Útlit viðmóts

Ljóst

Dökkt

Úr blaðinu á vefnum

Heimildin #79

20. desember 2024

Efni úr blaðinu bætist smám saman við á vefnum, en sumt birtist aðeins í blaðinu sjálfu. Allt blaðið er á síðu þess.

bls. 2

FréttirJólin

Alls konar fólk sem þarf aðstoð: „Það getur eitthvað komið fyrir hjá öllum“

Fjölbreyttur hópur sækir mataraðstoð fyrir jólin en útlit er fyrir að svipað margir þurfi á slíkri aðstoð að halda í ár og í fyrra, um 4.000 heimili ef litið er til aðstoðar Hjálparstarfs kirkjunnar og Mæðrastyrksnefndar. Há leiga eða háar afborganir eru að sliga marga sem þurfa að sækja sér aðstoð.

bls. 4

Fréttir

Saumar teppi til að takast á við sorgina

Eftir að Sigurlaug Gísladóttir missti son sinn úr bráðahvítblæði í hittifyrra ók hún upp á því að sauma handverk úr bútasaumi. Verkin selur hún og gefur ágóðann til Krabbameinsfélagsins í Austur-Húnavatnssýslu.

bls. 6

Viðskipti

Ráðuneyti keypti danska hönnunarsófa fyrir 5,9 milljónir

Háskóla-, nýsköpunar- og iðnaðarráðuneytið hefur undanfarna mánuði keypt húsgögn úr hönnunarverslun, sem þar til nýlega hét Norr11, að andvirði rúmlega tíu milljóna króna. Um er að ræða samsettan sófa, kaffiborð, borðstofuborð og fleiri húsgögn að andvirði 10,2 milljóna króna. Þar af er 1,3 milljóna króna sófi inni á skrifstofu ráðherra.

bls. 6

Allt af létta

Leggur hempuna á hilluna eftir jól

Ólafur Jóhann Borgþórsson sóknarprestur þjónar í síðasta sinn í opinni messu á aðfangadag. Hann söðlar svo um strax fyrsta dag nýs árs og verður framkvæmdastjóri Herjólfs, ferjunnar á milli Vestmannaeyja og fasta landsins. „Það verður engin jarðarfararstemning,“ segir hann glaður í bragði um sína síðustu messu.

bls. 8–9

Úttekt

Hvað gerðist í Suður-Mjódd?

Hvernig getur það komið kjörnum fulltrúum Reykjavíkurborgar á óvart að stærðarinnar atvinnuhúsnæði rísi næstum inni í stofu hjá íbúum í Breiðholti? Svarið liggur ekki í augum uppi, en Dóra Björt Guðjónsdóttir, formaður umhverfis- og skipulagsráðs borgarinnar, segir málið fremur frávik frá stefnu borgarstjórnarmeirihlutans um þétta blandaða byggð fremur en afleiðinga hennar.

9 mín. lestur

bls. 10

Fréttir

Rak 90 prósent starfsfólks fyrir að skrópa á morgunfund

Baldvin Oddsson, ungur íslenskur athafnamaður, rataði nýverið í fréttir í Bandaríkjunum fyrir að reka 99 starfsmenn úr sprotafyrirtæki sem hann stofnaði og rekur. Framkvæmdastjórinn mun hafa verið ósáttur við slaka mætingu á morgunfund, þar sem aðeins ellefu af 110 starfsmönnum melduðu sig, og tilkynnti þeim sem voru fjarverandi að þau væru rekin.

bls. 12–13

LeiðariErla Hlynsdóttir

Nóg til og meira frammi – fyrir Storytel

Bóklestur fer minnkandi, lesskilningur versnandi en vinsældir hljóðbóka vaxa. Þar er Storytel nánast í einokunarstöðu. Fyrirtækið gerir fólki kleift að hlusta á fjölda bóka fyrir lítinn pening en færa má rök fyrir því að Storytel grafi á sama tíma undan því að fleiri bækur séu skrifaðar á íslensku því greiðslur fyrirtækisins til höfunda eru vægast sagt smánarlegar.

bls. 13

PistillSif Sigmarsdóttir

„Bullshit“ jól

Síðustu ár glitti í von um að ná mætti böndum á öfgum jólanna. En ekki leið á löngu uns svigrúmið sem hafði myndast fylltist af nýjum jólahefðum.

bls. 14

AðsentEgill Helgason

Nútíminn þolir illa núansa eða flækjur

Þessi pistill Egils Helgasonar einkennist ekki af bjartsýni. Hann skrifar um áhyggjur sínar af vélviti, stríðsbrölti og þróun stjórnmála. „Því miður finnst manni eins og spurn eftir rugli aukist stöðugt.“

bls. 14

PistillBjörn Leví Gunnarsson

Ár uppgjörsins

Björn Leví Gunnarsson, fyrrverandi þingmaður Pírata, skrifar um árið 2024, sem hann kallar ár kosninganna. Hann segir ýmis mál sem þó njóti almenns stuðnings almennings ekki hafa fengið brautargengi í alþingiskosningunum á dögunum.

bls. 16

PistillKristín Helga Gunnarsdóttir

Náttúruvernd er mannvernd

„Þau svara á móti að ekkert skipti máli ef við eigum ekki náttúruna. Þá erum við ekkert. Þetta segja börnin,“ skrifar Kristín Helga Gunnarsdóttir rithöfundur.

bls. 16

PistillAuður Albertsdóttir

Eitt púsl í einu

Auður Albertsdóttir stökk út í djúpu laugina á árinu 2024 og stofnaði fyrirtæki. Hún gerir hér upp þá reynslu.

bls. 17

PistillBjörn Teitsson

Árið 2024 og bandaríska kvikmyndin Timecop (1994)

Ef við höfum val er ég viss um að við veljum það sem er okkur fyrir bestu.

bls. 18–19

PistillHalla Gunnarsdóttir

Atlagan að kjörum og réttindum launafólks 2024

„Niðurskurðarstefna er sögð eiga að koma jafnvægi á ríkisútgjöld og örva hagvöxt, en er í rauninni skipulögð leið til að tryggja hag þeirra sem eiga á kostnað þeirra sem vinna, skulda og leigja,“ skrifar Halla Gunnarsdóttir, formaður VR. Birtingarmyndir þessarar stefnu hafi verið margþættar á árinu sem er að líða.

bls. 19

PistillHelgi Gunnlaugsson

Hugleiðingar afbrotafræðings við áramót

Helgi Gunnlaugsson afbrotafræðingur er orðinn 67 ára og segir árin líða sífellt hraðar með hækkandi aldri. Í persónulegu sem og fræðilegu uppgjöri segir hann fjölda manndrápa verulegt áhyggjuefni, en þau hafa aldrei verið fleiri á einu ári hér á landi. Þá veki það ugg að börn sem gerendur og þolendur komi meira við sögu í manndrápsmálum en áður.

bls. 20

AðsentUgla Stefanía Kristjönudóttir Jónsdóttir

Svar við bakslaginu

Hinsegin fólk er hluti af samfélaginu „og erum við ekkert að fara neitt,“ skrifar Ugla Stefanía K. Jónsdóttir í ársuppgjöri. Þrátt fyrir áberandi bakslag í réttindabaráttu hinsegin fólks vonar hún að framtíðin beri í skauti sér ást og samhug til að mæta hatri og fordómum.

bls. 22–28

SkýringUppgjör ársins 2024

Ár áfallanna

Eldgos, stjórnmál, slys og manndráp einkenna árið sem er að líða. Það hefur verið þungt fyrir þjóðarsálina. Aldrei hafa jafnmörg morð verið framin, né jafnmörg börn verið myrt á stuttum tíma. Ársins sem er að líða verður minnst sem árs óróleikans og róstursamra tíma.

14 mín. lestur

bls. 30–35

Viðtal

Ísrael og Palestína: „Stjórnvöld sem líkja má við mafíur“

Dorrit Moussaieff er með mörg járn í eldinum. Hún ferðast víða um heim vegna starfs síns og eiginmannsins, Ólafs Ragnars Grímssonar, þekkir fólk frá öllum heimshornum og hefur ákveðna sýn á viðskiptalífinu og heimsmálunum. Hún er heimskona sem hefur í áratugi verið áberandi í viðskiptalífinu í Englandi. Þessi heimskona og fyrrverandi forsetafrú Íslands er elskuleg og elskar klónaða hundinn sinn, Samson, af öllu hjarta.

17 mín. lestur

bls. 36–38

ViðtalMóðursýkiskastið

Efaðist í átta ár um að hún gæti eignast börn

Elísa Ósk Línadóttir var 19 ára þegar kvensjúkdómalæknir greindi hana með PCOS og sagði henni að drífa í barneignum. Engar ráðleggingar um hennar eigin heilsu fylgdu og Elísa fór af stað í frjósemismeðferðir með þáverandi kærastanum sínum. „Ég var ekkert tilbúin í að verða mamma,“ segir Elísa sem efaðist í kjölfarið um að hún myndi geta eignast börn.

12 mín. lestur

bls. 40–44

Á vettvangi

Vont að vita af þeim einum yfir hátíðarnar

„Maður veltir fyrir sér hvað varð til þess að hann var bara einn og var ekki í tengslum við einn né neinn,“ segir lögreglukona sem fór í útkall á aðventunni til einstæðings sem hafði dáið einn og legið lengi látinn.

28 mín. lestur

bls. 46–47

VettvangurÁ vettvangi í Úkraínu

Enn hinar sönnu ofurhetjur

Á hverjum degi, oft á dag, keyrir sama fólkið og Óskar Hallgrímsson fjallaði um fyrir tveimur árum inn á hættusvæði, gjarnan á meðan skothríð stendur yfir. Fólkið, sem Óskar kallar hinar sönnu ofurhetjur, kemur Úkraínumönnum í erfiðum aðstæðum í skjól dag eftir dag og er ekki útlit fyrir að það geti hvílst í bráð.

Myndband9 mín. lestur

bls. 48

Erlent

„Assad er í hópi þeirra sem eiga flesta óvini í veröldinni“

Bashar al-Assad átti ekki margra kosta völ þegar uppreisnarmenn voru um það bil að taka völdin í Sýrlandi fyrir skömmu. Íran og Rússland voru nefnd sem hugsanlegir áfangastaðir hans og svo fór að Vladimír Pútín bauð einræðisherranum og nánustu fjölskyldu hans að dveljast í Rússlandi, af mannúðarástæðum.

bls. 50

Flækjusagan

Emma frá Acton, nei, Asma forsetafrú, kaupir sér hálsmen

Hér er komið framhald greinar frá í síðustu viku og leitast báðar við að skýra hvernig vel meinandi nútímastúlka varð að hryssingslegri frú grimms einræðisherra.

bls. 52

Spurningaþrautin

Spurningaþraut Illuga 20. desember 2024 — Hver er konan? og 16 aðrar spurningar

Hér geta lesendur spreytt sig á spurningaþraut Illuga Jökulssonar sem birtist í tölublaði Heimildarinnar 20. desember.

bls. 54–55

ÚttektJólin

Á ekki von á 50 milljónum eftir jólin

Nokkur af þekktustu nöfnunum í íslensku tónlistarsenunni gefa nú út svokölluð textaverk, prentuð myndverk með textabrotum úr lögum sínum. Helgi Björnsson segir að margir hafi komið að máli við sig um að framleiða svona verk eftir að svipuð verk frá Bubba Morthens fóru að seljast í bílförmum. Rapparinn Emmsjé Gauti segir textaverkin þægilegri söluvöru til aðdáenda en einhverjar hettupeysur sem fylli hálfa íbúðina.

9 mín. lestur

bls. 58–59

Viðtal

Mæðgur fóru báðar í brjóstnám

Hin 25 ára gamla Hrafnhildur Ingólfsdóttir gekkst undir tvöfalt brjóstnám í fyrra eftir að hún greindist með stökkbreytingu í BRCA1-geninu. Guðrún Katrín Ragnhildardóttir, móðir hennar, hefur einnig látið fjarlægja brjóst sín – en hún fékk brjóstakrabbamein 28 ára gömul.

10 mín. lestur

bls. 60–61

ViðtalJólin

Jesús og María halda jólin í Reykjavík með Jesú

Jesús Sigfús, konan hans María og sonur þeirra Kristján Jesús halda jólin heilög saman í Reykjavík. Sá eldri fékk símtal frá nunnu sem leitaði til hans vegna nafnsins en sá yngri fékk í fyrra sérstaka jólakveðju frá ókunnugri konu sem vildi heyra í Jesú rétt fyrir afmæli frelsarans.

bls. 62

Skóli lífsinsGígja Þórðardóttir

Ég er ekki nóg, ég er mikið

Gígja Þórðardóttir, sjúkraþjálfari, markþjálfi og orkubolti, hefur lært að sjá tækifæri alls staðar. Líka í áföllum og breytingum lífsins. Áföll á lífsleiðinni ýttu henni í dýpri sjálfskoðun. „Þvílík gjöf, því ég er í alvörunni að endurskoða eitt mikilvægasta ástarsamband lífsins – við sjálfa mig.“

bls. 64

Fólkið í borginni

Voðalega gott að vera afi

Með aðstoð Google endaði Muggur Guðmundsson með afastráknum Ólafi Gunnari Helgasyni á Billiardbarnum. Tilgangurinn var að sameinast í nýlegu áhugamáli barnabarnsins.

bls. 64

Bakpistill

Stefán Ingvar Vigfússon

Grænn veggur

„Þarna er hann. Veggurinn.“ Stefán Ingvar Vigfússon skrifar hugvekju um græna vegginn í Mjóddinni.

bls. 66

PistillAuður Jónsdóttir

Of margar bækur fá enga athygli

Vistkerfi bókaútgáfu hefur breyst og segja má að það sé flóknara að vera rithöfundur en áður.

bls. 68

GagnrýniSpegillinn í speglinum

Sögur prinsanna níutíuogníu sem mistókst

„Áleitið verk og heillandi heimar,“ skrifar Ásgeir H. Ingólfsson um skáldverkið Spegillinn í speglinum eftir Michael Ende.

bls. 68

GagnrýniÓvæntur ferðafélagi

Að gera athugasemdir við sjálfan sig

Skáldverkið Óvæntur ferðafélagi eftir Eirík Bergmann er afbragðs lærdómsbók – að mati Ásgeirs Brynjars Torfasonar sem segir ástarkrydd styrkja bókina og að ást höfundar á stjórnmálafræði skíni einnig í gegnum skrifin.

bls. 70

GagnrýniNæstsíðasta líf Jens Ólafssonar

Frábrugðin öðru í þessu jólabókaflóði

Bragi Páll Sigurðarson hefur á síðustu árum skipað sér í röð okkar ósvífnustu og fyndnustu höfunda, að sögn Sölku Guðmundsdóttur, sem las nýju bókina hans, Næstsíðasta líf Jens Ólafssonar Olsen.

bls. 71

GagnrýniHimintungl yfir heimsins ystu brún

Illskan: harmur heimsins

Páll Baldvin fagnar því að fá í hendur skáldsöguna Himintungl yfir heimsins ystu brún eftir Jón Kalman Stefánsson og óskar höfundi til hamingu með verkið um leið og hann þakkar fyrir það.

bls. 72–73

Viðtal

„Þegar ég skrifa svona ástarbréf líður mér vel“

Almar Steinn Atlason, einnig þekktur sem Almar í kassanum, birtist þjóðinni þegar hann dvaldi í viku í glerkassa á vegum LhÍ, árið 2015. Um daginn hélt hann útgáfuhóf fyrir nýja bók í þremur bindum: Mold er bara mold. Þar, í Tjarnarbíói, var Almar tengdur við þvaglegg og með næringu í æð – meðan hann las alla bókina sleitulaust á 23 klukkutímum.

Myndband

bls. 73

GagnrýniDópamínríkið – Að finna jafnvægi á tímum ofgnóttar

Aukin ánægja kallar á aukinn sársauka

Dópamínríkið fjallar um umbunarkerfi heilans: „... þ.e. hvernig dópamínframleiðsla okkar virkar og af hverju við erum komin í óefni með hana þar sem svo margt í okkar daglega lífi byggir á áðurnefndum tafarlausa ávinningi“,“ skrifar Snorri Sturluson.

bls. 74–75

GagnrýniÓli K.

Ljósmyndari þjóðar sem var

Blaðaljósmyndarinn Óli K. eða Ólafur K. Magnússon – fæddur 1926 og látinn árið 1997 – var á sínum tíma eini faststarfandi blaðaljósmyndari landsins og þannig gluggi inn í líf samtíma þess skeiðs. Ljósmyndarinn Golli, öðru nafni Kjartan Þorbjörnsson, rýnir í bók um kollega sinn – sem hann segir löngu hafa verið kominn tíma á.

bls. 76–80

Viðtal

Engar falsfréttir í skáldskap

Hvað er íslensk bók? Ber höfundum að slaufa lönd sem ritskoða bækur og er Kiljan of áhrifamikill í bókmenntaumræðunni? Rithöfundar ræða þetta og fleira í skáldskaparsíld bókablaðsins í ár. Öll með bók í jólabókaflóðinu núna; þau Sindri Freysson, Hildur Knútsdóttir, Eiríkur Bergmann og Sunna Dís Másdóttir.

19 mín. lestur

bls. 80

GagnrýniDauðinn einn var vitni

Mun fara vel í aðdáendur Stefáns Mána

„Upp að ákveðnu marki bera Harðarbækurnar keim af því skandinavíska raunsæi sem einkennir stærstan hluta norrænna glæpasagna en einnig er yfir þeim harðsvíraður blær sem minnir á bandarísku krimmahefðina,“ skrifar Salka Guðmundsdóttir eftir lestur á bókinni Dauðinn einn var vitni.

bls. 82–83

Viðtal

„Lover of Iceland“ gleður börn á öllum aldri

David Walliams hefur skrifað 42 bækur. Þær hafa verið þýddar á um 55 tungumál og selst í um 60 milljón eintökum. Hugmyndaflug hans virðist endalaust og botnlaust. Krakkar háma hann í sig eins og sælgæti. Og fagna komu sjálfs „lover of Iceland“.

11 mín. lestur

bls. 83

GagnrýniJarðljós

Lesandinn fær að sjá það sem hún sér

„Þegar upp er staðið er Jarðljós einhver sterkasta ljóðabók Gerðar Kristnýjar til þessa,“ skrifar Salka Guðmundsdóttir eftir lesturinn.

bls. 84

ViðtalJólin

Ungmenni um skemmtilegustu og leiðinlegustu bækurnar - og lestur almennt

Hvað finnst ungmennum um lestur? Birta Hall og Tinni Snær Aðalsteinsson segja frá því hvað lestur gerir fyrir þau, af hverju þau lesa og hvað þau lesa.

bls. 86

GagnrýniFrumherjar – Tíu húsameistarar fæddir fyrir aldamótin 1900

Tíu meistarar

„Ritverk Björns á þessu sviði má líta á sem tilraun til að styrkja húsavernd sem stendur mjög höllum fæti í okkar samfélagi,“ skrifar Páll Baldvin Baldvinsson um bókina Frumherjar – Tíu húsameistarar fæddir fyrir aldamótin 1900.

bls. 88

GagnrýniSkuggavíddin

Ímyndunaraflið lýkur upp dyrunum að sannleikanum

„Höfundurinn nýtir sér óspart mismunandi listform og sögulega atburði til að ljá sögu sína lífi og skapa hughrif,“ skrifar Ragnhildur Helgadóttir eftir að hafa lesið Skuggavíddina og segir það vera áhugaverða leið til að miðla sögunni.

bls. 88

GagnrýniKrydd lífsins

Líflegur Norðurlandablús frá Nuuk til Helsinki

„Ljóslifandi sögur um alls konar fólk um gervöll Norðurlöndin, drauma þeirra og þrár,“ skrifar Ásgeir H. Ingólfsson um smásagnasafnið Krydd lífsins og segir það vera hið prýðilegasta.

bls. 90

HönnunJólin

Skreytingar á jólaborðið

Hátíðlegt borð setur tóninn fyrir aðfangadagskvöld, en skreytingarnar geta verið einfaldar en fallegar.

bls. 94

MaturJólin

Hátíðarfylling fyrir kalkún og franskt kartöflugratín

Uppskrift að kalkúnafyllingu með kastaníuhnetum sem þú átt örugglega eftir að elska.

bls. 97

Matur

Pörusteikin skemmtilegasti jólamaturinn

Karl Roth Karlsson kokkur starfar á Fiskfélaginu sem hann segir lengi hafa verið draumastaðinn. Hann hefur starfað lengst á Matarkjallaranum, en einnig á Von, Humarhúsinu, Sjávargrillinu og svo erlendis. Hann var fljótur til svars þegar hann var spurður hver væri uppáhaldsjólamaturinn. Það er pörusteikin þó svo að hann hafi ekki alist upp við hana á jólum. Karl gefur uppskriftir að pörusteik og sósu ásamt rauðkáli og Waldorfs-salati.

bls. 98–100

Líf mitt í fimm réttum

Lærði að elda af Frikka Dór

Dóra Einarsdóttir hefur upplifað margt og kynnst matarmenningu víða. Hún deilir hér uppskriftum að mat sem minna á góðar stundir.

12 mín. lestur

bls. 102

SamantektJólin

Jólagjafir sem efla íslenska tungu

Viltu efla máltilfinningu barnsins þíns, eða jafnvel þína eigin? Hvað með að setja góða bók, miða á menningarviðburð eða gott spil í jólapakkann? Hér eru nokkrar hugmyndir að gjöfum og góðum samverustundum yfir hátíðarnar sem efla íslenska tungu og menningarlæsi.

bls. 103

Samantekt

Jól gæludýranna

Aðventan getur verið yndislegur tími. Við verjum stundum með okkar besta fólki, borðum yfir okkur af alls kyns góðgæti og njótum allra jólaljósanna sem tendra bæina. Að sama skapi fylgir þessum tíma mikið rót á hversdeginum. Við verjum meiri tíma utan heimilis, eða innan veggja heimilisins, og það er oft meiri gestagangur í desember en aðra mánuði ársins. En hvernig fer þessi tími í ferfætta fjölskyldumeðlimi og hvað getum við gert til þess að hugsa sem best um þau yfir jólatíðina?

Vefkökur