Einn og hálfur tími um nótt

Þegar einhver elskar einhvern í sex ár heitir það sykurbrúðkaup. Ég veit þessa hluti. Ánægðustu viðskiptavinir sjötta árið í röð eru hjá Hringdu.

Við höldum ferðalagi okkar áfram um ganga bráðamóttökunnar og nú erum við stödd fyrir framan fjarskiptaherbergið, þar sem vaktstjóri, hjúkrunarfræðingar, læknar og sjúkraliðar hafa vinnuaðstöðu. Á móti fjarskiptaherberginu, hinum megin við ganginn, eru neyðarstæðin. Með mér á ganginum eru Hjalti Már Björn, annar af tveimur yfirlæknum bráðamóttökunnar, og Hjördís Kristinsdóttir, bráðahjúkrunarfræðingur og deildarstjóri bráðamóttökunnar. Við erum einmitt hérna fjögur saman í rúna einu knippi, og hér inni hafa gerst bæði gleðilegir en líka mjög sorglegir hlutir. Hvað kemur upp í hugann hjá þér, bara ef þú hugsar um allt sem hefur gerst inn á neyðarstæðunum?

Það sem kemur helst í hugann er að þetta er fagmennska sem gerist hérna, að fólk vinnur hér og beitir allri sinni fagþekkingu, þjálfun og tækjabúnaði og þekkingu til þess að veita góða þjónustu. Við getum oft, það gengur vel og við náum að bjarga, en ekki alltaf. Lífið hefur stundum bara sinn gang.

Þetta eru fjögur bráðastæði sem við erum á, og bráðastæðin okkar eru þannig að þið eruð öll þá tilbúin til þess að við getum, hvað ég segi, svona... Kjarninn í því er þegar við verðum að taka á móti mjög bráðveikum eða mjög slösuðum einstaklingum. Það er þá svigrúm að við myndum vilja hafa þau miklu, miklu stærri. Hérna tökum við á móti þessum einstaklingum.

Við erum með hjartastuðtæki, móntora, öndunarvegaborðið og öll þessi stóru tæki sem við þurfum til að geta gert bráðu inngripin. Yfirferðin þarf að vera regluleg því þetta þarf að vera til taks ef eitthvað gerist; þá er betra að hafa réttu hlutina tilbúna.

Þarna er það sem svona mikið gerist, en við erum samt sem áður líka vel meðvituð um það að við erum bráðamóttaka og sjúklingum okkar getur hrakað alveg hvar sem er. En hérna erum við kannski í svona nálægð við hjartað, þar sem eru öndunarvélarnar og bráðalyfin okkar og fleira.

Við sjáum að núna eru sjúkraflutningamenn hérna fyrir framan stæði A. Það er læknir hérna með einhver tæki hérna fyrir framan stæði B og það er verið að bera, þú veist, hérna alls kyns vörur inn. Það er alltaf asi hérna.

Það er mikill asi hérna, og það er líka þess vegna svo mikilvægt að það sé sterkur aðili sem getur haldið yfirsýninni og að það sé bara einn einstaklingur sem er með það hlutverk, því það er mikill hreyfanleiki. Við erum oft með sjúkling sem byrjar fram í trías, fer á komustæði, kemur inn á akut, fer svo á gang, hérna á neyðarstæði, fjarskipti, endar síðan inn á skammreiningu og endar síðan upp á miðju. Flæðið er svo sannarlega út um allt hér.

Ég heiti Jóhannes Kr. Kristjánsson og þetta er þátturinn Á vettvangi, sem er unninn í samstarfi við Heimildina.

Klukkan er hálf þrjú á laugardagsnótt og Jón Ragnar bráðalæknir er sérfræðingurinn á vaktinni. Ég sagði sem þetta væru svo óvenjulegar næturvaktir, bæði núna í kvöld, laugardag, og í gær, föstudag.

Venjulega er miklu meira að gera, miklu meira djamm, meiri ölvun, líkamsárásir, vandamál með fíkniefni og svoleiðis. Þetta er náttúrlega bara svolítið sveiflukennt, sko, en ég man ekki eftir helgarnæturvöktum sem hafa verið svona rólegar eins og núna.

Mér finnst þetta vera svona mannleg eining, sem á von er hérna yfir, heldur svona klárlega. Það hefur líka bara verið óvenju mikið af mannlegum harðleik undanfarið og það heldur áfram þessa nótt. Það er náttúrlega mjög sérstakt tilfelli sem átti sér stað áðan, sem við getum svo sem ekki lýst vegna þess að það væri persónugreinanlegt eða fólk myndi fatta nákvæmlega hvaða tilvik það er.

Vel hlusta á þetta, sko, en mjög sérstakt, mjög alvarlegt. Og hérna, já, ég get svo sem ekki sagt neitt meira.

Þegar ég var innan við tvítugt var ég háseti á framleiðsluskipinu frá Þingeyri. Það var sumar og veðrið var fallegt, sjórinn sléttur, trollið úti og fiskiríið var gott. Ég var á frívakt og þetta var falleg stund. Ég horfði út um brúargluggann og sagði: „Djöfull er veðrið gott.“ Skúli skipstjóri kipptist til í skipstjórastólnum og sagði: „Jóhannes, þú skalt aldrei bölva veðrinu.“ Mér dauðbrá við þessi viðbrögð skipstjórans, enda var hann alvarlegur.

Í bragði og viðstaddir á Halamiðum fyrir vestan og á Vestfjörðum hefur hjátrúin alltaf verið sterk. Enn þann dag í dag bölva ég ekki veðrinu. En nú erum við ekki um borð í Framnesinu, við erum á bráðamóttökunni.

Og það er laugardagsnótt á einni af fyrstu vöktunum mínum. Þegar ég var í fjarskiptaherberginu, umkringdur læknum, hjúkrunarfræðingum og sjúkraliðum, spurði ég upphátt: „Er þetta ekki frekar róleg vakt?“ Viðbrögðin létu ekki á sér standa.

„Þú mátt aldrei nota R-orðið hér á vaktinni,“ sagði vaktstjórinn og hjúkrunarfræðingarnir tóku undir. Mér leið eins og ég væri staddur í brúnni hjá Skúla skipstjóra. Eftir þetta hef ég aldrei sagt R-orðið á bráðamóttökunni. En það gerði Jón Ragnar, bráðalæknirinn og sérfræðingurinn á vaktinni, í spjallinu við mig áðan, eins og þið heyrðuð. Ég man ekki eftir helgarnæturvöktum sem af voru svona rólegar.

Nokkrum mínútum síðar kom þessi melding frá sjúkraflutningamönnum í gegnum talstöðina.

Það sem þið heyrið hér á eftir gerist á níutíu mínútum á laugardagsnótt á bráðamóttökunni. Hann var kominn upp núna, svo...

Já, ég veit samt ekki.

Hvort það passar sem hann sagði, og setja æðalegg og hérna fá gjörgæsluna til að koma...

Meta hann. Er bara með mótspyrnu og vill ekki ráðast hennar, já. Það er líka þess vegna sem stundum svæfa þau fólk bara út af því að þau spyrnast á móti og eru ekki samvinnuþýð. Hann var að...

Segja að hann væri bara mjög veikur. Já, hann átti að taka öll þessi lyf. Hann ætlaði í sjálfsvígstilgangi og svo kallar hann eftir hjálp, þannig að það þarf að hjálpa honum í gegnum þetta. Nú eru þau að gefa honum þá eitthvað slævandi til róunar.

Já, þau gefa honum það. Hann er búinn að fá kol, drakk það sem hafa vinnur þá við það, töflurnar sem eru komnar í magann, og svo fær hann það í æð núna, eitthvað róandi.

Nei, stundum og stundum ekki, þetta er bara mismunandi. Þú varst kannski þar bara kallaður til, gjörgæslan, og gefa honum lyf til að hann sofni. Þá þarf hann að fara í öndunarvél og svona.

Maðurinn er bara þrjár vikur, bara mjög ríkur. Já, já, þetta er bara verkunin af því sem hann tók.

Nú var bara verið að fylgjast vel með að kafli bara geti hann sofnað, já.

Já, já, já.

Geturðu fengið aukahendur? Ég ætla að taka öndunarveginn.

Tékk, lifrarprufur, lípasi, kalsíum, magnesíum, úrea.

Ég væri til í að fá undirvagninn nær mér.

Það má setja mansettu á hann að mæla blóðþrýstinginn. Þetta kemur fjarlægt þennan plástur, öllum að kvölka, og við ætlum að sækja hérna Dormatón.

Hann er með gleðakúres. Hann er í lagi í augnablikinu. B þarf stuðning. Hann er með súrefni, en samt ekki að metta 100 prósent.

Þannig að hann er bullandi takýkardíur, en blóðþrýstingur í lagi. Sveittur, sentralkateter, fjölsama, þrjár sekúndur.

Góður, hraður radialispúls. Ókei, D, sem sagt agiteraður þrátt fyrir hetjuskammta diazepams, og E, hitastig 34. Endilega endurtökum það. Hæ, þessi maður.

Tífaldan togsýskanska af trúmeti sínu labbaði inn, fín lífsmörk, allt í góðu. Meðan var bara sorrið að hafa gert þetta og svo bara versnar hann nokkuð hratt.

Verður meira og meira agiteraður, meira og meira ósamvinnuþýður. Þetta fer svolítið úr böndunum svona síðasta hálftíma, klukkutíma, þar sem við erum að slást við hann. Við erum að rembast við að koma upp æðalegg.

Blóðbruna á nýju riti. Hann fer alveg upp í 160 púls, verður alveg kexruglaður, aðeins heitur, og ég er búinn að gefa honum núna samtals 50 af diazepami, 40 og...

Þrátt fyrir það þá er hann samt með spas ma. Hann er með hyperreflexíu, og hérna, þetta er bara maður sem þarf að þurfa própófól, intúbera og leggjast inn á gjörgæslu. Ég fer systurmandist yfir æð, lítur nokkuð vel út. Hann reyndar var kólíður við...

Komu, sko. Hann þarf alveg 5 plús 15 og súrefni til þess að ná honum eftir 9 og 9. Þú varst bara að hlusta á lungun, sem er til sko hrein. Sér hann er takkikar utanur með góðan blóðþrýsting og góðan, hérna, sterkan radíalispúls, svona...

Þriggja sekúndna hárarífill.

D er hann, hann er hérna, var agiteraður og ruglaður áður en við hérna gáfum honum allt í þetta. Stífur og erfiður. Hann er 37,4 í þetta lagi, 30...

Og 7. Hann var 37,4 áðan. Ég er orðinn svolítið svona skjálfhentur og adrenalínseraður, en ég ætla að biðja einhvern að sjá um mynda... einhverjar spurningar eða eitthvað? Ólista á þessu.

Ég er búinn að láta draga própófól, rókúróníum og hérna fenýlefrín, sko. Hérna, fyrsta, við erum aldrei þessu vant að gera þetta nokkuð rólega. Við getum tekið tékklistann. Fyrsta lagið, ef við komum ekki...

Upp öðrum æðalegg áður en við gerum það. Við erum örugg með tvo æðaleggi. Hann er með kodda. Viltu lyfta honum eitthvað betur upp fyrir...

Hann er með vöktunarbúnað, hann er í hjartaritsírita, hann er með mettunarmæli, er með blóðþrýstingsköff og hann er með endaþetta síótú. Við erum að gefa honum súrefni. Það er ekkert í öndunarvegi, nema það er reyndar...

Kol og hann er svolítið stífur. Við vitum ekki til þess að sjá ofnæmið. Önnur áhætta? Við erum með sog þarna.

Stíft. Við erum ekki með mjúkt sorg. Ef þið viljið bæta yfir, við erum með belgjamaska. Viltu pípventil?

Hver ætlar að sjá um lyfjagjöf?

Martins ætlar að aðstoða. Ég ætla að hafa auga með lífsmörkum þegar allir eru klárir. Bjarnfæra.

Þrír, einn, tveir, þrír. Bollar.

Jafnendurnar, rjóða jafnaldraljós eigum við.

Súrinu sko beint á akkútsstæði. Það má setja plat saman strax, Sópía. Prófessorðu.

Takk. Við komum endurnarmiðagreiða hér aðeins lengra frá og hérna pansa sem fyrst. Og þú ert komin pansa.

Kom að kringja í gjörgæslu sem við séumst úr með án þeirra í bili, en að koma þeirra laus. Getur dreifð hérna greinantöluvitað.

Nei, það vantar að tengja panta.

Við stuttækið. Við skulum gera ritmatja eftir víti halda. Fram á hnoða glaða.

Ókei, haldið áfram að hnoða. Tvær mínútur. Er einhver á lyfjunum? Einhver er til í... Mann hún kom til þess.

Að vera.

Mér fannst hryggja aðeins í honum áðan. Gæti þurft að soga aðeins. Anda. Ólafur, geturðu hlustað fyrir mig á lungun? Mig vantar mettunartölu. Maður talar.

Á leiðinni. Ég væri til í að fá blóðþrýsting. Ókei, öldun beggja vegna. Ólafur, dreifa radíalspúls fyrir mig.

Mettunin er ekki af því að ég er að fæla blóðþrýstinginn og hann er með góðan radíalspúls, sterkan. Hver er að vakna?

Mettunin sýnist vera ágætis kúrfа en ekki góð tala, sem er þó á uppleið. Ókei, og þetta lítur betur út. Ókei, hvað er hann gamall, þessi maður?

En einn hjartarafrit eða mótorka sem hann er ekki með.

Ég sé það. Þetta er sýnistaktur. Það eru viðsnúnir T-takkar inferior. Ekki klárt STEMI, en við skulum fá nýtt EKG núna. Ég vil fá bara nýjar almennar T-tölu og venublóðgas.

Loksins. Ókei, Matthías, þú ert ennþá sáttur?

pH 7,42, pCO2 33, bíkarb 21, laktat 3,9, kalsíum örlítið lækkað. Aðrir elektrólýtar í lagi. Hemaglobín 150 og fyrri saga var eftirbeint í alla té.

Ertu að grínast? Máttu láta hérna tónleika skýringin vita?

Ókei, á er í lagi. Hlusta beggja vegna. Vantar öndunarhljóð vinstra megin, eðlilega. Sækið til ómtæki.

Ómtækið, þar. Það er áður hér.

Ég ætla bara rétt að kíkja á hvort hann sé með loftbrjóst og gera FAST.

Ég heiti Jón Ragnar. Ertu með eitthvað meira en þessa einu stungu, ekki svo þú vitir til? Ókei, hvernig er langt síðan?

Keyrðirðu þig sjálfur hingað? Það var eitthvað sem keyrði þig?

Eða það þannig.

Að sjá, tilbúið.

Hver er að kíkja hans á hjartað upp með ómtæki?

Ókei, góður samdráttur á hjarta, enginn frír vökvi í gollurshúsi.

Engin frí loftbrögð upp við vinstra megin. Hann er með fulla þvagblöðru, engan frían vökva. Ókei, ég ætla að...

...stíga aftur upp á pallinn.

Þetta lítur nokkuð vel út í augnablikinu. Líklega lítið loftbrjóst, en við ætlum að vera tilbúin að vaða í brjóstkassann ef hann krassar. Allir með á því? Ókei, það má rúlla honum á hlið.

Það er eitt hér fyrir þig. Hefurðu sagt ok?

Ekkert af útlimum.

Það sprautaðist ekkert úr þessum á öxlunum, vinstri deltoid, vinstri framhandlegg og hina sem sagt í raun og veru ofarlega.

Og latrar á vinstri brjóstkassa.

pH 7,38, pCO₂ 37, bíkarb 21, laktat 9, kalsíum 1,3, hemóglóbín 156, aðrir ef blóðið í lagi.

Loks sagði Jón Ragnar: „Hérna, þetta lítur ágætlega út í augnablikinu. Getur út eins og það sé svokallað loftbrjóst, lítið, við munum á að vita nákvæmlega þetta, en…“

Þú ert að metta rosalega vel. Þeir eru ekki að blæða hratt út úr þessum stungusárum sem þú ert með á handleggnum. Í augnablikinu lítur það vel út, en við erum tilbúin að bregðast við ef þú versnar.

Geturðu eitthvað sagt mér um hver réðst á þig og hvar og hvernig þetta gerðist? Nei, veistu hverja aðstæður? Manstu eftir þessu?

Eða viltu bara ekki segja mér?

Það er glæsilegt.

Það hnistunga er nokkuð ástæða undir þessu.

Ríkið er nú aðalbúð.

Setlast það var sko undirpressuna eftir inntöku hérna hjartastopp og svo hnupstunga allt á sama tíma. En hérna, hann er með innfræðingu eintaklega sem er kominn upp og hann virðist bara vera með lítil látþrjóst sem hann er ekki alveg búinn að gera fyrr en ég ætla að túpa eða ekki. Þau eru tilbúin fyrr en ég sé til.

Ókei, eins og síðan það var nú mettað vel, hann er vel verkjastilltur. Ég held að komi til greina að túpa hann ekki. Ég held að það sé alveg pæling, sko. Ha, já.

Ég var að pæla í bara þessum að tala um þetta vef, Tómas.

Hann er á leiðinni í setjé. Erum við kannski bara tilbúin í setjé? Hvar er öndunarvegatækkan?

Í raun voru bara ákvörðun um að túpaði ekki og þvo er bara gjörgæslaversus tóraks. Fyrir takk fyrir hjálpina. Einar, ert þú sáttur að fara með hann með einn deildarlækni og hjúkku?

Já, bara úr einu í annað, sko. En hérna, það er bara það er að skemmtilega vinna þína. Já, þetta er mjög oft svona. Það er það sem laðar mann að þessari geðveiki, þetta óvænta. Það er það skemmtilega og ég meina, maðurinn sem er kominn núna upp úr gjörgæslu, hann er bara guðs, hann er kominn á öruggan stað.

Allt hérna og alls konar hnapp alla í dag og þá kemur fólk hlaupandi til að hjálpa okkur. Þú varst að koma hérna í neyðamóttöku málið fyrir þolendur, kemur fyrir sóböndina og svo lendur í eða kemurðu inn í þetta líka?

Sjálfsögðu hjálparmaður í töku þar sem þetta er mjög hættuleg lyf sem hann tók í mjög lífshættulegum skammti, sem gerir hann meðal annars ruglaðan og ósamvinnuþýðan. Og það var tímafrekt og krefjandi að ná honum niður og koma upp æðaleg og passa upp á öndunarveginn á honum og að endingu setja niður barkarennu og koma honum upp á gjörgæslu í öndunarvél í nánast viðstöðulaust. Þetta var eitthvað klukkurtíma.

Dæmi eitthva svolítið.

Nánast viðstöðulaust, þá er sem sagt hjartastopp hjá manni sem hafði labbað inn, sem að er þannig hjartastoppa hann fer ekki beint í hjartastoppann. Byrjar á að verða með meðvitund en með brjóstverkur. Hvít, hvítur, og við sjáum hjartsláttaróregluna sem er þannig að maður á stuðana um leiða maður séranna. Og meðan við erum að fara, meðan inn á stæði þar sem stöðum fólk, þá fer hann í hjartastopp og hnoðum hann um leið. Hnoðað, er það gott að hann byrjar aðeins að slást á móti okkur og um leið og við vorum búin að tengja tækið við hann þá sjáum við að hann er ennþá í þessum takti. Þannig að við stöndum um leið, venjulega þá hérna, þá hnoðar maður í tvær mínútur að ormar.

En hann var farinn að hreyfa sig svo mikið að ég kíkti á taktinn, en það var kominn púls áður en hann fór í hjartastoppstofu. Þá vorum við að taka rit sem var ekki með þessar breytingar, sem sagt ST-hækkun fyrir þá sem þekkja það, heldur aðrar breytingar sem voru grunsamlegar og þurfti að fylgjast með. En svo, eftir hjartastoppið, var hann kominn með þessar breytingar, þannig að hann fór í viðstöðulist.

Í fræðingu, meðan við vorum bara að fara yfir hann og ganga úr skugga um að allt væri í lagi, birtist hnífstunguárás. Honum hafði bara verið stungið og hann labbar inn með hnífstungur í brjóstkassa og handleggi. Ég veit ekki hvort þú munir spila eitthvað hljóðið í þér; það hafa örugglega verið mikil læti. Það eru ekki venjulega svona mikil læti, venjulega er þetta miklu rólegra. Það er svolítið óvenjulegt.

Að þessir þrír hlutir séu allt hjá fólki sem kom labbandi hingað inn. Venjulega, þegar það er endurlífgun, bæði hjartastoppsendurlífgun en líka bara ekki hjartastopp, kannski meðvitundarleysi, lágur blóðþrýstingur og eitthvað svona, þá er fólk á leiðinni með sjúkrabíl. Við höfum tíma til að undirbúa okkur og búa til teymi, en við þurfum að bregðast við svo hratt og vað og reyna í annað.

Þá fer adrenalínið upp, þá keyrir adrenalínið aðeins upp fyrir og maður byrjar að tala aðeins hátt og er óskipulagðari í þessu. Ég efast ekki um að það hafi heyrst, en mér fannst þetta bara vera mjög… Þetta var nú allstór hópur af fólki á stöðunum.

Bara þegar þetta gerist allt í einu. Er þetta bara lífið á bráðamóttökunni, þegar svona verður, þá getur þetta gerst allt í einu? Já, já. Ég meina, þetta er sveiflukennt, sko, þannig að maður er búinn að mæta ég veit ekki hversu margar nætur í röð án þess að það sé endurlífgun, sem er óvenjulegt, og svo koma þrjú alvarleg.

Já, það eru nokkur, þrjár kallar á endurlífgun, þó svo að eitt af þessu hafi bara verið hjartastopp. Ég er alveg búinn að tíma tímanum í þessu, sko. Ég var einmitt bara á leiðinni að ná áttum.

En talandi um neðsta staðinn, af því að nú hef ég fengið að vera viðstaddur ýmis verkefni sem hafa farið fram hérna inni á neðstaðnum, sem eru fjögur, já, og ég á mínar minningar héðan frá hverju einasta stæði. En hvað hugsar þú þegar þú hugsar um neðsta staðinn og þau verkefni sem þú hefur tekist á við?

Ef þið segið neyðarstæðin, ef það er staðar í agots sé gúddék út hjá ykkur, þá er það fyrsta sem kemur í hausinn á mér teymisvinátta. Því við tökum alltaf á móti sem teymi og það er styrkleikur okkar í þessum aðstæðum, bæði þegar við undirbúum okkur áður en við tökum á móti fólki, líka þegar við erum með þung og erfið tilfelli og sérstaklega eftir á, þegar við erum öll að fara í gegnum þessa reynslu. Þá er þetta teymi sem getur…

Þú veist, bara: „Æ, ég var að hugsa um að við hefðum átt að gera eitthvað öðruvísi.“ Það er þetta, kannski, sem mér finnst mikilvægast, því þetta er það sem hefur alltaf nært hjá mér bráðahjálpina. Það er að sjá hvernig einstaklingarnir blómstra innan teymis síns. Ég hef fylgst með endurlífgun sem gekk ekki, því miður, en þá fannst mér þetta einmitt svo sterkt, þessi teymisvinátta.

Hvernig þau voru róleg, en ég fann líka vonina vakna, svo dvínaði hún og ég grét á tímabili. Ég fann það svo líka á tímabili; mig langaði svo að hlaupa beint til þess að veita hjartahnoð. Þetta er minningin sem ég á af einu neðstaðnum, mjög sterkar tilfinningar.

Hvernig venst þetta? Nei, þetta venst ekki. En úrvinnslan á þeim kannski bara þroskast frekar en maður byrjar að venjast þessu. Þá ættum við að skipta um starf, held ég. En það eru alls konar minningar hérna. Ég hef tekið þátt í endurlífgun á báðum stöðunum og tveimur slysahættu-atburðum. Maður hefur tekið á móti fjölskyldum hérna, tekið á móti alls konar erfiðum atburðum og verið með aðstandendum, meðal annars börn.

Þannig að það er miklu frekar það að þroska úrvinnsluna hjá mér. Og hvers vegna er það líka svo sterkt að geta verið í teyminu og hafa verið í því í einhvern tíma? Því maður sér það líka og skilur miklu betur hvar fólk er komið, sem er nýbyrjað hjá okkur, í svo erfiðum aðstæðum.

Það skiptir alveg máli að læra á þetta. Það skiptir ykkur bara svo miklu máli að vera hérna fyrir hvort annað, því við erum einstök eining innan Landspítalans. Það er engin önnur eining sem er með svona mikið bráðaflæði og mikið af innlögnum sjúklinga. Og þú tekur á móti þessum ákveðna sjúklingahópi. Þess vegna er svo gott að geta speglað sig við sína jafningja, til þess að maður sé ekki með einhverja tilfinningu um að maður sé galinn, heldur að maður geti sagt: „Nei, nei, þetta var ekki galin tilfinning, því þetta voru aðstæður sem voru galnar.“

Það er alveg ótrúlega dýrmætt. Við reynum alltaf, fyrir okkur í huganum líka, sérstaklega sem hópur, að grípa hvort annað. Ef starfsfólkið hefur áhyggjur af einhverjum, þá erum við dugleg að láta vita, sem er mjög gott.

Það er það sem við viljum, því að maður getur ekkert alltaf tiltekið bara og skellt sér í skúffuna.

Ég er búin að upplifa líka það að þú hefur kallað mig inn á skrifstofu og spurt: „Hvernig líður þér?“ Það eru nokkrir aðrir hjúkrunarfræðingar og læknar sem hafa einmitt spurt mig: „Hvernig líður þér?“ af því að þú hefur ekki upplifað áður. Og þetta eru erfiðir atburðir, sumir mjög gleðilegir. En ég viðurkenni að þetta hefur alveg tekið á mig að vera hérna. Ég er samt mjög þakklátur og ég er líka mjög stoltur af því að borga skattana mína til þess að þessi starfsemi geti verið áfram.

Það er gott að heyra, því að ef fólkinu líður ekki vel í vinnunni og við hin segjum ekki frá, hvort sem það er starfsfólkið okkar eða einhverjir aðrir sem eru utanaðkomandi, eins og þeir sem koma frá sérkjördeildum eða öðrum einingum, þá viljum við svo sannarlega að öllum líði vel. Þetta eru alls konar atburðir sem maður er ekki endilega vanur að sjá hvar sem er á öðrum einingum, sagði Hjördís deildarstjóri.

En nú ætla ég að draga upp mína persónulegu upplifun sem var mér erfið. Í desember árið 1982 veiktist pabbi minn, Kristján Júlíus Finnbogason, alvarlega, og þann 10. febrúar 1983 lést hann á gjörgæsludeild Landspítalans. Ég var rétt nýorðinn 11 ára gamall.

Ég nefni þetta af því að þessi atburður hefur markað allt mitt líf. Mamma var 49 ára þegar pabbi dó og hún hefur haldið utan um mig frá þeim tíma. Það var ekki alltaf auðvelt, því ég hefði verið greindur með athyglisbrest, ofvirkni og mótstöðuþrjóskuröskun ef slíkar greiningar hefðu verið við lýði á þeim tíma. Ég var bara talinn óþekkur og það reyndi oft á sambandið hjá okkur mömmu.

Í þessum þáttum hef ég sagt aðeins frá mömmu og hennar ferðalagi um heilbrigðisþjónustuna. Í síðasta þætti Á vettvangi sagði ég frá því þegar mamma datt á hjúkrunarheimilinu þar sem hún býr, með þeim afleiðingum að það kom brot í mjaðmagrindina. En fyrst ég nefndi pabba langar mig að byrja aðeins fyrr, eða árið 1970, þegar pabbi var yfirvélstjóri á gömlu Esjunni á Bahamaeyjum. Mamma heimsótti pabba um borð í skipið og var hjá honum í nokkra mánuði.

Pabbi var duglegur að skrifa mömmu og ættingjum sínum bréf frá Ameríku á þessum tíma, og það þótti alltaf merkilegt að fá bréf frá útlöndum. Pabbi var líka duglegur að senda ættingjum hljóðpistla sem hann tók upp á segulband. Hér heyrum við pabba og mömmu tala frá Bahamaeyjum árið 1970. Þá var mamma 37 ára gömul og pabbi rétt rúmlega fertugur.

Hitinn er nú að kvelja okkur hérna núna, aðallega. Til dæmis var hitinn hér inni í herbergi í dag 39 gráður. En núna er komið kvöld og fer að kólna heldur.

Hann er kominn niður í 35 stig. Á móti sólinni, eða í sólinni, í dag var upp undir 50 stiga hiti. Það er nú yfirleitt um 40 stiga hiti alltaf niður í vélarrúmi þessa dagana. Svitnar maður allheljarlega við vinnu og þorstinn kvalir mann alveg óhugnanlega. Ís er hérna um borð alveg gulls ígildi til þess að kæla niður drykkjarvatn og gosdrykki, sem við þurfum mikið af í þessu.

Ég þoli nú hitann heldur betur en hún, því ég er nú búinn að vera hér lengur og er nú eiginlega hættur að svitna. Þó að það sé þrjátíu stiga hiti finnst mér það þægilegur hiti, en…

Hérna kemur hún Unna. Komum nú öll saman, blessuð. Ég má nú til með að segja: Sólveig á bandið héðan. Kristján er búinn að vera kjaftæinn í allt kvöld með að ég hefði bylt mér við og lesið Tímann og Biblíuna á víxl. Það er nú mín eina aðferð hér yfir allan daginn og á kvöldin, og það er að fara í göngutúr, sama hringinn hérna um höfnina, og lesa Tímann og Biblíuna.

Ég minnist nú ekki á hiturnar fráðan, því að þær eru alveg ágætar. Ég má nú til með að segja ykkur: Þegar hjónakorn fóru til Miami, þá fóru þau náttúrlega með popp og pragtor og gistu þar á hóteli, sem þau hafa nú aldrei gert áður í þessi átján ár sem þau hafa verið gift, blessunartærin. Síðan bauð hann frúnni upp á mat um kvöldið, og það hefur hann nú ekki gert í mörg ár, að fara með hana út í mat svona á hóteli bara svona að tilefnislausu.

Jæja, hann klæddi sig nú í júníform og var þarna glitrandi með alls kyns bönd á sér, og ég var nú bara í mínum vesaldarkjól. Síðan löbbum við þarna fínt, því að það er mikið byggt fyrir þeim hér í Ameríku sem nota gylltan borða á sér. Ég held, þessi nú sama hvar hann er bundinn á þá, og finnst mér það hlægilegt hvað þeir bera mikla virðingu fyrir gylltum borða hér.

Það eru bara víst tveir læknar, eða það er víst bara eitt sjúkrahús hér, og enn og Kristján eða var hér læknir um borð, eins og vill nú brenna við það sem hann er inn í kjarna, drengurinn, því að hann er nú alla tíð að hylla læknavísindin að einhverju leyti, þó að vélavísindin hafi nú orðið ofan á. Þið skuluð nú taka þetta svona mátulega trúanlegt, því að þetta er sett í þann búning allt upp á grín, eins og hennar er vandi og vísa.

Þegar ég sé að spólan er nú að verða búin, bið ég kærlega að heilsa öllum sem ég þekki þarna fyrir vestan.

Hér er mamma fimmtíu og fjórum árum síðar, níutíu og eins árs, nýkomin inn á bráðamóttökuna eftir fall á hjúkrunarheimilinu. Mamma fór beint á miðjuna, en það er stórt gluggalaust herbergi með níu rúmum beggja vegna á bráðamóttökunni.

Hvernig líður þér? Mér líður bara samt alveg vel. Allt í lagi, engar áhyggjur.

Hér er mamma á degi tvö á miðjunni. Hún hefur nú legið í tuttugu og fjóra klukkutíma á bráðamóttökunni. Hvernig hefurðu það, mamma? Ég bara hefði það ágætt. Já, þú ert hressari núna en þú varst í morgun, varstu það þegar Brynja kom til þín? Hún er að vinna, hún biður bara rosa vel að heilsa.

Þú hefur brotnað nokkrum sinnum áður, já, og fengið berkla, auðvitað sé ekkert á mér.

Dagur þrjú og mamma hefur nú verið í gluggalausa herberginu í fjörutíu og átta klukkutíma. Hvað segirðu, mamma?

Klukkutímarnir sem mamma hefur legið á miðjunni eru nú orðnir sjötíu og tveir. Ég reyni að hvetja hana áfram, en á þessum tíma var ég orðinn verulega áhyggjufullur, því hún varð áttavillt um stað, stund og ástand sitt.

Hvernig líður þér?

Mamma lá í rúma 100 klukkutíma á miðjunni áður en hún fékk pláss á legudeild á Landspítalanum. Á þessum tíma var ég ekki byrjaður í upptökum á bráðamóttökunni og vissi ekki þá það sem ég veit núna, að það fer mjög illa með eldra fólki okkar að liggja lengi á bráðamóttökunni. Um það mun ég meðal annars fjalla í næsta þætti Á vettvangi, þar sem ég held ferðalaginu áfram um ganga bráðamóttökunnar.

Ef þú hefur áhyggjur af heilsu þinni er bent á vefinn heilsuvera.is eða að hringja í símanúmerið 1700. Í neyðartilvikum er mikilvægt að hringja í neyðarnúmerið 112.

Halldór Gunnar Pálsson hannaði hljóðheim og stef þáttarins. Ef einhverjir vilja koma til mín ábendingum, þá er netfang þáttarins avettvangi@heimildin.is.

Og að lokum vil ég hvetja þig sem ert að hlusta á þennan þátt og þessa þáttaröð þér að kostnaðarlausu að gerast áskrifandi að Heimildinni, því svona þáttagerð er dýr og hver áskrifandi skiptir máli.

Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga styrkti gerð þessa þáttar.