„Fyrir Sigmund Davíð skiptir mjög miklu máli að koma þremur helstu málefnum flokks hans á framfæri. Sem eru Sigmundur, Davíð og Gunnlaugsson.“ Þetta sagði Andrés Magnússon, blaðamaður á Viðskiptablaðinu sem hefur starfað fyrir Sjálfstæðisflokkinn í síðustu kosningabaráttum hans, í sjónvarpsþætti á Hringbraut í byrjun október 2017.
Tilefnið var að Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, fyrrverandi forsætisráðherra og formaður Framsóknarflokksins, hafði ákveðið að segja sig úr Framsókn í 3.500 orða bréfi til flokksmanna og stofna nýjan flokk í kringum sjálfan sig. Sá flokkur fékk á endanum nafnið Miðflokkurinn og náði að bjóða fram í öllum kjördæmum í hinum skyndilegu alþingiskosningum sem boðaðar um miðbik september mánaðar, og fóru fram 28. október 2017.
Stefna hins nýja flokks var loðin. Í fyrstu viðtölunum sem formaðurinn fór í eftir stofnun hans var mest talað um að vilja framhald af því „hvernig við unnum hlutina á árunum 2009-2016,“ en það er sá tími sem Sigmundur Davíð gegndi formennsku í Framsóknarflokknum. Helsta stefnumálið var því að spóla til baka til þess tíma sem var áður en að Sigmundur Davíð þurfti að segja af sér vegna Wintris og Panamaskjalana.
Hópurinn sem stóð að flokknum samanstóð að mestu af helstu bandamönnum Sigmundar Davíðs úr Framsóknarflokknum og öðrum fylgismönnum hans sem fylgt höfðu honum að málum árum saman. Á meðal þeirra sem skiptu um lið voru Gunnar Bragi Sveinsson og Vigdís Hauksdóttir auk þess sem Bergþór Ólason, sem gegnt hafði trúnaðarstörfum fyrir Sjálfstæðisflokkinn, kom um borð.
Þá greindi Björn Ingi Hrafnsson, sem hafði tilkynnt um framboð undir hatti Samvinnuflokksins, að hann ætlaði að ganga til liðs við Sigmund Davíð með sína liðsmenn. Björn Ingi, sem var þá nýlega hættur sem helsti stjórnandi Pressusamstæðunnar, sagði þá í stöðuuppfærslu á Facebook að hann fagnaði því „mjög að við Íslendingar fáum aftur tækifæri til að kynnast framtíðarsýn hans sem stjórnmálaforingja, enda geta flestir verið sammála um þann mikla árangur sem náðist fyrir land og þjóð undir hans forystu á sínum tíma.“
Lykilfólk í Miðflokknum hóf samstundis, bæði opinberlega og í einkasamtölum, að sverja Björn Inga af flokknum og á endanum fékk hann ekkert formlegt hlutverk í kosningabaráttu hans. Þess í stað snéri hann aftur í fjölmiðla og stofnaði vefmiðilinn Viljann síðla árs 2018.
Unnu stórsigur
Tæpum tveimur vikum fyrir kosningar 2017 var kosningastefna Miðflokksins kynnt. Helsta stefnumálið snérist um að íslenska ríkið ætti að kaupa Arion banka að fullu, en það átti þá 13 prósent í bankanum. Svo vildi Miðflokkurinn að þriðjungur yrði seldur í opnu útboði, að ríkið myndi halda eftir um þriðjungi og að þriðjungur yrði gefin landsmönnum. Hugmyndin þótti illa ígrunduð af flestum sérfræðingum, enda átti að nota skattfé almennings til að kaupa hlut í banka sem átti síðan að gefa almenningi aftur að hluta. Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, kallaði hugmyndina til að mynda „innihaldslaust blaður“.
Þrátt fyrir að vera ekki með nánast neina stefnu, að vera nýstofnaður og keyra kosningabaráttu sína að meginstefnu á loforði sem gagnrýndur gátu auðveldlega tætt í sig með skynsamlegum rökum, þá vann Miðflokkurinn stórsigur í Alþingiskosningunum haustið 2017.
Alls fékk Miðflokkurinn 10,9 prósent atkvæða í síðustu Alþingiskosningum, sem er mesta fylgi sem nýr stjórnmálaflokkur hefur nokkru sinni fengið í fyrstu þingkosningunum sem hann hefur boðið fram í. Flokkurinn fékk alls 21.335 atkvæði, og það sem meira var, 316 atkvæðum fleiri en Framsóknarflokkurinn. Sigur, og endurkoma Sigmundar Davíðs, var algjör. Persónufylgi hans náði eitt og sér að niðurlægja gamla flokkinn hans og ýta þeim nýja inn á þing sem fjórða stærsta flokki landsins.
Engar líkur voru hins vegar á því að Miðflokkurinn næði inn í ríkisstjórn. Frjálsyndu miðjuflokkarnir Samfylking, Viðreisn og Píratar, voru aldrei að fara að starfa með þeim. Það voru Vinstri græn ekki heldur að fara að gera og Sjálfstæðisflokkurinn virkaði heldur ekki sérstaklega spenntur fyrir því að endurvekja kynnin við Sigmund Davíð á þessum tíma.
Flokkurinn settist því í stjórnarandstöðu sem næst stærsti stjórnarandstöðuflokkurinn og hóf að móta innra starf sitt.
Varðmenn fullveldis
Á fyrsta landsþingi flokksins sem haldið var fyrir tæpu ári síðan glitti meira í hvar flokkurinn ætlaði að standsetja sig. Allt myndmál og orðræða sýndi að þjóðernislegar áherslur yrðu ofarlega á baugi, að alþjóðasamstarf yrði tortryggt, og að mörg af gömlum málum Sigmundar Davíðs frá tíma hans í Framsóknarflokknum sem gáfu vel yrðu endurnýtt. Helsta baráttumálið yrði að verja fullveldi Íslands og lýðveldið með því að færa völdin frá embættismönnum til sterkra leiðtoga sem hefðu hið raunverulega lýðræðislega umboð.
Á meðal þess sem kom fram í landsfundarályktun flokksins var að RÚV, sem Sigmundur Davíð hefur gagnrýnt harðlega fyrir umfjöllun um sig, ætti að fara af fjárlögum, að lögreglumönnum í landinu yrði fjölgað, að þak yrði sett á vexti af nýjum verðtryggðum lánum, að fjármálakerfið yrði endurskipulagt og að Landsbankinn yrði látinn leiða þá vinnu.
En stærsta málið sem samþykkt var þar, og mun marka stefnu flokksins mest í komandi framtíð, var að í ályktuninni var samþykkt að fram ætti að fara „óháð mat á því hvort halda skuli áfram þátttöku í EES samstarfinu og sækjast eftir breytingum á samningnum eða segja sig frá honum.“
Næsta mál á dagskrá voru sveitarstjórnarkosningar í lok maí 2018. Þar vann Miðflokkurinn enn einn sigurinn á landsvísu þar sem flokkurinn náði að skjóta rótum mjög víða. Í höfuðborginni tókst honum að koma hinni afar umdeildu Vigdís Hauksdóttur í borgarstjórn.
Endurkoma Sigmundar Davíðs gekk vel. Hann hélt áfram að finna nýja búninga fyrir sitt helsta pólitíska vopn, að stilla sér upp með Íslendingum í óskilgreindri baráttu þeirra við strámenn, helst vonda útlendinga. Sú leikjafræði og orðræða hafði gefist mjög vel í Icesave-málinu þar sem andstæðingurinn var Evrópusambandið og þáverandi ríkisstjórn, við uppgjör á þrotabúum föllnu bankanna þar sem andstæðingarnir voru „hrægammasjóðir“ og þegar Sigmundur Davíð fékk í gegn Leiðréttinguna, sem í fólst tilfærsla á 72 milljörðum króna úr ríkissjóði að mestu til eignarmestu og tekjuhæstu hópa samfélagsins, þegar andstæðingurinn varð meðal annars Seðlabanki Íslands fyrir að hafa greint áhrif aðgerðarinnar réttilega í ritum sínum áður en hún var framkvæmd.
Á meðal annarra sem Sigmundur Davíð hefur talið til óvina sinna eru þeir sem hann kallaði pólitíska krossfara innan háskólasamfélagsins og flest allir fjölmiðlar landsins. Hann hefur talið að þessir aðilar ynnu leynt og ljóst gegn honum, ríkisstjórn hans á meðan að hún sat og þar af leiðandi almenningi sem hafði kosið hann til valda.
Fleygamál sem hentaði fullkomlega
Þegar Alþingi hófst í haust virtist Miðflokkurinn vera að finna verulega taktinn sinn. Hann var enn með annan fótinn inn í meginstraumnum en hinn kyrfilega í jaðarfylgi þeirra sem eru með verulega fyrirvara gagnvart alþjóðavæðingu og þeim breytingum sem hún hefur haft í för með sér. Þ.e. þeim hópum sem eru ósáttastir með stöðu sína í samfélaginu, leita að sökudólgum fyrir þeirri stöðu og eru því móttækilegri fyrir lýðskrumi.
Nýtt mál sem smellpassaði fyrir fleygapólitík Sigmundar Davíðs var komið fram, innleiðing þriðja orkupakka Evrópusambandsins inn í íslensk lög. Málið er nægilega flókið til þess að fæstir kynna sér meginatriði þess og því er hægt að stýra umræðu um það með upphrópunum og hræðsluáróðri. Hart hafði verið tekist á um málið í Noregi, sem er tengt við orkumarkað Evrópusambandsins í gegnum sæstrengi, áður en að innleiðing pakkans var samþykkt þar af andstæðingum EES-samningsins.
Eftir að sú niðurstaða lá fyrir fór sá hópur að einbeita sér að Íslandi. Allt í einu varð þriðji orkupakkinn hitamál á Íslandi, sem tengist ekki evrópskum orkumarkaði í gegnum strengi. Guðlaugur Þór Þórðarson utanríkisráðherra sagði í viðtali við 21 á Hringbraut í janúar að gagnrýnin á þriðja orkupakkann væri eitthvað sem við værum að fá frá Noregi um að fram ætti að fara „óháð mat á því hvort halda skuli áfram þátttöku í EES samstarfinu og sækjast eftir breytingum á samningnum eða segja sig frá honum.“
Málið hentaði íslenska Miðflokknum líka vel vegna þess að það var vandræðamál innan Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, þeirra tveggja flokka sem Miðflokkurinn tekur mest fylgi frá. Því fóstraði flokkurinn snemma andstöðu við þriðja orkupakkann og naut þar stuðnings ritstjóra Morgunblaðsins, Davíðs Oddssonar, sem hefur í ritstjórnargreinum undanfarinna ára hallað sér mun meira að Sigmundi Davíð en sínum gamla flokki, Sjálfstæðisflokknum.
Klausturmálið reyndi á tilveruréttinn
Svo kom Klausturmálið. Það er rakið hér í aukaefni hér að neðan en snérist um drukkna orðræðu sex þingmanna úr Miðflokki og Flokki fólksins á Klausturbar þann 20. nóvember 2018, sem var tekin upp og send til fjölmiðla. Þar átti sér einnig stað augljós tilraun til að fá þingmennina Karl Gauta Hjaltason og Ólaf Ísleifsson til að yfirgefa Flokk fólksins og ganga til liðs við Miðflokkinn.
Málið olli Miðflokknum samstundis miklum skaða. Í fyrstu könnun sem gerð var á fylgi flokka eftir að það kom upp, sem var birt í Fréttablaðinu að morgni 5. desember, kom fram að Miðflokkurinn myndi einungis fá 4,3 prósent fylgi ef kosið yrði þá og þar með falla með öllu út af þingi.
Þegar þarna var komið við sögu voru Gunnar Bragi Sveinsson og Bergþór Ólason farnir í leyfi frá þingstörfum og búið var að reka Karl Gauta Hjaltason og Ólaf Ísleifsson úr Flokki fólksins.
Upphaflega reyndu Miðflokksmenn að setja fókusinn á að um ólöglegar upptökur væri að ræða og að eitthvað hefði verið átt við þær. Sá málflutningur hlaut engan hljómgrunn. Gunnar Bragi og Bergþór fóru fljótlega í leyfi frá þingstörfum og áherslur Sigmundar Davíðs og annarra Miðflokksmanna snerust um að þrauka fram í jólafrí og fá þá skjól frá óvæginni umræðu í þeirra garð.
Það tókst.
Þróun Miðflokksins flýtt
Í lok janúar snéru Gunnar Bragi og Bergþór óvænt aftur til starfa. Ljóst var að Miðflokksmenn ætluðu ekki að skammast sín meira fyrir Klausturmálið heldur að spyrna fast við fótum og útmála sig sem fórnarlömb þess, ekki gerendur. Skömmu síðar gengu Karl Gauti og Ólafur til liðs við Miðflokkinn og gerðu hann þar með af stærsta stjórnarandstöðuflokknum í landinu með níu þingmenn. Klaustursvegferðin skilaði á endanum tilætluðum árangri.
Ljóst var að flokkurinn hafði misst möguleikann á því, að minnsta kosti tímabundið, að ná í atkvæði í meginstraumnum og því hafði Miðflokkurinn tekið mjög skýr skref í átt að jaðrinum og því að vera meira í ætt við sambærilega flokka í nágrannalöndunum okkar. Stymir Gunnarsson, fyrrverandi ritstjóri Morgunblaðsins, sagði í bloggfærslu um síðustu helgi að staða Miðflokksins minnti á Danska þjóðarflokkinn, sem skapaði sér stöðu til hægri við danska íhaldsflokknum á sínum tíma með góðum árangri. Árangur Danska þjóðarflokksins var ekki síst vegna harðrar afstöðu hans í málefnum innflytjenda, góðum árangri hans við að tefla stöðu viðkvæmra hópa í samfélaginu sem andstæðum, fullveldistali og tortryggni gagnvart alþjóðavæðingu.
Það hefur sýnt sig á síðustu vikum að Miðflokkurinn er að fara hraðar í þessa átt en áður, og spilar staðan sem skapaðist við Klausturmálið þar ugglaust lykilhlutverk. Forsvarsmenn Miðflokksins hafa engu að tapa.
Flokkurinn stóð til að mynda fyrir málþófi til að hindra framgöngu frumvarps sem heimilaði eftirstandandi aflandskrónueigendum að fara með þær úr landi. Seðlabankinn hafði sagt að ef frumvarpið yrði ekki samþykkt gæti það aukið umfang aflandskrónueigna í lausu fé um 70 prósent.
Málþófið hafði tvíþættan tilgang. Í fyrsta lagi að endurvekja þá hugmynd að Sigmundur Davíð og fylgismenn hans væru þeir einu sem stæðu upp í hárinu á erlendum fjármagnseigendum. Í öðru lagi að sýna hvers hinn nýi stærsti stjórnarandstöðuflokkur væri megnugur nú þegar hann teldi níu manns.
Ná vopnum sínum aftur
Eitt þeirra mörgu umræðuefna sem sexmenningarnir ræddu á Klaustri í nóvember var hversu móttækilegir kjósendur í Suðurkjördæmi væru fyrir kynþáttahyggju og útlendingaandúð. Ólafur Ísleifsson sagði þar að það væri „augljós markaður fyrir þessi sjónarmið í Suðurkjördæmi.“
Það sæist meðal annars á því að Ásmundi Friðrikssyni, þingmaður Sjálfstæðisflokks hefði gengið vel í prófkjörum þar þrátt fyrir að hann hefði verið að skrifa það sem „andstæðingar hans kalla rasistagreinar“.
Í mars hafa þingmenn Miðflokksins prófað sig áfram á þessum markaði. Gunnar Bragi mærði til að mynda framgöngu lögreglunnar á mótmælum sem áttu sér stað á Austurvelli í mars þar sem hún sprautaði piparúða á mótmælandi hælisleitendur. Sú yfirlýsing féll í mjög góðan jarðveg í lokuðum hópum á Facebook þar sem útlendingaandúð er allsráðandi. Ólafur Ísleifsson gagnrýndi svo þjóðkirkjuna fyrir það að hinir mótmælandi hælisleitendur hefðu fengið að pissa í dómkirkju landsins. Sá málflutningur mæltist líka vel fyrir í áðurnefndum hópum en var gagnrýndur harkalega af þingmönnum annarra flokka.
Sigmundur Davíð sjálfur hefur farið mikinn síðustu vikur. Hann sagði í viðtali við Útvarp Sögu fyrir rúmum mánuði að að ýmislegt benti til þess að djúpríki stjórni á Íslandi bakvið tjöldin. Embættismannakerfið hefði tekið völdin af ráðherrum og nefndi aflandskrónufrumvarpið sem dæmi um það.
Á vetrarfundi Miðflokksins um síðustu helgi var svo samþykkt stjórnmálaályktun sem gaf mjög skýrt til kynna hvert flokkurinn ætlar að stefna í sinni pólitík.
Þar kom fram að flokkurinn vilji þjóðlegar áherslur, og að hann hafni með öllu þriðja orkupakkanum. Að horfið verði frá innflutningi á ófrosnu kjöti og eggjum, sem dómstólar hafa þegar sagt að sé brot á alþjóðasamningum. Að afnema eigi verðtryggingu húsnæðislána án þess að tilgreint sé hvernig eigi að gera það. „Miðflokkurinn vill standa vörð um menningu og arfleifð þjóðarinnar,“ stóð neðst í ályktuninni.
Sigmundur Davíð sagði í ræðu sinni á fundinum að þriðji orkupakkinn væri „stórhættulegur“ og hann sé eitt „tannhjól kerfisins“ sem Miðflokkurinn vilji berjast gegn. Flokkurinn hafi þá stefnu að ráða eigin örlögum en ekki láta það í hendur andlitslausra stofnanna út í heimi.
Fyrir liggur að þessi stefna á sér stuðningsmenn hérlendis. Þrátt fyrir Panamaskjölin, allar samsæriskenningarnar og Klausturmálið þá er Miðflokkurinn að ná vopnum sínum að nýju samkvæmt könnunum. Í síðasta Þjóðarpúlsi Gallup mældist fylgi hans níu prósent, eða jafn mikið og fylgi Framsóknarflokksins.
Veistu meira? Láttu okkur vita
Það tókst ekki að sækja formið. Reyndu aftur eftir augnablik.
Ýttu á + við höfund, fréttamál eða greinaröð til að fylgja því og fá tölvupóst þegar eitthvað nýtt kemur, einn á dag í mesta lagi. Því sem þú fylgir stjórnarðu á Minni síðu.
klausturupptakan
Sigmundur segir að það eigi ekki refsa þeim sem urðu „fyrir afbroti“ í Klausturmálinu
Ósanngjarnt að „þurfa að svara fyrir fyllerísröfl Gunnars Braga Sveinssonar“
Haukur Arnþórsson
Lögbrot og Klausturmálið
Klausturgate – ári síðar
Safna fyrir málskostnaði Báru
Athugasemdir