Árásin aðfar­arnótt 17. júní

Í síðustu tveimur skýrslum hef ég verið að greina frá árás úkraínsku öryggisþjónustunnar, SBU, á herflugvelli víða um Rússland í stórri aðgerð sem bar heitið Köngulóarvefurinn. Aðgerðin hefur þvingað Rússa til að færa stóra hluta Tu-160-flotans til flugstöðva langt austur, eins og til Tjúkótku og Tatarstan, stöðva sem eru nær Boston en Kyiv. Þetta gerir Rússlandi kleift að tryggja að þriðji hluti kjarnorkuþríforksins sé að hluta til öruggur.

Við höfum lengi lítið fjallað um stríðið sjálft hér á jörðinni í Úkraínu og haft fókusinn svolítið utan landamæranna, þó ekki að ástæðulausu. Ég hef reynt að benda á að stríðið í Úkraínu er ekki og verður ekki bundið við víglínuna innan landamæra landsins. En ef við færum fókusinn aftur inn fyrir landamæri Úkraínu sést að stríðið hefur breytt um ham enn á ný. Það er ennþá mannlíkt stríð.

En mannlíkt stríð Rússa mætir harðari vörnum Úkraínu og hver kílómetri kostar þá sífellt meira, bæði í mannskap og tækjum. Vinir mínir segja það sama: víða um víglínuna eru fáliðaðir Rússar, tíu, tuttugu í einu kannski, að keyra á varnirnar. Þeir eru teknir út með stórskotaliði eða drónum, en sumir ná að koma sér fyrir, setja upp varnir, fara sig fram nokkur hundruð metra í einu og bíða eftir að fleiri komist að.

En línan hefur legið lengi og tæknin hefur þróast áfram. Drónar sem eru með ljósleiðara í eftirdragi þekja akra Úkraínu og þar sem línan hefur legið lengi, jafnvel mánuðum saman, eru nú þaktir vefþunnum ljósleiðaraþráðum, alveg eins og köngulóarvefur. Í flestum skýrslum sem ég les daglega frá óháðum sérfræðingum eða sérfræðingum í Open Source Intelligence er vígvöllunum lýst sem algeru blóðbaði.

Rússar reyna að færa sig fram með misjöfnum árangri, en flestar skýrslur enda á því að annars séu ekki merkilegar hreyfingar á vígvöllunum. Úkraína hefur ákveðið að byggja upp svokallaðan drónavegg. Við getum rætt aðeins nánar um hann síðar. En ég sé loks merki um „defence in depth“, eða svokallaða lagskipta vörn, með skriðdrekagildrum, vírum, jarðsprengjubeltum og fleiru.

En verkefnið er yfirgripsmikið og aðeins unnið á fáum lykilstöðum á yfir þúsund kílómetra framlínu, að mínu mati alltof seint, en þó skref í rétta átt. Það er mitt mat að Úkraína hafi ekki burði til gagnsókna eins og staðan er í dag, hvorki hvað varðar búnað, skotfæri né mannskap. Þess í stað hefur hún hert varnir á flestum vígstöðum og aukið fjárfestingar í margs konar drónahernaði og lætur Rússa borga dýrlega fyrir hvern kílómetra.

Við sjálfa víglínuna verja Úkraínumenn sig betur en í baklandinu liggur styrkur þeirra í langdrægum árásum á hernaðarleg skotmörk, bæði innan Rússlands, eins og þegar þeir tóku út stóran hluta sprengjuflugvélaflotans á nokkrum klukkutímum, og innan hertekinna svæða. Fjórum dögum eftir árásina á flugvellina var lest með yfir hundrað ökutækjum og þrettán skriðdrekum sprengd í Zaporizhzhia-héraði, í hertekna hlutanum.

Við höfum ekki hágæðamyndband, aðeins gervihnattamyndir, hitakort og merki um að eitthvað stórt hafi gerst, en ekki er hægt að staðfesta það að svo stöddu. Heimildir sem ég hef eru ágætlega traustar. Úkraína hefur einnig sótt að fleiri mikilvægum skotmörkum innan Rússlands, þar á meðal efnaverksmiðjum sem framleiða sprengiefni, íhluti og búnað í alls konar dróna og fleira í þeim dúr.

Til að bæta upp fyrir hægan gang á vígvöllunum hjá Rússum og hefna fyrir töp á strategískum mannvirkjum í Rússlandi og á herteknu svæðunum hafa Rússar beint árásum að almennum borgaralegum skotmörkum og almenningi í miklu magni. Frá byrjun júní fram til 17. júní, þjóðhátíðardags Íslands, var 3.340 drónum og 135 mismunandi eldflaugum skotið á borgir um alla Úkraínu.

Hugsið ykkur aðeins: sautjánda, næstum á hverri nóttu er svefninn rofinn. Það er suð í drónum fyrir ofan höfuð, maður fellir þá með loftvarnarbyssum og háværar sprengingar heyrast þegar drónar eru skotnir niður eða ná skotmarki.

Það var gott farið yfir áður. Það var það eina kerfið sem nær að skjóta niður skotflaugar, því ef þær ná á áfangastað eru afleiðingarnar yfirleitt skelfilegar. Ég ætla ekki að telja upp hvert einasta voðaverk sem fylgt hefur í kjölfarið eftir árásina á flugflota Rússa.

En þær eru margar og mjög hræðilegar. Þann dag, degi fyrir þjóðhátíðardag Íslendinga, 16. júní, hittust leiðtogar G7 í Kanada. Trump var aðeins einn dag á fundinum, eða jafnvel hálfan dag, og fór heim til Washington. Hann sagðist þurfa að einbeita sér að ástandinu í Miðausturlöndum.

Daginn eftir áttu leiðtogarnir að ræða Úkraínu. Zelensky hafði flogið 5.000 mílur til þess að hitta bandaríska forsetann, sem lét hann ekki vita að hann hygðist yfirgefa fundinn.

Sendinefnd Bandaríkjanna bætti gráu ofan á svart og hafnaði sameiginlegri yfirlýsingu ríkjanna um stríðið í Úkraínu. Hún taldi hana vera andrússneska, beitti neitunarvaldi við lækkun hámarksverðs á rússneskri olíu og hafnaði nýjum viðskiptaþvingunum gegn Rússum með þeim rökum að þær kostuðu fullt af peningum og gætu truflað framtíðarviðræður.

Til að reyna að bjarga andliti hinna aðildarríkjanna gaf Mark Carney, forsætisráðherra Kanada og fundarstjóri, út yfirlýsingu sem hann kallaði „chair's summary“, eða ágrip fundarstjóra, til að sleppa því að formlega Bandaríkjunum þátttöku, þar sem hann notaði orðræðu sem öll aðildarríkin höfðu sameinast um.

Fréttamenn í Kanada og Bretlandi kynntu nýjar refsiaðgerðir og stuðningspakka til Úkraínu og sögðu í yfirlýsingunni að áframhaldandi skuldbinding væri skýr, þrátt fyrir að sameiginleg yfirlýsing G7 hefði ekki náðst.

Svo eru Trump og Pútín sagðir hafa rætt saman nokkrum sinnum í síma. Trump segir Pútín vera tilbúinn í viðræður, en fái tveggja vikna afdráttarlausan frest sem virðist renna út aðgerðalaust, og hann lengist í tvær vikur í hvert skipti sem þeir tala saman.

Í síðasta símtalinu virtist Pútín taka þessu sem grænu ljósi á að hefja þriðju stærstu samþættu dróna- og eldflaugaárás stríðsins. Þótt met séu slegin hér vikulega var aðfaranótt 17. júní sú lengsta og erfiðasta hingað til. Alla nóttina fyrir okkur hér í Kyiv dundu sprengingar, loftvarnabyssur eða suð í drónum um borgina.

Konan mín og ég bjuggum um okkur á baðherberginu og sváfum þar í stutta stund. Íbúðin fylltist reykjarlykt sem lá yfir borginni. Alls voru 472 drónar og eldflaugar notaðar í árásinni. Loftvarnir skutu niður 428 þeirra, mjög hátt hlutfall, en samt komust sum í gegn og ollu óbærilegum skaða fyrir borgara.

Að minnsta kosti 22 létust, reyndar er talan komin upp í 25 núna, og 134 særðust til viðbótar í Solomjansky-hverfinu, hverfinu sem ég bý í, þar sem heill stigagangur féll í nýju háhýsi þegar skotflaug skall á byggingunni. Þar fundust 17 látnir.

Svo var talan lækkuð niður í 10, svo aftur upp í 12, svo aftur upp í 17, svo 20 og nú 25. Ég heyrði viðtal við manneskju sem var með að bjarga fólki úr stömmu og réttarmeinafræðing. Þarf að tala um að ástæðan fyrir því að þessar tölur eru oft mikið á reiki er ekki eingöngu út af því að fólk er að látast af sárum sínum, heldur er fólk oft talið tvisvar, því það er ekki að koma út úr byggingunni í heilu lagi.

Sprengingar eiga til að sprengja í sundur fleiri hluti en steinsteypu. Ég veit að þetta kannski hljómar gróft fyrir hlustendur, en þetta er raunveruleikinn okkar hér sem við búum við. Ég ákvað um morguninn að vera kyrr heima. Ég var alltof þreyttur eftir að vaka alla nóttina til að fara á vettvang.

Sem betur fer biðu aðstandendur við blokkina í von um að einhver fyndist á lífi. Ég veit ekki hvort ég hefði höndlað að bíða við foreldra sem lágu grátandi á hnjánum, algjörlega ósvefnandi eins og þau og allir í kringum okkur, í von um að sonur þeirra fyndist á lífi.

Þegar hann loks var dreginn fram látinn og fjölskyldan fékk fregnirnar hrundu þau saman úr sorg og reiði. Ég hefði ekki umborið að vera vitni að því að sjá sársauka þeirra með berum augum allan daginn, að horfa á þau hníga niður þegar fregnirnar bárust.

Ég hef sofið í bíl undir tré með stórskotaliðskúlur fljúgandi á milli stríðandi fylkinga, en augnablik eins og þessi sitja eftir í huganum og sækja stundum að mér á nóttunni. Ég fer að sofa á kvöldin og óttast daginn líka.

Bandarískur ríkisborgari lést í húsinu á móti. Seinna kom í ljós, samkvæmt borgarstjóra Kænugarðs, Vitali Klitsjko, að sumar flauganna sem beint var að íbúabyggð báru klasasprengjur, eitthvað sem ég hef ekki

Ég hef ekki séð þetta í höfuðborginni áður. Selenski kallaði árásina eina þá skelfilegustu og lýsti henni sem hreinu hryðjuverki, en hvatti Bandaríkin og Evrópu til að bregðast við af alvöru í þetta skiptið. Þegar Trump steig úr flugvélinni í Mosintún var hann spurður um árásina. Þá sagðist hann ekki vita um hvaða árás væri í gangi; hann hefði ekki heyrt neitt. Þá voru meira en tveir tímar frá því að árásinni hafði lokið.

Við hjónin eyddum restinni af 17. júní í rúminu á meðan myndirnar streymdu inn. Í hvert skipti sem við kíktum á símann setti ég símann minn á silent, en tók hann ekki aftur upp fyrr en í dag, 18. júní, sem er yfirlýstur sorgardagur af forseta landsins. Áður en ég skrifaði þessi orð: „Árásir sem þessar eru einfaldlega hryðjuverk. Tilgangurinn er að hræða okkur. Við berjumst gegn því með því að lyfta upp hökunni, halda höfðinu háu og láta ekki hræða okkur. Við syrgjum þá sem látast, við finnum til með særðum og syrgjum með fjölskyldum fórnarlambanna, auðvitað, en það er annað að leyfa honum að vinna með ótta.“

Nei, við höldum áfram og höldum áfram að vera hér þangað til þessu lýkur, í hvora áttina sem það fer. Hvað er næst? Það er…