Sundrungin í Festi sem leiddi til þess að kosið verður um hvort félagið eigi að heita Sundrung

Þann 14. júlí næst­kom­andi fer fram hlut­hafa­fundur í Festi, skráðu félagi á mark­aði sem verð­metið er á um 65 millj­arða króna. Stjórn félags­ins boð­aði til fund­ar­ins í kjöl­far þess að hópur hlut­hafa – líf­eyr­is­sjóðir og einka­fjár­festar – kall­aði eftir því að hann yrði boð­aður. Það er óvenju­legt enda ein­ungis þrír og hálfur mán­uður síðan að síð­asti aðal­fundur fór fram.

Ástæðan er sú að núver­andi stjórn ákvað að reka Eggert Þór Krist­ó­fers­son, for­stjóra Festis síð­ustu sjö árin, fyr­ir­vara­laust í byrjun júní.

Í kjöl­farið sendi stjórnin til­kynn­ingu til Kaup­hallar Íslands þar sem sagt var að Eggert hefði sagt starfi sínu lausu. Það reynd­ist ekki rétt og Eggert sagði þeim hlut­höfum sem sam­band höfðu að þannig væri í pott­inn búið.

Eftir mikla fjöl­miðlaum­fjöllun ákvað stjórnin að senda frá sér aðra kaup­hall­ar­til­kynn­ingu átta dögum síðar, þann 10. júní. Þar við­ur­kenndi hún að stjórnin hefði haft frum­kvæði að því að óska eftir sam­tali við Eggert um starfs­lok og að „við þær aðstæður óskaði for­stjóri eftir að fá að segja upp störfum í stað þess að honum yrði sagt upp, með hags­muni sjálf síns og félags­ins í huga. Var fall­ist á þá mála­leitan.“ Þetta er, sam­kvæmt heim­ildum Kjarnans, heldur ekki sann­leik­anum sam­kvæmt. Eggert hefur sagt við þá hlut­hafa sem óskað hafa eftir að hann ræddi við þá um stöð­una að hann hafi verið rek­inn. Hreint og beint.

Auk þess fékk Eggert þær skýr­ingar á upp­sögn­inni að í henni fælist tæki­færi fyrir hann. Sjö ár í for­stjóra­stól væri nægj­an­legur tími, Eggert væri enn ungur maður og breyt­inga væri þörf.

Auk þess fékk Eggert þær skýr­ingar á upp­sögn­inni að í henni fælist tæki­færi fyrir hann. Sjö ár í for­stjóra­stól væri nægj­an­legur tími, Eggert væri enn ungur maður og breyt­inga væri þörf.

Í seinni til­kynn­ing­unni var gefin önnur ástæða. Sam­keppni væri að aukast á öllum rekstr­ar­sviðum félags­ins og ólík verk­efni blöstu við. Það kall­aði á „nýja nálgun og nýjar hendur til að vinna verk­in.“

Það má ekki senda rangar tilkynningar

Það er ólög­legt að senda rangar til­kynn­ingar til Kaup­hallar Íslands. Allir hlut­hafar sem eru ekki skil­greindir sem inn­herjar eiga að vera jafn­settir þegar kemur að upp­lýs­ingum sem geta haft áhrif á verð­mæti hluta­bréfa.

Í ljósi þess að rekstur Festi, eins stærsta smá­sala lands­ins sem rekur meðal ann­ars Krón­una, Elko og N1, hefur gengið afar vel undir stjórn Eggerts er vel hægt að færa sterk rök fyrir því að ákvörðun um að skipta um mann í brúnni geti haft áhrif á verð­mæti félags­ins. Festi hefur auk þess tek­ist að halda mark­aðsvirði sínu á nán­ast sama stað og það var um síð­ustu ára­mót, á sama tíma og flest félög í Kaup­höll­inni hafa verið að síga.

Ef gefin er út fölsk yfir­lýs­ing um að æðsta stjórn­anda hafi verið sagt upp, þegar hann var í raun rek­inn, þá kallar það á rann­sókn hjá Kaup­höll­inni og eftir atvikum fjár­mála­eft­ir­liti Seðla­banka Íslands. Kjarninn hefur þó ekki getað fengið stað­fest enn sem komið er hvort slík rann­sókn sé hafin.

Í svari fjár­mála­eft­ir­lits Seðla­banka Íslands við fyr­ir­spurn um málið segir að það geti ekki tjáð okkur um ein­stök mál sem snerta starf­semi þeirra félaga sem stofn­unin hefur eft­ir­lit með og þar með hvort þau séu til athug­unar hjá fjár­mála­eft­ir­lit­inu eða ekki.

Eggert Þór Krist­ó­fers­son lætur af störfum sem for­stjóri Festi í lok júlí­mán­aðar. Búist er við því að ráðn­ing á nýjum for­stjóra liggi fyrir áður en Eggert hættir.

Mynd: Festi

Þann 16 júní boð­aði stjórn Festi svo loks til hlut­hafa­fund­ar­ins sem fer fram 14. júlí næst­kom­andi þar sem stjórn­ar­kjör myndi fara fram.

Alls 21 bár­ust fram­boð í stjórn, þar með talið fram­boð allra núver­andi stjórn­ar­manna. Til­nefn­ing­ar­nefnd fór í kjöl­farið yfir þau fram­boð og komst að þeirri nið­ur­stöðu að ell­efu fram­boð voru talin fremst í flokki, þar með talin fram­boð allra núver­andi stjórn­ar­manna. Fyrir aðra fram­bjóð­endur, sem voru sex tals­ins, var lagður sér­stakur spurn­inga­listi. Á meðal þess sem þeir voru spurðir að var hvort þeir hefðu reynslu á sviði sam­fé­lags­legrar ábyrgðar og hvort þeir sem ein­stak­lingar eða félög sem þeir væru í for­svari fyrir ættu í dóms­málum og/eða deilum við eft­ir­lits­að­ila sem gætu haft áhrif á orð­spor og almenn­ings­á­lit að þeirra mati?

Einnig var rætt við stóra hlut­hafa, bæði líf­eyr­is­sjóði og einka­fjár­festa. Í skýrslu til­nefn­ing­ar­nefndar segir að í þeim við­ræðum hafi komið „skýrt fram að ein­dreg­inn vilji er meðal þeirra til frek­ari breyt­inga. Þó eru mis­mun­andi og óljós­ari skoð­anir á því hvernig stjórnin í heild eigi að vera skipuð.“

Ekki samstaða um hverjir eigi að vera í stjórn

Líf­eyr­is­sjóðir, sem sam­tals eiga rúm 73 pró­sent hluta­fjár, hafi fram til þessa ekki komið með beinar til­lögur um ein­staka stjórn­ar­menn en lýst þeim vilja sínum að í stjórn­inni væru stjórn­ar­menn sem hætta eigin fé. Einka­fjár­festar hafi fremur bent á ákveðna fram­bjóð­endur. „Fyrir aðal­fund­inn 2022 komu einka­fjár­festar með slíkar ábend­ingar en ekki var sam­staða í þeirra hópi og hið sama á við nú,“ segir í skýrsl­unni.

Þar sagði að það væri enn fremur mat tveggja óháðra nefnd­ar­manna (einn full­trúi núver­andi stjórnar situr einnig í nefnd­inni) ​​að yrði ekki brugð­ist við þeirri óánægju og óskum um breyt­ingar sem hlut­hafar hafi lýst í við­ræðum við okkur, væri við­búið að málin yrðu áfram óút­kljáð „með til­heyr­andi nei­kvæðni og óvissu fyrir félagið og að hún raun­ger­ist eigi síðar en á næsta aðal­fundi. Það er óvið­un­andi staða fyrir Festi ekki síst í ljósi þess að framundan er að ráða nýjan for­stjóra sem þarf að vinna þétt með stjórn félags­ins til langs tíma litið.“

Óháðir nefnd­ar­menn voru ein­huga um að til­nefna níu af þessum ell­efu til stjórn­ar­kjörs á hlut­hafa­fundi. Þeir eru Ást­valdur Jóhanns­son, Björgólfur Jóhanns­son, Guðjón Reyn­is­son, Magnús Júl­í­us­son, Margrét Guð­munds­dóttir, Sigrún Hjart­ar­dóttir, Sig­ur­lína Ingv­ars­dóttir, Þórdís Jóna Sig­urð­ar­dóttir og Þórey Guð­munds­dóttir.

Ekki er greint frá því hvaða tveir fram­bjóð­endur af þeim ell­efu sem talin voru fremst í flokki, hafi ekki hlotið náð fyrir augum hennar. Þar segir ein­fald­lega að nefndin hefði „leit­aði sér­fræði­að­stoðar lög­manna Festi til að kanna mögu­lega hags­muna­á­rekstra nokk­urra fram­bjóð­enda m.t.t. sáttar Festi við Sam­keppn­is­eft­ir­litið. Sú könnun leiddi í ljós ann­marka á hæfi tveggja þeirra sem nefndin hafði áður metið í hópi hæf­ustu fram­bjóð­enda og komu þeir því ekki til greina.“ Sú sátt sem vísað er til er meðal ann­ars gerð á grund­velli þess að stærstu eig­endur Festi, stærstu líf­eyr­is­sjóðir lands­ins, eru líka stærstu eig­endur helsta sam­keppn­is­að­ila félags­ins, Haga.

Heim­ildir Kjarnans herma að annar þeirra fram­bjóð­enda sem hafnað hafi verið hefði verið á vegum eins af stærstu líf­eyr­is­sjóðum lands­ins, og eins stærsta eig­anda Festi. Ekki sé úti­lokað að við­kom­andi verði boð­inn fram á hlut­hafa­fund­inum þrátt fyrir að til­nefn­ing­ar­nefndin hafi hafnað honum.

Stór hneykslismál

Það hefur gustað um Festi und­an­farna mán­uði. Fyrst greindi Stundin frá því í lok síð­asta árs að dótt­ur­fé­lag Festi, N1 Rafmagn, sem hafði verið útnefnt sem svo­kall­aður orku­sali til þraut­ar­vara hefði rukkað neyt­endur sem fær­ast óaf­vit­andi í við­skipti við félagi hærra verð fyrir raf­orku en almennum við­skipta­vinum stendur til boða. Eftir mikla gagn­rýni baðst N1 Rafmagn afsök­unar og í byrjun febr­úar 2022 var greint frá því að allir við­skipta­vinir sem hefðu komið til félags­ins í gegnum þrauta­vara­leið stjórn­valda myndu fá end­ur­greitt mis­mun­inn sem var á aug­lýstum taxta og þrauta­vara­taxta frá upp­hafi.

Síðar lagði kona, Vítalía Lazareva, fram ásak­anir um alvar­leg kyn­ferð­is­brot tveggja af stærstu einka­hlut­höfum Festi, Hregg­viðs Jóns­sonar og Þórðar Más Jóhann­es­sonar, gagn­vart sér í heitum potti í félagi við Ara Edwald, fyrr­ver­andi for­stjóra Mjólk­ur­sam­söl­unnar, haustið 2020. Þórður Már neydd­ist á end­anum til að segja af sér stjórn­ar­for­mennsku í Festi vegna máls­ins. Það gerð­ist 6. jan­úar síð­ast­lið­inn. Menn­irnir þrír kærðu Vítalíu nýverið til lög­reglu fyrir fjár­kúgun.

Marga hlut­hafa grunar að Þórður Már og Hregg­viður hafði þrýst á upp­sögn Eggerts vegna fram­göngu hans í Vítalíu-mál­inu og við­mæl­endur Kjarn­ans segja að auk þess hafi Guð­jón Reyn­is­son, núver­andi stjórn­ar­for­maður viljað fá Jón Björns­son, for­stjóra Origo, til að stýra Festi. Hags­munir hefðu því farið sam­an.

Þórður Már Jóhann­es­son sagði af sér sem stjórn­ar­for­maður Festi í byrjun árs.

Flestir við­mæl­endur Kjarnans eru sam­mála um að Guðjón ætli sér enn að reyna að ráða Jón.

„Sterk samfélagsvitund“ Björgólfs

Bæði þessi atvik eru nefnd í skýrslu til­nefn­ing­ar­nefndar sem rök­stuðn­ingur fyrir því að hversu mik­il­væg krafan um sið­ferði og sam­fé­lags­vit­und væri

Núver­andi stjórn er skipuð Guðjóni, sem er for­maður, Margréti, sem er vara­for­maður, Þóreyju, Sigrúnu og Ástvaldi.

Af hinum fjórum sem sækj­ast eftir stjórn­ar­setu hefur fram­boð Björg­ólfs Jóhanns­sonar og Magnúsar Júl­í­us­sonar vakið mesta athygli. Björgólfur, sem er fyrr­ver­andi for­stjóri Icelandair Group og Samherja auk þess sem hann er stjórn­ar­for­maður Sjóvá, er einn eig­enda fjár­fest­inga­fé­lags­ins Kjálka­nes sem á 1,92 pró­sent hlut í Festi og er auk þess annar stærsti eig­andi Síld­ar­vinnsl­unnar. Þá á Kjálka­nes hlut í stærsta eig­anda Sjóvar.

Björgólfur hefur verið fyr­ir­ferða­mik­ill á und­an­förnum árum vegna starfa sinna fyrir Samherja, en hann var afar sýni­legur í málsvörn félags­ins og árásum á nafn­greinda fjöl­miðla­menn í kjöl­far þess að Sam­herj­a­málið svo­kall­aða komst í hámæli síðla árs 2019. Það mál er nú í rann­sókn íslenskra yfir­valda vegna gruns um mútu­brot, pen­inga­þvætti og skatta­snið­göngu. Björgólfur sat áður í stjórn Festi, en sagði sig úr henni í nóv­em­ber 2019 þegar hann gerð­ist tíma­bund­inn for­stjóri Samherja.

Björgólfur tók við sem tíma­bund­inn for­stjóri Samherja þegar Þor­steinn Már Bald­vins­son vék um tíma úr stólnum vegna Sam­herj­a­máls­ins. Þeir sátu svo saman sem for­stjórar þegar Þor­steinn Már kom til­baka.

Mynd: Samherji

Í umsögn til­nefn­ing­ar­nefndar um fram­bjóð­endur til stjórnar segir meðal ann­ars um Björgólf að á meðal kosta hans sem nýt­ist í stjórn­ar­störfum sé „sterk sam­fé­lags­vit­und“. Heim­ildir Kjarnans herma að Björgólfur sé studdur af stærstu einka­fjár­fest­unum í Festi, meðal ann­ars áður­nefndum Hregg­viði og Þórði Má. Auk þess nýtur hann vit­an­lega stuðn­ings Kjálka­ness.

Aðstoðarmaður ráðherra vill í stjórn

Magnús stofn­aði á sínum tíma, ásamt fjár­fest­inum Bjarna Ármanns­syni, félagið Íslensk orku­miðlun sem byrj­aði að selja íslenskum neyt­endum raf­orku árið 2017. Ásamt Bjarna og Magn­úsi voru hlut­hafar Kaup­fé­lag Skag­firð­inga og Ísfé­lag Vest­manna­eyja og síðar Festi. Festi keypti félagið síðan að fullu undir lok árs 2020 og greiddi 722,5 millj­ónir króna fyrir félag­ið, sem síðar féll undir N1 og fékk síðla árs 2021 nafnið N1 Raf­magn.

Verð­matið á félag­inu á þeim tíma er það var selt var alls 850 millj­ónir króna, sem vakti nokkra athygli, enda var hátt í 70 pró­sent af bók­færðu virði félags­ins óefn­is­legar eignir í formi við­skipta­vild­ar. Ekki lá fyrir í hverju nákvæm­lega þessu verð­mæta við­skipta­vild fælist.

Magnús var um tíma deild­ar­stjóri orku­sviðs N1 eftir kaup Festis á Íslenskri orku­miðl­un. Hann hætti störfum í lok síð­asta árs og tók við sem aðstoð­ar­maður Áslaugar Örnu Sig­ur­björns­dóttur, háskóla-, iðn­að­ar- og nýsköp­un­ar­ráð­herra, fyrr á þessu ári. Hann stað­festi við Kjarnann í vik­unni að hann myndi hætta sem aðstoð­ar­maður ráð­herra nái hann kjöri í stjórn Festi, enda sam­rým­ist slíkt starf ekki nýlegum lögum um varnir gegn hags­muna­á­rekstrum í Stjórn­ar­ráði Íslands.

Heim­ildir Kjarnans herma að fram­boð Magnúsar sé meðal ann­ars stutt af Ísfélagi Vest­manna, sem er á meðal eig­enda Festi.

Aðrir fram­bjóð­endur eru Sig­ur­lína Ingv­ars­dóttir og Þórdís Jóna Sig­urð­ar­dóttir. Við­mæl­endur Kjarnans eru sam­mála um að þær þurfi stuðn­ing líf­eyr­is­sjóða til að ná inn í stjórn því hann verði ekki að finna á meðal stærstu einka­fjár­festa. Flestir eru þó sam­mála um að mestar líkur séu á að sitj­andi stjórn sitji áfram, með þeirri mögu­legri und­an­tekn­ingu að Björgólfur setj­ist aftur í hana á kostnað ein­hvers hinna þriggja almennu stjórn­ar­manna.

Prestur leggur til að félagið heiti Sundrung

Fyrir utan stjórn­ar­kjörið er eitt dag­skrár­sett mál á dag­skrá hlut­hafa­fund­ar­ins, til­laga um breyt­ingu á sam­þykktum félags­ins sem felur það í sér að nafni þess verði breytt í Sundrung.

Sú til­laga er lögð fram af Pétri Þor­steins­syni, presti Óháða safn­að­ar­ins, sem á lít­inn hlut í Festi. Pétur sagði í sam­tali við mbl.is í gær að til­lagan hafi verið lögð fram til að vekja athygli á aðferð­inni sem beitt var við upp­sögn for­stjóra félags­ins. Hann leggi ekki endi­lega til að til­lagan verði sam­þykkt.

Það kemur svo í ljós á fimmtu­dag í næstu viku, þann 14. júlí, hvort sundr­ungin í Festi leiði til þess að þetta risa­stóra smá­sölu­veldi á Íslandi, sem flestir Íslend­ingar eiga reglu­lega snert­ingu við með ein­hverjum hætti, verði skrá­sett sem Sundrung hf., til áminn­ingar um þær þá drama­tík sem átti sér stað innan þess á árinu 2022.