Útlit viðmóts

Ljóst

Dökkt

Úr blaðinu á vefnum

Heimildin #106

12. september 2025

Efni úr blaðinu bætist smám saman við á vefnum, en sumt birtist aðeins í blaðinu sjálfu. Allt blaðið er á síðu þess.

bls. 6

Fréttir

Reynt að svindla á meirihluta þjóðarinnar

Guðjón Rúnar Sveinsson rannsóknarlögreglumaður segir að fæstir tilkynni svindl til lögreglu. 73 prósent landsmanna telja að reynt hafi verið að svindla á þeim eða svíkja út úr þeim pening á síðastliðnu ári. Guðjón segir svindlin verða vandaðri og að gervigreindin hjálpi þar til.

bls. 8

LeiðariAðalsteinn Kjartansson

Hæfileikinn að hugsa málið

Sagan mun ekki dæma það sem við hugsum heldur það sem við gerum.

bls. 9

PistillSif Sigmarsdóttir

Sérvitringar, afætur og „sellát“

Sif Sigmarsdóttir veltir fyrir sér þeirri mótsagnakenndu afstöðu samfélagsins að vilja hafa rithöfunda bæði ósérhlífna og fátæka, en jafnframt fordæma þá þegar þeir leita sér tekjulinda.

bls. 10–11

SkoðunBjörn Leví Gunnarsson

Ný ríkisstjórn, nýjar áherslur?

Björn Leví Gunnarsson, fyrrverandi þingmaður, rýnir í fjárlagafrumvarpið og umræðuna í kringum þau, sem hann segir að sé fyrirsjáanleg og yfirborðskennd – eins og venjulega.

bls. 11

SkoðunHalla Gunnarsdóttir

Aðhald á kostnað launafólks

Sveltistefnan hefur aldrei virkað til að taka á ríkisfjármálum eða koma efnahag á réttan kjöl. Hún hefur hins vegar í tímans rás og í öðrum löndum gert hina ríku ríkari, minnkað millistéttina og skert lífskjör vinnandi fólks.

bls. 12

PistillSigurjón Baldur Hafsteinsson

Kylfa ræður kasti: Sameiningarhugmyndir safna

Prófessor í safnafræði og fyrrverandi safnstjóri veltir fyrir sér hugmyndum stjórnvalda um sameiningar safna. Hann segir þær byggja á óskhyggju fremur en greiningum og varar við auknu vantrausti á stjórnvöld.

bls. 14–15

GreiningFasteignamarkaðurinn

Ófyrirséð mannfjölgun og vaxtalækkanir eiga þátt í sögulega háu fasteignaverði

Jónas Atli Gunnarsson, hagfræðingur hjá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun segir vaxtalækkanir í Covid og óvænt mannfjölgun síðasta áratuginn hafa átt þátt í því að keyra upp húsnæðisverð. Leiguverð hefur hækkað talsvert meira á Íslandi en á hinum Norðurlöndunum og leigumarkaðurinn tvöfaldast á síðustu tveimur áratugum.

10 mín. lestur

bls. 16

ViðtalFasteignamarkaðurinn

„Þetta er frekar grimm framtíð fyrir marga“

Má Wolfgang Mixa, dósent í viðskiptafræði við HÍ, finnst óskiljanlegt að verðtryggð fasteignalán hafi ekki verið tengd við húsnæðisvísitölu. Hann segir möguleika almennings að komast á fasteignamarkaðinn svipaða og árið 2011, þegar allt var í kaldakoli í íslensku efnahagslífi.

bls. 17–18

StjórnmálFasteignamarkaðurinn

Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera í húsnæðismálum þennan þingvetur?

„Við erum að taka húsnæðismálin föstum tökum,“ segir Inga Sæland félags- og húsnæðismálaráðherra. Meðal boðaðra aðgerða eru breytingar á skammtímaleigu, umbætur í hlutdeildarlánakerfinu og endurskoðun á byggingarreglugerð.

bls. 18

NeytendurFasteignamarkaðurinn

Hversu erfitt er að kaupa fasteign?

Ung einhleyp manneskja á meðallaunum þyrfti að eiga 18,4 milljónir í útborgun til að standast greiðslumat á lítilli íbúð á höfuðborgarsvæðinu.

bls. 20

ViðtalFasteignamarkaðurinn

„Af því að mér finnst gaman að vinna með börnum þá er ég föst heima“

Hildur Iðunn Sverrisdóttir vinnur á leikskóla og stefnir á meistaragráðu í listkennaranámi. Hún býr í íbúð í bílskúr foreldra sinna og veit að það verður erfitt að safna fyrir íbúð þar sem starfsvettvangurinn sem hún vill vera á er lágt launaður. „Það verður alltaf erfitt fyrir mig að safna,“ segir hún.

bls. 21

ViðtalFasteignamarkaðurinn

Keyptu íbúð en geta ekki flutt inn vegna hárra afborgana

Páll Kristinn Stefánsson festi kaup á fyrstu íbúð í sumar ásamt kærustu sinni. Þau hafa búið hjá foreldrum Páls undanfarið á meðan þau hafa safnað pening. Parið var spennt að flytja í eigið húsnæði en hafa ekki efni á því. „Það er ekkert smá svekk þegar maður er búinn að kaupa sér íbúð að hafa ekki tök á að búa í henni,“ segir hann.

bls. 22

ViðtalFasteignamarkaðurinn

Skráði sig í sambúð með vini sínum til að standast greiðslumat

Hannes Árni Hannesson keypti sína fyrstu íbúð með vini sínum árið 2021. Hvorugur gat staðist greiðslumat einn og sér og gripu þeir því til þess ráðs að skrá sig í sambúð. Vinunum gekk vel að búa saman þar til báðir eignuðust kærustur. Mánuði eftir að þær fluttu inn seldi Hannes sinn hlut til vinar síns og þau fóru í íbúðarleit að nýju.

bls. 23

ViðtalFasteignamarkaðurinn

Finnst „mjög ólíklegt“ að geta keypt húsnæði ein

Sandra H. Smáradóttir verður þrítug síðar á árinu og leigir ásamt vinkonu sinni. Hún sér ekki fram á að geta komist inn á fasteignamarkað ein síns liðs. „Þetta á að vera hægt. Ef þetta er á annað borð stefnan – að allir þurfa að eiga sitt – þá á þetta að vera hægt,“ segir hún.

bls. 24–27

Úttekt

Reynisfjara: Öryggið og ábyrgðin

„Tími aðgerða er einfaldlega runninn upp,“ segir Hanna Katrín Friðriksson atvinnuvegaráðherra um öryggismál í ferðaþjónustunni. Landeigendur í Reynisfjöru telja öryggisráðstafanir þar vera samstarfsverkefni. Varnir voru hertar í fjörunni eftir að níu ára gömul þýsk stúlka lést þar í byrjun ágúst. Sjónarvottur segir kraftaverk að ekki fleiri hefðu farist þennan dag. Ferðamenn halda áfram að streyma niður í fjöru þrátt fyrir nýtt lokunarhlið og leggja ólíkt mat á hættuna.

26 mín. lestur

bls. 36–37

ÚttektGervigreindin tekur yfir

Himnaríki eða heimsendir þegar gervigreindin tekur yfir

Mun gervigreindin skapa allsnægtasamfélag þar sem manneskjan er í fyrirrúmi? Eða munu einungis milljarðamæringar græða og við hin sitja eftir atvinnulaus og menningarsnauð? Eða förum við bil beggja? Áhugamaður segist óttast afleiðingar gervigreindar til skamms tíma en vera bjartsýnn til lengri tíma.

11 mín. lestur

bls. 38–39

LífiðGervigreindin tekur yfir

Fólk með vanlíðan hverfur í kanínuholur gervigreindar

Pétur Maack Þorsteinsson, formaður Sálfræðingafélags Íslands, varar við notkun gervigreindar í stað sálfræðings. Hún sé hönnuð til að halda fólki á spjalli og hafi ekki þjálfun heilbrigðisstarfsmanns. Óljóst sé hvar leita eigi réttar síns og spurningum um trúnað og aðstoð í neyð er ósvarað.

bls. 39

MenningGervigreindin tekur yfir

„Gervigreindin hefur aðeins augun fyrir aftan hnakkann“

Fagurfræði gervigreindarinnar byggir á formum og hugmyndum sem þegar eru fyrir hendi, að sögn prófessors. Vinsældir hennar á meðal Donalds Trump og stuðningsmanna hans vekja athygli.

bls. 40–41

MenningGervigreindin tekur yfir

„Bardaginn er núna um mannshugann“

Bókmenntir skrifaðar af gervigreind teljast ekki til listar því í þær vantar tilfinningar höfundarins að mati Bergsveins Birgissonar rithöfundar. Hann líkir listinni við skák, sem tölvur eru orðnar miklu betri í en mannfólk, en samt heldur fólk áfram að tefla.

bls. 41

FréttirGervigreindin tekur yfir

Gervigreindarfréttir skapa glundroða

Formaður Blaðamannafélagsins segir að erfitt sé orðið að greina á milli raunveruleikans og falsfrétta sem hannaðar eru með gervigreind. Upplýsingalæsi almennings sé ábótavant og hlutverk blaðamanna mikilvægara en aldrei fyrr.

bls. 42–43

MenningGervigreindin tekur yfir

Spennan við gervigreindar-tónlist snýst upp í andhverfu sína

Tónlistarmaðurinn Sveinbjörn Thorarensen segir traustið á milli tónlistarmannsins og hlustandans rofna með tilkomu tónlistar sem alfarið er gerð af gervigreind. Spotify dreifir henni og Sveinbjörn segir ástæðuna þá sömu og lengi hefur þekkst í bransanum: „Til þess að þurfa ekki að borga tónlistarfólki.“

bls. 43

FréttirGervigreindin tekur yfir

Börn gerðu nektarmyndir með gervigreindarforriti

Dæmi eru um lögreglumál þar sem börn hafa notað gervigreindartækni til að gera nektarmyndir af öðrum börnum. Lögfræðingur hjá Ríkislögreglustjóra segir íslensk lög um dreifingu kynferðislegs efnis án leyfis einnig ná yfir djúpfalsanir.

bls. 44–45

FréttirGervigreindin tekur yfir

Nemandi sem notar ChatGPT í ritgerðir: „Kennarinn tók mig eftir tímann“

Viðmælandi Heimildarinnar segist nota gervigreind til að skrifa fjölda verkefna í framhaldsskóla og undirbúa svörin sín fyrir munnleg próf. Aðjunkt við Háskóla Íslands segir að finna þurfi leiðir til að nýta tæknina í skólum.

bls. 45

ViðtalGervigreindin tekur yfir

„Þetta er ekki fyrirbrigði sem unir neinum landamærum“

Logi Einarsson menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðherra segir það þjóðaröryggismál að tryggja getu Íslands til að nýta gervigreind. Hann segir hættu steðja að lýðræði og jafnrétti verði hún ekki rétt innleidd en sér tækifæri í heilbrigðisþjónustu.

bls. 46–47

ViðtalÁrásir á Gaza

Rannsakar bleikþvott Ísraels

„Eina leiðin fyrir fanga til þess að vera í sambandi við umheiminn er í gegnum lögfræðing,“ segir Nadine Abu Arafeh mannréttindalögfræðingur, rannsakandi og hinsegin aðgerðasinni frá Jerúsalem. Hún vinnur með palestínskum föngum en þeim er meinað að hafa samskipti við ástvini. Nadine vann nýverið rannsóknarverkefni í Háskóla Íslands um bleikþvott sem Ísrael notar til að veikja andspyrnu Palestínumanna.

bls. 49–51

Viðtal

Sjálfsvígi fylgir eitruð sorg

Egill Heiðar Anton Pálsson á rætur að rekja til Spánar, þar sem móðir hans fæddist inn í miðja borgarastyrjöld. Tólf ára gamall kynntist hann sorginni þegar bróðir hans svipti sig lífi. Áður en einhver gat sagt honum það vissi Egill hvað hefði gerst og hvernig. Fyrir vikið glímdi hann við sjálfsásakanir og sektarkennd. Egill hefur dökkt yfirbragð móður sinnar og lengi var dökkt yfir, en honum tókst að rata rétta leið og á að baki farsælan feril sem leikstjóri. Nú stýrir hann Borgarleikhúsinu.

20 mín. lestur

bls. 54–57

Viðtal

Við erum að skapa umhverfi sem er fólki mjög andstætt

Páll Jakob Líndal, doktor í umhverfissálfræði, segir að á tímum þar sem lífsstílssjúkdómar séu að sliga samfélagið sé mikilvægt að búa til gott umhverfi sem styður við heilsu fólks. Þar sé hægt að gera mun betur, en það sé ekki orðið of seint.

18 mín. lestur

bls. 58

Flækjusagan

Er hægt að treysta Rússum?

Frammi fyrir þeirri spurningu stóðu Úkraínumenn árið 1994 þegar bæði Bandaríkjamenn og Rússar lögðust á eitt um að fá þá til að afhenda kjarnorkuvopn sín.

bls. 60

Spurningaþrautin

Spurningaþraut Illuga 12. september 2025: Hvar er myndin tekin? og 16 aðrar spurningar

Seinni myndaspurning:Hún var ein helsta leikkona Íslands á seinni hluta 20. aldar en lést fyrir tæpum 15 árum. Hún hét ... hvað? Norðmenn unnu um daginn ótrúlegan 11-1 sigur í landsleik í fótbolta í karlaflokki. Haaland skoraði þar 5 mörk. En hvaða þjóð fóru Norðmenn svo illa með? Ísak Bergmann Jóhannesson hefur vakið athygli fyrir frammistöðu í íslenska karlalandsliðinu í...

bls. 66

Skóli lífsinsBaldur Þórhallsson

Lítum okkur nær

Það er ekki hægt að eiga uppbyggilega samverustund með barnabörnum undir stöðugum fréttum af ódæðisverkum.

bls. 68

Fólkið í borginni

Heimsótti Ísland og flutti hingað tveimur vikum síðar

Dana Polishchuk kom í heimsókn til Íslands síðasta sumar og tók í kjölfarið skyndiákvörðun um að kveðja stríðshrjáða Úkraínu og setjast að í Reykjavík. Hún nýtur þess að hér sé rólegt og finnst ekki eins erfitt að læra íslensku eins og oft er talað um.

Viðtal

Góður svefn er verndandi

Dr. Erna Sif Arnardóttir segir mikilvægt að góður svefn, hreyfing og hollt mataræði haldist í hendur. En það skiptir ekki bara máli að borða hollt og hreyfa sig, heldur skiptir máli hvenær það er gert. Líkamsklukkan raskast ef svefninn fer úr skorðum og það skapar margþættan vanda.

12 mín. lestur

ViðtalFasteignamarkaðurinn

Safnar fyrir útborgun í bílskúr foreldra sinna

Hjálmar Snorri Jónsson innréttaði í sumar bílskúr foreldra sinna en hann býr í honum ásamt kærustu sinni. Hann segir auðveldara að geta safnað fyrir íbúð þannig heldur en að fara fyrst inn á leigumarkaðinn. „Það er svolítið hugsunin að í stað þess að vera á leigumarkaði get ég bara verið hér og safnað peningum,“ segir Hjálmar.

Viðskipti

Seðlabankinn kannaði hagsmunaárekstra vegna unnustu Ásgeirs

Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri er æðsti yfirmaður eftirlits með fjárfestingasjóði sem unnusta hans stýrir. Seðlabankinn segir málið hafa verið skoðað og engar vísbendingar séu um að hann hafi miðlað til hennar upplýsingum.

FréttirFasteignamarkaðurinn

Þurfum að byggja eignir fyrir eldra fólk

Ólafur Margeirsson hagfræðingur segir það misskilning að hægt sé að byggja ódýrar íbúðir. Losa þurfi um regluverk, efla starfsemi félaga sem byggja húsnæði til að leigja og gefa eldra fólki kost á að minnka við sig innan hverfis.

BakpistillKristlín Dís

Brandarakallar

Kristlín Dís spyr hvort þingmenn séu orðnir ómeðvitaðir leikarar í endalausu Skaupi.

SpottiðGunnar Karlsson