Úr blaðinu á vefnum

Heimildin #28

3. nóvember 2023

Efni úr blaðinu bætist smám saman við á vefnum, en sumt birtist aðeins í blaðinu sjálfu. Allt blaðið er á síðu þess.

bls. 2–3

Skýring

Vilja ekki „fjögurra akreina þjóðveg“ í bakgarðinn

Er nokkurra mínútna sparnaður á ferðatíma þess virði að raska náttúru, útivistarsvæðum og spilla útsýni þúsunda? „Það að leggja umferðarmannvirki þvers og kruss um sundin blá er ekki smámál,“ segir íbúi í Grafarvogi um áformaða Sundabraut. Margir vilja göng í stað brúa um viðkvæmustu svæðin en það hefur Vegagerðin slegið út af borðinu.

bls. 4

Fréttir

Ráðuneytið harmar upplifun réttindagæslumanna

Félags- og vinnumarkaðsráðuneytið fullyrðir að ekkert óeðlilegt hafi verið á bak við kröfur til réttindagæslumanns fatlaðs hælisleitanda um skýrslugjöf, en segist harma upplifun réttindagæslufólks af samskiptum við ráðuneytið.

bls. 4

Allt af létta

Greinilegt að almenningi ofbýður

Reiði almennings gagnvart átökunum á Gaza og viðbrögðum íslenskra stjórnvalda fer vaxandi að mati formanns Íslands-Palestínu.

bls. 6

Fréttir

Úrkoma sögð skýringin á hárri grunnvatnsstöðu á Skaganum

Há grunnvatnsstaða á Akranesi í sumar skýrist líklega af töluverðri úrkomu á fyrri hluta árs, samkvæmt úttekt verkfræðistofunnar Verkís.

bls. 6

FréttirHinsegin bakslagið

Bangsafélagið styrkir Trans Ísland –„Sýnir hvað hinsegin samfélagið stendur þétt saman“

Bangsafélagið styrkti á dögunum Trans Ísland um ágóðann af bangsahátíðinni Reykjavík Bear. Formaður Trans Ísland segir þetta sýna samhug innan hinsegin samfélagsins. Áður hafði félagið fengið styrk vegna ágóða af leikjapartíi á vegum BDSM-senunnar.

bls. 8

FréttirLaxeldi

Segir opinberar stofnanir hafa sofið á verðinum í laxeldinu: „Algjört fúsk“

Arnór Björnsson, sem stofnaði og rak laxeldisfyrirtækið Fjarðalax fyrir rúmum áratug, segist hafa varað opinberar stofnanir við laxalús í sjókvíaeldi en talað fyrir daufum eyrum. Engin viðmið um leyfilegan fjölda lúsa á löxum í laxeldi hafa verið til hér á landi, eins og í öðrum löndum, segir dýralæknir. Stærsta umhverfisslys vegna laxalúsar hefur átt sér stað í Tálknafirði.

bls. 10–13

RannsóknÍsland í mútum

Baneitrað samband á bæjarskrifstofunum

Ásakanir um mútur, fjárkúgun og fjársvik hafa ítrekað komið upp í tengslum við byggingu þriggja stærstu íþróttamannvirkja Kópavogsbæjar. Verktaki sem fékk milljarða verk hjá Kópavogsbæ greiddi fyrir skemmtiferð maka og embættismanna bæjarins, sem mælt höfðu með tilboði verktakans. Fjársvikakæra gegn honum og starfsmanni bæjarins var felld niður. „Það hefði átt að rannsaka þetta sem mútur,“ segir bæjarfulltrúi og furðar sig á meðferð bæjarstjóra á málinu, sem var ekki einsdæmi.

23 mín. lestur

bls. 14–15

LeiðariIngibjörg Dögg Kjartansdóttir

Er tímabært að slíta stjórnarsamstarfi?

Árið 2014 skrifaði forsætisráðherra grein þar sem hún spurði hvort tímabært væri að slíta stjórnmálasambandi við Ísrael. Nú stýrir hún ríkisstjórn þar sem utanríkisráðherra gengur þvert gegn þeim gildum sem flokkurinn hennar og hún sjálf hafa byggt allt sitt starf á.

bls. 15

PistillSif Sigmarsdóttir

Fórnarlömb formsatriða

Kerfisvæðing kærleikans leiðir oft til grimmilegrar niðurstöðu. Að láta formsatriði eins og orðalag koma í veg fyrir stuðning við vopnahlé og mannúðaraðstoð er smánarlegt.

bls. 16

Pistill

Kristín Helga Gunnarsdóttir

Styttufokk og feðraveldi

Það þarf að gera kallastyttugarð á Íslandi sem kallast á við kirkjugarðana og er minning um liðna tíð. Hann verður tákn um umburðarlyndi og víðsýni inn í framtíðina og sendir sterk skilaboð um ný tækifæri og breyttan veruleika.

bls. 17

Viðtal

„Ég var í áfalli og hélt að þetta væri bara vondur draumur“

Á einni nóttu breyttist allt líf afganska læknisins Noorinu Khalikyar. Hún mátti ekki lengur lækna sjúka eða fræða konur um réttindi þeirra. Noorina fékk neitun um vernd hér en Ingibjörg Sólrún Gísladóttir segir það ekki mega gerast að Noorinu verði vísað burt.

bls. 18–19

Greining

Tveir stjórnarþingmenn ganga gegn afstöðu Bjarna – Óvissa um hver utanríkisstefna Íslands er

Tveir þingmenn Vinstri grænna ætla að vera á meðal flutningsmanna á þingsályktunartillögu um að Ísland styðji vopnahlé á Gaza, að ríkisstjórnin fordæmi árásir Ísraelshers á óbreytta borgara og á borgaralega innviði Palestínu. Tillagan gengur þvert á afstöðu utanríkisráðherra gagnvart málinu. Það tók ríkisstjórnina tæpar tvær vikur að koma sér á ný í skærur í kjölfar þess að hún hélt blaðamannafund til að tilkynna um sættir.

9 mín. lestur

bls. 19

Greining

Bjarni segir enga venju fyrir samráði og telur það óþarft

Utanríkisráðherra telur sig ekki þurfa að ráðfæra sig við forsætisráðherra um afstöðu í atkvæðagreiðslu hjá Sameinuðu þjóðunum. Ákvörðunin sé hans. Prófessor segir að hann muni ekki eftir sambærilegu tilviki við þetta sem nú er upp komið.

bls. 20–21

Greining

Grafreitur þúsunda barna

Um fjögur þúsund palestínsk börn, hið minnsta, hafa dáið í loftárásum Ísraelshers síðustu fjórar vikur. Leita þarf hálfa öld aftur í tímann til að finna slíkan fjölda barna sem drepin hafa verið í stríði á svo skömmum tíma. Um eitt þúsund börn eru talin vera föst undir rústum húsa. „Við erum að verða vitni að stríðsglæpum af þeirri stærðargráðu sem ekki hafa sést áður hér,“ segir talskona palestínska Rauða hálfmánans.

9 mín. lestur

bls. 22

Spurningaþrautin

Spurningaþraut Illuga 3. nóvember 2023

Hér geta lesendur spreytt sig á spurningaþraut Illuga Jökulssonar sem birtist í tölublaði Heimildarinnar 3. nóvember.

bls. 23

Flækjusagan

Hin sögulega hefnd 3: Æðið í Demmin

Hvað gerðist eiginlega í Demmin dagana þegar síðari heimsstyrjöldinni var að ljúka?

bls. 24

AðsentLaufey Axelsdóttir og Þorgerður J. Einarsdóttir

Kynsegin nýyrði: gjörbylting á málkerfinu eða mannréttindi jaðarhóps?

Prófessor og nýdoktor í kynjafræði hafa gert könnun um þekkingu Íslendinga á hinsegin hugtökum og viðhorfum landsmanna til laga um kynrænt sjálfræði. Niðurstöðurnar benda til þess að talsverður munur sé á þekkingu og skilningi fólks á hinum ýmsu hugtökum.

bls. 26–28

Viðtal

Er ég orðin geðveik?

Konur vilja stundum ekki kannast við að vera með einkenni breytingaskeiðsins. Sumar þjást í einrúmi og halda jafnvel að þær séu að missa vitið. Hér er rýnt í einkennin og jafnframt rætt við tvo sérfræðinga; Steinunni Kristbjörgu Zophoníasdóttur ljósmóður sem er sérhæfð í breytingaskeiðinu og líka Unni Önnu Valdimarsdóttur, aðalrannsakanda langtímarannsóknarinnar Áfallasaga kvenna. Getur verið að konur með áfallasögu séu berskjaldaðri á breytingaskeiðinu?

17 mín. lestur

bls. 30

Skóli lífsinsRagnhildur Sverrisdóttir

Endurunnir fordómar

Ragnhildur Sverrisdóttir, baráttukona og „Ukulella“, hefur lært að auðvelt er að vekja ótta og fordóma og að alltaf finnast einhverjir sem eru tilbúnir til að koma í veg fyrir mannréttindi minnihlutahópa. „Viljið þið láta nota ykkur til að færa mannréttindi aftur um áratugi? Gætið ykkar, því slík réttindaskerðing gæti hitt ykkur sjálf og ástvini ykkar fyrir.“

bls. 32

PistillDagur Hjartarson

Aðstoðarkennarinn

Er stjórnmálaferill forsætisráðherra framhald af kennslustund sem fór fram fyrir 17 árum síðan?

bls. 34–35

Úttekt

Hefur þú sofið hjá fleiri en þremur? – Aðeins pælt í kynlífsmenningu Íslendinga

Kynlíf er menning, í það minnsta tölum við um kynlífsmenningu og greinum hana á ýmsa kanta. Hugtök eru þess megnug að umbreyta menningu. Hversu margir hér á landi hugsa til dæmis út í hugtakið bodycount?

11 mín. lestur

bls. 36

Fréttir

Vinur okkar allra

Leikarinn Matthew Perry, sem fór með hlutverk Chandler Bing í sjónvarpsþáttunum Vinum, lést þann 28. október síðastliðinn á heimili sínu í Kaliforníu. Á síðasta ári gaf Perry út sjálfsævisögu þar sem hann fjallaði um uppvaxtarár sín, neyslu sína á áfengi og vímuefnum og lífið eftir Vini. Hans meginmarkmið með útgáfu bókarinnar var að hjálpa öðru fólki.

bls. 38

LeiðariAlma Mjöll Ólafsdóttir

Að ná utan um heiminn

Arndís Þórarinsdóttir barnabókahöfundur segir að umfjöllun um barnabókmenntir séu „lýðheilsumál“ og skilur þess vegna ekki hversu lítið er fjallað um þær faglega. Barnabækur séu mótandi verk. Astrid Lindgren sagði einmitt örlög heimsins ráðast í barnaherbergjum þegar hún flutti ræðu sína Aldrei ofbeldi!

bls. 40

GagnrýniMeð verkum handanna

Einstök list nálar og bands

Þessi útgáfa er tímamótaverk í öllum skilningi nú þegar konur á Íslandi eru teknar upp á refilssaumi, skrifar Páll Baldvin Baldvinsson.

bls. 40

Viðtal

Virðing fyrir lesandanum óháð aldri

Rán Flygenring hlaut barna- og unglingabókaverðlaun Norðurlandaráðs fyrir myndabókina Eldgos. Hún segir það „brjálæðislega gaman“ að hafa hlotið svona stór og virt verðlaun en það hafi sömuleiðis komið henni dálítið á óvart. Rán er margverðlaunaður höfundur og teiknari.

bls. 42–43

Viðtal

Það felst uppreisn í því að lesa bók

Arndís Þórarinsdóttir segir barnabókahöfunda óhjákvæmilega alltaf einni kynslóð á eftir sér, að skrifa um sína barnæsku fyrir börn dagsins í dag og eru þannig í eltingarleik við samtímann, að reyna að ná utan um hann og skilja hann. Hún segir freistandi að smætta vandamál barna í dag og kenna snjallsímum einum um þau. Vandamálið sé hins vegar ekki svo einfalt.

8 mín. lestur

bls. 44

GagnrýniÉg þori! Ég get! Ég vil!

Og seinna börnin segja, ég þori! Ég get! Ég vil!

Bókin er einföld og aðgengileg en samt stútfull af fróðleik, myndirnar fyndnar, fallegar og spennandi að skoða.

bls. 44

GagnrýniKramp

„Heimurinn var fáránlegt leikhús“

Kramp segir frá sambandi feðgina, telpunnar M, sem í upphafi sögu er sjö ára og föður hennar D, sem er farandsölumaður í Chile á tímum ógnarstjórnar Pinochets. Þýðing Jón Halls Stefánssonar hæfir söguefni bókarinnar fullkomlega en Kramp er áhrifarík þroskasaga sem fléttast saman við sögu Chile.

bls. 45

GagnrýniDuft

Af skyttum þremur og skítapakki

Bergþóra Snæbjörnsdóttir býr yfir sjaldgæfri gáfu. Hún er góður stílisti og hugmyndaflug hennar er einstakt. Í texta Dufts er alltaf eitthvað sem kemur á óvart. Eitthvað ögrandi, óhamið, gróteskt, agalegt.

bls. 46

GagnrýniSmáralindar Móri

Móri og Skotta í bíó

Í Smáralindar Móra slæst Brynhildur Þórarinsdóttir í fríðan flokk höfunda á borð við Ævar Þór Benediktsson og Hildi Knútsdóttur og vefur saman þjóðsagnaarfinn og nútímann í óhugnanlegri en jafnframt skemmtilegri draugasögu sem hverfist um Smáralindina.

bls. 47

Greining

Hvar er mamma þín, Einar Áskell?

Brynhildur Björnsdóttir bókmenntafræðingur skrifar um fjarveru mæðra í barnabókmenntum út frá erindi sem hún flutti um sama efni á barnabókaráðstefnu í Gerðubergi í mars síðastliðnum.

FréttirSr. Friðrik og drengirnir

Fyrrverandi kórstjóri KFUM: „Þetta kom okkur í opna skjöldu“

Í bók Guðmundar Magnússonar sagnfræðings er ekki bara greint frá barnagirnd séra Friðriks Friðrikssonar innan KFUM heldur líka dansks kollega hans, Olfert Ricard. Mál Danans hafa aldrei verið gerð upp í Danmörku frekar en fortíð Friðriks á Íslandi.

GagnrýniVandamál vina minna

Þegar botnlanginn kippist út

Vandamál vina minna er langt frá því að vera strætóljóðabók. Í sumum ljóðum er skotið fram hjá, ef svo má segja, en engu að síður er bókin sterk og strætóskáldin mættu taka hana til fyrirmyndar.

GagnrýniSkólaslit 2

Hreinræktaður uppvakningasplatter

Ævar Þór Benediktsson gengur skemmtilega langt í hryllingnum og það er nóg af blóði, gori, slími og springandi holdi í bókinni. Ari H. G. Yates slær hárréttan tón í myndum sínum sem undirstrika húmorinn í frásögninni og eru hvorki of hrollvekjandi né of barnalegar.