voðinn vís. Og má sosum til sanns vegar færa.
„Mátulegir“ verður þar með sagan um guðsgjöfina sem snýst í andhverfu sína og veldur á endanum óhamingju og tortímingu.
„Mátulegir“ er leiksviðsútgáfa af kvikmynd Thomasar Vinterbergs, „Druk“, frá 2020 og hefur verið tilnefnd til og hlotið fleiri verðlaun en hollt væri að telja upp. Myndin er skrambi góð, enda skreytir hún stórkanónum á borð við Mads Mikkelsen, Thomas Bo Larsen, Magnus Millang og Lars Ranthe í aðalhlutverkunum fjórum. Í sýningu Borgarleikhússins eru þessi fjögur hlutverk hinna firrtu og lífsleiðu menntaskólakennara leikin af Hilmi Snæ Guðnasyni, Halldóri Gylfasyni, Jörundi Ragnarssyni og Þorsteini Bachmann.
Undirrituðum þykir sagan fara betur á leiksviði en í kvikmynd. Handritið hefur verið stýft, aukapersónur sem koma fyrir í kvikmyndinni eru skornar burt eða breytt í raddir af segulbandi í símtölum og er það til einföldunar; hér eru fjórmenningarnir einir á sviðinu allan tímann og bera söguna uppi. Sálfræðingurinn Nikolaj er öðrum fremur sögumaður og talar beint til áhorfenda; þegar aðrar sögupersónur snúa sér til áhorfenda þjóna þeir því hlutverki að vera nemendur í hinum ýmsu kennslustundum – hjá íþróttakennaranum Tommy, sögukennaranum Martin eða tónlistarkennaranum Peter. Þetta er allt saman haganlega útfært og skýrlega gert og vel stutt haganlegri leikmynd og myndböndum Heimis Sverrissonar og lýsingu Þórðar Orra Péturssonar. Leikmyndin er að stofni til leikfimisalur og önnur sögusvið búin þar til eftir þörfum. Þessi lausn styður við sögu Tommy, íþróttakennarans sem er hrakfallabálkur þessarar sögu; hann fer verst út úr þeirri tilraun, sem félagarnir fjórir leggja af stað með, að halda sér rallhálfum – með hálfa prómillið í blóðinu! – og endar á að missa allt í bókstaflegum skilningi. Sú harmsaga á skilið að vera í brennidepli og Halldór Gylfason skilar íþróttakennaranum Tommy á svo grípandi hátt að unun er á að horfa. Hver handahreyfing, hvert svipbrigði, hver augngota byggir upp karakter sem ekki er annað hægt en láta sér þykja vænt um. Hið sama gildir um samleikara hans, þá Hilmi Snæ, Jörund og Þorstein – þeir brillera allir í hlutverkum sínum, hér er valinn maður í hverju rúmi og sönn leikgleði ræður för! Þökk einnig leikstjóranum, Brynhildi Guðjónsdóttur!
Tveir listrænir kraftar skulu nefndir, sem eru óðum að hasla sér völl í íslensku leikhúslífi sem er vel. Anna Kolfinna Kuran annast sviðshreyfingar og Guðlaug Ólafsdóttir raddþjálfun. Hvort tveggja skilaði sér í afar áferðarfallegri sýningu – hreyfingar leikaranna ýttu undir áherslur sögunnar, og raddir þeirra urðu ásamt tónlist og hljóðmynd Ísidórs Jökuls Bjarnasonar að hljómfagurri sinfóníu – vonleysisins í upphafi, hinnar upphöfnu gleði þegar á leið, hins óumflýjanlega ósigurs og að endingu sáttarinnar í lokin – rétt eins og vera ber í öllum góðum sögum.
Athugasemdir