Útlit viðmóts

Ljóst

Dökkt

Úr blaðinu á vefnum

Heimildin #104

25. júlí 2025

Efni úr blaðinu bætist smám saman við á vefnum, en sumt birtist aðeins í blaðinu sjálfu. Allt blaðið er á síðu þess.

bls. 2–3

VettvangurHamfarahlýnun

Ráðgátan um hvarf rekaviðarins

Sérfræðingar spáðu því að rekaviður gæti hætt að berast árið 2060 vegna loftslagsbreytinga af mannavöldum. Fólk á Ströndum segir hann þegar vera horfinn.

bls. 4

Stjórnmál

Sigmundur Davíð fjarverandi í nær 60 prósent atkvæðagreiðslna

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Miðflokksins, sem hlýtur hæstu greiðslur þeirra þingmanna sem ekki eru ráðherrar, var viðstaddur 108 atkvæðagreiðslur á vorþingi en fjarverandi í 155.

bls. 6

Fréttir

Líklega eitt geðrof á mánuði vegna óhefðbundinna sálfræðimeðferða

Pétur Maack, formaður Sálfræðingafélagsins segir geðrof alvarlega algengan fylgifisk óhefðbundinna sálfræðimeðferða þar sem fíkniefni eru notuð undir „handleiðslu“, eins og það er orðað.

bls. 8–9

LeiðariIngibjörg Dögg Kjartansdóttir

Nýja Ísland: Leikvöllur milljarðamæringa

Kynslóðin sem nú er að alast upp er fyrsta kynslóðin sem hefur ekki frjálsan aðgang að náttúrunni heldur þarf að greiða fyrir upplifunina.

bls. 9

PistillSif Sigmarsdóttir

Ertu bitur afæta?

Er auðugur erfingi með ranghugmyndir um eigin verðleika?

bls. 10

PistillHrafnhildur Kjerúlf Sigmarsdóttir

Viðhorf

Ofbeldi gegn konum á Íslandi er heimagerður vandi og er viðhaldið af heimatilbúnum og kynjuðum viðhorfum.

bls. 11

Fréttir

Fá 30 prósent afslátt af skólagjöldum ef þau geta borgað

Dæmi eru um að stúdentar sem hafa efni á borgi upp skólagjaldalán sín strax við útskrift og fái þannig 30 prósent afslátt og sleppi við vaxtabyrði. Forseti Landssamtaka íslenskra stúdenta segir grun um að fólk misnoti lánasjóðskerfið.

bls. 11

Fréttir

„Stúdentar gjalda fyrir málþóf um veiðigjöld“

Frumvarp sem breyta átti námslánakerfinu verður ekki að lögum á þessu þingi. Forseti Landssamtaka íslenskra stúdenta segir stúdenta bíða í óvissu.

bls. 12–17

Úttekt

Sprenging í samsæriskenningum á Íslandi eftir Covid

Samsæriskenningar eru orðnar fyrirferðarmiklar í umræðunni og mörg dæmi um að stjórnmálafólk vopnvæði slíkt í pólitískum tilgangi. Prófessorar segja samsæri hafa sprungið út á Íslandi á síðasta áratug.

28 mín. lestur

bls. 18–19

GreiningFerðamannalandið Ísland

Þolmörk þorps

Ætla má að ein komma þrjár milljón ferðamanna heimsæki Vík í Mýrdal á þessu ári. Þorpið iðar af lífi en íbúar sem Heimildin ræðir við hafa áhyggjur af því að innviðir þoli ekki álagið.

bls. 20–22

FréttirFerðamannalandið Ísland

Presturinn þurft að ýta ferðamönnum út úr kirkjunni

Jóhanna Magnúsdóttir, prestur í Víkurkirkju, segir dæmi um að erlendir ferðamenn reyni að komast inn í kirkjuna til að taka myndir skömmu áður en kistulagning fer fram. Hún hafi þurft að breyta sér í dyravörð íklæddan hempu til að ýta þeim ágengustu út úr kirkjunni. Björgunarsveitin í Vík hefur um þriggja ára skeið séð um að loka veginum upp að kirkjunni meðan útfarir fara þar fram.

Myndband

bls. 22–23

ViðtalFerðamannalandið Ísland

Ferðamenn hafi þrengt sér „inn í það allra helgasta“

Börn manns sem var jarðaður frá Víkurkirkju í júní segja að íslenskur rútubílstjóri hafi hleypt tugum ferðamanna út úr rútu við kirkjuna um klukkustund fyrir athöfn. Ferðamenn hafi tekið myndir þegar kistan var borin inn fyrir athöfn, reynt að komast inn í kirkjuna og togað í fánann sem var dreginn í hálfa stöng.

bls. 24

VettvangurFerðamannalandið Ísland

Heimamenn í Vík: „Hér er ekkert nema ferðaþjónustan“

Íslenskir íbúar sem hafa búið í Vík og nágrenni alla sína ævi segja að á svæðinu sé fátt annað í boði en að starfa í ferðaþjónustu. Þau lýsa verðhækkunum, hröðum breytingum og því að þekkja ekki lengur fólkið sem býr í þorpinu.

bls. 25

ViðtalFerðamannalandið Ísland

Finnst of margir ferðamenn: „Þetta snýst náttúrlega allt um peninga“

Guðrún Berndsen, íbúi í Vík, er gagnrýnin á margt sem uppgangur ferðaþjónustunnar hefur haft í för með sér í þorpinu. Samfélagið sé að mörgu leyti tvískipt eftir þjóðerni og börn sem hafa búið í Vík alla ævi tala mörg enga íslensku. Þá sé fólk hrætt við að gagnrýna ferðaþjónustuna.

bls. 26

VettvangurFerðamannalandið Ísland

Erlent starfsfólk í Vík: Þarft vinnu til að fá húsnæði

Erlendir starfsmenn í ferðaþjónustu í Vík búa margir hverjir í húsnæði í eigu vinnuveitenda sinna. Húsnæði er af skornum skammti og því er stundum auglýst eftir fólki til að tvímenna í herbergi.

bls. 27

FréttirFerðamannalandið Ísland

Braut gegn starfsmanni og greiddi sér kvartmilljarð í arð

Fyrrverandi starfsmaður Tröllaferða lýsir slæmum aðbúnaði stafsmanna í jöklaferðum fyrirtækisins. Eigandinn, Ingólfur Ragnar Axelsson, hótaði að reka starfsmann fyrir að ganga í stéttarfélag. Skömmu síðar greiddi hann sér 250 milljónir í arð.

bls. 29

GreiningFerðamannalandið Ísland

Réttindabrot þrífast þar sem starfsfólkið er erlent

Starfsfólk í ferðaþjónustu er upp til hópa erlent, oft tímabundið á landinu, og stendur höllum fæti gagnvart yfirmönnum. Sum fyrirtæki fara gróflega á svig við lög og reyna að komast undan eftirliti samkvæmt upplýsingum Heimildarinnar.

bls. 30–33

GreiningFerðamannalandið Ísland

Fólkið sem græðir á ferðaþjónustunni

Ákveðnir hópar einstaklinga hafa hagnast gríðarlega á vexti ferðaþjónustunnar undanfarin ár. Stærstu fimmtán fyrirtækin í greininni veltu 373 milljörðum króna árið 2023.

14 mín. lestur

bls. 34

FréttirFerðamannalandið Ísland

FL Group-topparnir sem fóru í ferðaþjónustuna

Lárus Welding, Pálmi Haraldsson og Magnús Ármann voru útrásarvíkingar tengdir Jóni Ásgeiri Jóhannessyni og FL Group fyrir bankahrun en eru núna orðnir stórir í ferðaþjónustu. FL Group varð að Stoðum sem fjárfestir í Bláa lóninu og Arctic Adventures.

bls. 35

FréttirFerðamannalandið Ísland

Gagnrýna „skattafslátt“ til ferðaþjónustunnar

Daði Már Kristófersson fjármála- og efnahagsráðherra segir engin plön um að hækka virðisaukaskatt á ferðaþjónustuna en útilokar slíka breytingu ekki. OECD gagnrýnir lægri virðisaukaskatt í greininni en öðrum og segir að stoppa megi upp í fjárlagahallann ef þessu er breytt.

bls. 37–40

ÚttektFerðamannalandið Ísland

Náttúru raskað á vinsælustu ferðamannastöðum landsins

Utanvegaakstur, margfaldaðir göngustígar, sígarettustubbar og dauður mosi eru meðal þess sem mikill ferðamannastraumur hefur haft í för með sér. Heimildin skoðaði ástandið á vinsælum ferðamannastöðum á Suðurlandi og ræddi við sérfræðinga á svæðinu.

21 mín. lestur

bls. 41

Fréttir

Augað - þá og nú

Upptök Rauðufossa kallast Augað, en á undanförnum árum hafa vinsældir þessarar náttúruperlu vaxið hratt. Vegna ágangs ferðamanna hefur Augað látið á sjá.

bls. 42–43

FréttirFerðamannalandið Ísland

Náttúran gefur og náttúran tekur: Hættuástand á ferðamannastöðum

Hættuatvik og slys verða flest á Suðurlandi þar sem ferðamannastraumur er mestur. Sex banaslys hafa orðið í Reynisfjöru og fjögur í Silfru á Þingvöllum. Ragnar Sigurður Indriðason, bóndi við Reynisfjöru, segir ferðamönnum þykja spennandi að Reynisfjara sé hættuleg. Heimildin tók saman slys og hættur sem fylgja íslenskri náttúru og veðurfari.

11 mín. lestur

bls. 44–45

FréttirFerðamannalandið Ísland

Vegir sem valda banaslysum

Í Öræfunum hefur aukin umferð haft alvarlegar afleiðingar í för með sér en innviðir eru ekki í samræmi við mannfjölda á svæðinu og bílslys eru algeng. Stefnt er að því að fá sjúkrabíl á svæðið í vetur í fyrsta skipti. Íris Ragnarsdóttir Pedersen og Árni Stefán Haldorsen í björgunarsveitinni Kára segja vegina vera vandamálið. Þau hafa ekki tölu á banaslysum sem þau hafa komið að.

12 mín. lestur

bls. 46–47

ViðtalFerðamannalandið Ísland

Gætu allt eins verið á hálendinu

Lydía Angelíka Guðmundsdóttir, hjúkrunarfræðingur, sjúkraflutningamaður og félagi í björgunarsveitinni Kára, segir sjúkraviðbragð í Öræfum ekki í samræmi við mannfjölda. Ferðaþjónusta þar hefur stóraukist undanfarin ár. Hún segir að það hægi á tímanum á meðan hún bíði eftir aðstoð. En sjúkrabíll er í það minnsta 45 mínútur á leiðinni. Færðin geti orðið slík að sjúkrabílar komist ekki í Öræfin.

9 mín. lestur

bls. 48

FréttirFerðamannalandið Ísland

Haldið í biðstöðu síðustu sjö ár

Sjö ár eru frá því að öll uppbygging var stöðvuð vegna sprungu í Svínafelli sem talin er geta valdið berghlaupi. „Áhrifin eru að geta ekki látið lífið halda áfram,“ segir Anna María Ragnarsdóttir, eigandi Hótels Skaftafells. Sigurjón Andrésson, bæjarstjóri sveitarfélags Hornafjarðar, segir málið hafa gengið of hægt.

bls. 50–53

Myndir

Óttuðust á hverjum degi að hann yrði tekinn

Svavar Jóhannsson og Sonja Magnúsdóttir segja að Oscar Andreas Boganegra Florez verði alinn upp alveg eins og hin börnin þeirra. Oscar hlaut ríkisborgararétt í júlí eftir langa baráttu. Heimildin fékk að skyggnast inn í líf fjölskyldunnar sem hefur lítið látið fyrir sér fara eftir mikla umræðu í þjóðfélaginu í vor.

19 mín. lestur

bls. 56–57

Greining

Trumpískir tollar: Tæta og trylla um heimshagkerfið

Fyrsta hálfa árið er liðið af síðara kjörtímabili Trumps forseta. Enginn veit hvernig tollastríðið þróast þó ljóst sé orðið að heimshagkerfinu hefur verið umbylt. Snilldarlöggjöf og stórfagurt fjárlagafrumvarp virðast þó einnig fela í sér að réttarríkið á undir högg að sækja og framtíð lýðræðisins er mikilli óvissu háð.

bls. 57

Erlent

Ísrael hafnar ábyrgð á hungursneyð og vísar á Hamas

Ísrael neitar að bera ábyrgð á hungursneyð í Gaza og sakar Hamas um að ræna hjálpargögnum. Sameinuðu þjóðirnar, Alþjóðaheilbrigðisstofnunin og 111 mannúðar- og hjálparsamtök kalla eftir tafarlausum aðgerðum svo hægt sé að koma hjálpargögnum þangað sem þeirra er þörf.

bls. 58

Erlent

Ungir Svíar fengnir til að fremja voðaverk í Danmörku

Tveir menn voru nýlega dæmdir til þungra refsinga í Bæjarrétti Kaupmannahafnar. Dómarnir hafa vakið athygli því þetta var í fyrsta sinn sem dæmt hefur verið, í Danmörku, fyrir að skipuleggja morð og ráða mann til verksins.

bls. 60

Spurningaþrautin

Spurningaþraut Illuga 26. júlí 2025 – Hver er eyjan? og 16 aðrar spurningar

Seinni myndaspurning:Hvar má hitta þennan hund? Aukastig er fyrir að muna hvað hundurinn heitir. Hve mörg álver eru á Íslandi? Hver var faðir Sem, Kams og Jafets? Hvað heitir yngsti bróðir Karls Bretakonungs? Oskar Piastri og Lando Norris eru nú meðal helstu manna í hvaða íþróttagrein? Hvað heitir viskugyðjan forngríska? En hvað heitir stallsystir hennar í rómverskri goðafræði? Hvað heitir...

bls. 61

Flækjusagan

Persakóngur gegn hinum 300 Spartverjum – eða hvað?

Þegar Xerxes konungur í ríki Persa í Íran hugðist leggja undir sig Grikkland bjuggust Grikkir til varnar í Laugaskarði.

bls. 62–64

Viðtal

Sextán ára baráttukona gegn laxeldi í sjókvíum

„Mótmæli eru aðgengileg leið til að láta í sér heyra,“ segir Ísadóra Ísfeld umhverfisaðgerðasinni sem hóf í níunda bekk að berjast gegn laxeldi í sjókvíum. Hún fer skapandi leiðir til þess að koma skilaboðum sínum á framfæri, semur rapp- og raftónlist um náttúruna og finnst skemmtilegt að sjá vini sína blómstra í aktífismanum. Hún vill fræða börn og unglinga um umhverfismálin og hvetja þau til að nota röddina sína til að hafa áhrif.

16 mín. lestur

bls. 66–67

SamantektFerðamannalandið Ísland

Hvar á ég að borða?

Á öllu landinu eru fjölmargir góðir veitingastaðir með dýrindis mat og fjöldinn allur af bakaríum sem bjóða upp á bragðgott bakkelsi á góðu verði.

bls. 68

Viðtal

Hvernig náum við sáttum?

Samskiptaörðugleikar eru því miður óumflýjanlegur hluti af lífinu. Flest þurfum við einhvern tímann að takast á við samskiptavanda, leysa úr ágreiningi eða finna lausn á flóknum vandamálum. Íris Eik Ólafsdóttir er félagsráðgjafi, sáttamiðlari, fjölskyldufræðingur og sérfræðingur í réttarfélagsráðgjöf. Hún segir þrennt skipta lykilmáli þegar lausna er leitað.

bls. 70

Skóli lífsinsGunnar Hersveinn

Að skrifast á við tvífara sinn

Gunnar Hersveinn, heimspekingur og rithöfundur, hafði lesið um tvífaraminnið í bókmenntum, heimspeki og trúarbrögðum. Það kom honum þó í opna skjöldu að mæta sínum eigin tvífara þegar hann skipti um lífsstíl.

bls. 72

PistillStefán Ingvar Vigfússon

Leiðarvísir að fullnægjandi félagslífi

– fyrir stráka á öllum aldri