Dramat­ískir dagar í Sam­band­inu

Já, góðan daginn og verið velkomin í þennan fyrsta þátt ársins af Tuð blessi Ísland. Ég geri ráð fyrir því að flestir hérna fylgist með pólitískum fréttum og hafi haft fréttir af því að meðstjórnandi minn í þættinum, Arnar Þór Ingólfsson, söðlaði um á nýju ári og er orðinn starfsmaður þingsins, starfsmaður Samfylkingarinnar nánar tiltekið. Þannig að ég er hérna einn til að byrja með, en er búinn að fá góðan félaga til mín. Það er Valur Grettisson, blaðamaður á Heimildinni.

Ertu velkominn, Valur? Er hann ekki á stöðugu flugi? Sko, þetta er þeim alltaf merkilegt fyrir mér á marga vegu. Þetta er nú alltaf fyrsti landsfundurinn sem Flokkur fólksins heldur í um sjö ár. Þau hafa haldið tvo svona aukaaðalfundi þarna inni á milli. Flokkurinn hefur sem sagt verið gagnrýndur fyrir þetta, ekki síst út af styrkjamálinu, og þess vegna er hinn landsfundurinn svo mikilvægur.

Og þess vegna var auðvitað svo viðkvæmt mál að þau voru ekki búin að halda landsfund svo lengi, samkvæmt nýjum reglum eða lögum sem tóku gildi 2022. Skildum við þá? Ég hef bara ekki séð áður þá af því að ef flokkurinn þyrfti að endurgreiða hana, 240 milljónir, já, þá ætti flokkurinn sem sagt ekki efni á því þegar í áskrift að peningum. Hefði hann ekki getað bara slegið bankalán, farið í ríkisbankann og tekið lán með gleði í framtíðartekjum?

Það er mjög áhugavert að sjá það. Jú, jú, eflaust voru einhverjar leiðir að þessu, en það var varla augljóst. Svo ég bara sitji uppi á sviðinu, sko, þetta þurfi ekki að byrja á sviðinu, en sviðið var svo til dramatískt. Og þetta var alltaf til þess að flokkurinn þurfti að breyta sér, flokknum úr sérsamtökum í stjórnmálaflokk og félagasamtök. Bara til að halda svona fyrir þá sem kannski hafa ekki fyrirsjáanlega rosalega mikla misskilning um umræðuna; ég held að margir hafi reyndar forðast þessar umræður lengi. Hérna, við biðjumst afsökunar á að vera þröngverjir svona upp á fólk í dag.

En fyrst var ætlast til þess að stjórnmálaflokkar væru félagasamtök. Þannig voru lögin breytt 2022 og þá var ætlast til þess að þú værir stjórnmálasamtök í sérstakri ljósi þess að við fáum þá styrki frá hinu opinbera. Við greiðum flokkum þessa styrki samkvæmt hlutum þingmannatölu og svo framvegis. Sitt sýnist hverjum. Það varðar svo, það varðar svo; í fljótu bragði finnst manni betra til að mynda að við séum að gera það frekar en einhverjir milljarðamæringar.

Það má alveg færa rök fyrir hinu, svo sem að milljarðamæringarnir séu bara að öðru ríki. Það virðist vera svolítið í tísku í heiminum í dag. En já, þannig að Flokkur fólksins heldur landsfund og breytti að fyrstu gerð var að breyta þessum lögum, en nú er sem sagt Flokkur fólksins stjórnarflokkur með löglegum hætti.

Mér fannst þetta fyndinn fundur, sko. Ég ætla að fara á mjög marga landsfundi í gegnum áratugina síðan ég byrjaði í blaðamennsku. Hvað ertu búinn að vera lengi í blaðamennsku? Áratugina hljómar bara tvo áratugi, tvo.

Stórsótt, já, gæti verið, sko. Ég bara er ekki alveg með á hreinu, en það hlýtur að vera. Jú, jú, þið hafið haldið annars væntanlega allt í stjórn, og enn svona, hvort það er að vera leikhús að tala svona landsfundi sem maður þekkir. Ég hef líka fimmtán ára starfsafmæli núna í maí og er hérna búinn að fara í áraraðir á þessa landsfundi. Þetta er alveg risadæmi að fara á svona stóra landsfundi.

Sjálfstæðisflokkurinn er í einhverjum sérflokki, Samfylkingin hefur enda... En við skemmtumst svona til gamans, sko, og hérna þá var Samfylkingin til að mynda með Þórhildi Þorleifs sem leikstjóra á landsfundinum. Þau voru bara með leikstjóra sem var mjög reyndur úr leikhúsi, svo var ennþá fínna...

Þegar félagið með Þorleif Örn Arnarson, hann hérna leikstýrði síðan flokksfundi Sjálfstæðisflokksins einhverjum árum síðar, þannig að þau mæðginin voru að leikstýra hvor sínum landsfundinum. En það sýnir að þetta er ekki bara landsfundur, þetta er líka leikhús, sko.

Þetta er alveg mjög vel hugsað, mjög pródúserað, mjög stórt. Oft þurfum við ekki að senda leikhúsgagnrýnanda á þessa landsfundi. Það var þetta tryllt frá Sigríði Jóns að kíkja. Það er bara að sitja einhvers staðar á góðum stað og bara horfa á þetta eins og leikverk sem þetta er, bara hvernig performansinn er, hérna, formanninum og hvernig gestirnir voru, nægilega mikið leikhús eða ekki.

Og svo frammi stundum er þetta núna mjög leikhús og stundum gerist eitthvað óvænt. Til að sjá landsfund Sjálfstæðisflokksins setti hrun þegar Davíð bara labbar upp á svið. Þess vegna byrja svona hvíslist út frá Davíð: „Er Davíð að standa upp? Davíð er kominn!“ Og svo bara labbar hann upp á svið gegn engu hlutverki innan flokksins formlega.

Bara heldur og ekur á þrumuræðu. Já, svo er leikstjóri bara: „Guð minn góður, bara hækkið í kjuðina, tónlistina!“ Og veistu, það er engin plön. Já, já, þetta er dýnamískt, mjög lifandi og svona óvæntur vettvangur.

Er þetta ekki meira svona eins og raunveruleikasjónvarp frekar heldur en eilíft leikhús? Af því að raunveruleikasjónvarp bendir náttúrulega stórlega eftir einhvers konar handriti eða einhverri grind, herkuleikstjóra og pródúserað, já, kynntu upp svona tilfinningar.

Og einmitt fólk er beðið að fara. Af hverju ertu hreinskilin í þessu samtali og þú framvegis? Það gerir meiri sérvæðing hjá Sjálfstæðisflokknum. Já, þetta er ekkert að segja um þessi ykkar veruleikaþátt, sko. Það er sérvæðing í Sjálfstæðisflokknum og batsílfur réttir, sagði Rúnar undan, eða er fyrirtækið eitthvað svona víxl? Já, já, svo er þetta orðið.

Góður barnsjóður, það gamla fólkið, sko. Það er mjög skemmtilegt.

Fyrir utan að fjölmiðlar máttu koma og hlýða á ræðu Ingu Sæland, sem er mjög svona í anda Flokks fólksins og sem einfaldlega…

Inga Sæland svolítið í eldri kantinum, eins og erindin alltaf á svona fundum. Kannski meira áberandi fólki. Þið voruð bara fatlað fólk greinilega og öryrkjar, þið voruð tiltölulega áberandi þarna og það var bara góð tilbreyting. Maður hafði bara gaman að sjá þig taka þá til stórblaðastarfa.

En fjölmiðlafólkið stóð þarna og það beið eftir að vera einhvern veginn hleypt inn, sem að lokum gerðist. Við fengum okkur kaffi og biðum og svo var okkur loks hleypt inn.

Bíddu, stóðu og horfðu í gegnum einhverja rúðu, sáu ræðurnar sínar, hvort hún sæi þær yfir höfuð. Og ég man að Stefán Einar Stefánsson hérna á Morgunblaðinu, hann spurði einhvern tíma einhvern þingmann hvort það væri Eyjólfur Ármann, hver í ósköpunum öryrki og gæti verið í fullri vinnu sem þingmaður.

Nokkuð fyndið að svona var látið að þau væru ekki öryrkjar raunverulega, en tryllt auðvitað við hana Ingu. Og þetta var orðið magnað, af því að Heimir Már Pétursson, sem var hana eins og herforingi og stjórnaði fundinum, hann er einmitt eins og Arnar meðstjórnandi þessara hlaða.

Þannig að hann er búinn söðulegum hætti í fjölmiðlum og orðin komi einmitt fólksflótti, nemur atgerðisflótti fjölmiðlanna. Hvað er Heimir? Er hann ekki bæði framkvæmdastjóri þingflokks og upplýsingafulltrúi flokksins svona í heild? Ég skil það og…

Hún hafði hérna jafnan marga hatta, en hún sendi mér sér til ræðunnar, Ingu, og það var svolítið áhugavert að sjá að Inga fór ekki með nema kannski helminginn af þessari ræðu og bara talaði eftir orðunum. Hún var svo sem með ræðuna sjálf, hún átti salinn. Það er enga…

Það eru svo sem ekki öðruvísi fréttir í ræðunni sem slíkri, en það var mér fyndið að sjá hvað Inga er ótrúlega flinkur ræðumaður. Ég vil meina að það sé ekki jafn góður ræðumaður í stjórnmálum og þessi kona.

Það var engan veginn hægt að greina á milli hvort hún væri að lesa blaðið eða ekki, ef það væri ekki fyrir það að hún talaði stundum um það að henni hefði verið sagt að hún sæi ekki á blaðið. Svo hélt hún bara áfram að lesa eða halda ræðu. Ég sá að hún las stundum af ræðunni og stundum ekki, en það var engin leið að greina á milli þess hvenær hún gerði það og hvenær ekki.

Og þegar hún bara spilaði…

Það eru sjaldnast tíðindi í þessum ræðum, það er ekkert eitthvað sem gerist auðvitað, en það er ekki reglan. Hún hnýtir alla vega í Einar Þorstein í borginni og sagði hann allan haginn plottaðan yfir sig og hann ætti bara að fara að höggva þessi tré sjálfur og svo framvegis. Þetta var alveg stórskemmtilegt og sýndi svolítið líka Flokk fólksins í fyrsta skipti sem alvöru afl.

Þetta var svona íkoníska sem svona flokkar þurfa að hafa, sem er svolítið ímyndin: leiðtoginn á þessi styrk sem þeir þurfa að sýna á svona fundum. Það kom nokkuð vel til skila, mér fannst. Þetta hefði verið með aðra ásýnd ef þú hefðir verið þarna í kjallaranum í Fjarðarkaupum, þar sem skrifstofurnar eru.

Ég held að það hefði verið upphaflega plönuð staðsetning fyrir þennan fund. Ég ætlaði að gera það þannig. Málið er, og það er líka svolítið fyndið við það, að auðvitað erum við blaðamenn alltaf að hnýsast.

Maður fer til að mynda í ársreikninga hjá Flokki fólksins, þá sér maður að hún er svolítið hagsýn húsmóðir að mörgu leyti, hún Inga Sæland, þegar kemur að þessum reikningum. Það er ekkert að sjá í ársreikningum til að mynda að þetta sé illa rekið neitt, þannig að manni sýnist allt vera með smátt í sniðum.

En þarna færðu þetta yfir vegna þess að það var bara of mikið af fólki sem kom. Það voru svona hundrað manns sem voru í salnum þegar hún flutti ræðuna.

Ég ímynda mér að það hafi svona verið hámarkið. Já, ég hugsa að hundrað manns hefðu alveg komist í veislusalinn þarna hjá þeim í Fjörginum, í kirkjukjallaranum, kannski. Ég veit það ekki. Það er táknrænt líka að fara úr kjallara í Grafarvogi upp í, þú veist hvað, níundu eða tíundu hæð.

Já, hún var að ná þessu á fjórðu hæð, í ræðusal sem er svona veislu- og kompássalur á einhverjum sérstökum Grand Hótel-settum upp. En já, þið voruð þarna á efstu hæðinni og með útsýni.

Þau voru ekki í turninum sjálfum heldur…

Í þarna kompleksum, gamla kompleksinu líka. Ég meina, síðast var eftir Fjörginum. Það var svolítið þétt stemning, þéttsetið og lágt til lofts og svoleiðis. En flokkurinn er náttúrlega kominn í ríkisstjórn, er í meirihluta á þingi í fyrsta sinn og er núna í meirihluta í borginni, sem er langstærsta sveitarfélag landsins. Engin sveitarfélög urðu svona stór.

Þannig að það er einhvern veginn alltaf uppleið hjá Ingu og Flokki fólksins. Þessi landsfundur er haldinn í svona bjarma sigurs Flokks fólksins, sem gerði hann kannski ennþá kröftugri en hann hefði annars verið.

En hann var klukkutíma, sem við fengum að vera viðstödd fundinn, og þá var hún dottin inn í borgarstjórn. Fyrir algjöra tilviljun eru þau mjög sterk í ríkisstjórninni og Heimir…

Már þarna á kantinum að svara Morgunblaðinu af fullum hálsi. Öll spjót beinast líka að þeim á sama tíma, af því að ég ímynda mér að við sem þekkjum pólitík sjáum fljótt hvar veikustu hlekkirnir eru.

Menn hafa reynt að álagsprófa Flokk fólksins, getum við sagt, og enn sem komið er hefur það staðist. Þannig að staðan er bara sú að það er allt á uppleið. En þau voru líka, sko, hvað…

Má segja að loforðin í Flokki fólksins hafi verið alveg svona stórkostlega stór, þótt útrýma fátækt, fjörutíu og fimm prósenta skatta og skerðingarlaust og eitthvað. Og það var vonandi gagnrýnt, aðallega kannski af þeim sem eru ekki beint stuðningsmenn flokksins, að flokkurinn hefði gefið þetta eftir núna á þessum fundi.

Það er samþykkt stjórnmálaályktun þar sem á til dæmis að breyta Landsbankanum í samfélagsbanka, efla strandveiðikerfið og líka lögfestar skyldur til íslenskukennslu fyrir börn og fullorðna sem flytja til landsins. Þetta eru ekki beint mál sem einhvern veginn eru teiknuð upp í alveg glænýjum stjórnarsáttmála.

Það breytir engu varðandi samstarfið, augljóslega, allavega samstarfssamninginn. Þar geta flokkar verið alveg spinni galnir á kantinum að samþykkja allan fjandann, sko. Já, en ég er bara, það eiginlega sprengdi síðustu ríkisstjórn að einhverju leyti, eða þú samþykkir það að það eigi að slíta ríkisstjórninni á landsfundi. Þannig að það er eitthvað allt annað heldur en að samþykkja íslenskukennslu fyrir alla útlendinga, sko. Ég á nú að breyta Landsbankanum, og við tökum það bara þegar það er risastórt og hefur verið í umræðunni lengi.

Það er ekki ný hugmynd, en það er nýtt að það sé einhvern veginn bara banki sem er væntanlega rekinn með einhverjum öðrum hagsmunaaðila og siðferðilegum markmiðum en að hámarka arðsemi fyrir okkur.

Ég held að það muni ekki reyna mikið á þetta, þannig að ég held að það sé engin umræða að fara eiga sér stað um Landsbankann næstu svona átta árin.

Ég held að verkefnið fram undan sé að hann ætli bara að gera eitthvað með Íslandsbanka, hvort sem þeir vilja selja, en það ætli að fá einhverja ákvörðun um það. Og manni finnst svona eins og til að mynda þessar hugmyndir Arion banka um að sameinast Íslandsbanka, það var mitt hérna sem kom upp um daginn, manni finnst við svo það sé einhver titringur í kringum það.

Það gæti orðið svona tengt þessu, að það hafi dregið úr einhverju kjaftasögunni á götunni til þess að fresta raunverulega, eða hvað geturðu sagt, svona já, til að fresta því að ríkið selji Íslandsbanka. Þá hafi þessar hugmyndir komið á flot til þess að þeir reyni á þær. Það tekur til um þennan tíma að reyna á þær hugmyndir, hvort þessir bankar geti sameinast, og að það gerist, þá þarf ekki endilega til að selja. Prófum þessar láta reyna á þetta allt saman.

En sko, er þessi ríkisstjórn eitthvað óvilhöll samtökum atvinnulífsins?

Að virkja áfram var mjög bratt miðað við aðstæður og hratt gert. Fólkið hefur bara skoðun á því hvort það sé rétt eða rangt eða hvað, en þetta er í hundrað prósent samræmi við hugmyndir og vilja Samtaka iðnaðarins og atvinnulífsins.

Inn í allt saman, sko. Já, en ég er núna, þú veist, kannski fyrsta sem reynir á eru þessar hugmyndir Daða Más Kristóferssonar fjármálaráðherra, sem situr utan þings, er ekki kjörinn á þing, og hún gagnrýndi eitthvað hvað hann væri að taka þátt í umræðum um stefnuna.

Eða forsætisráðherra, ég nenni ekki alveg að fara þangað. Hún, þú veist, það bara með um ráðherra á augljósasta sæti á Alþingi og þar af leiðandi má tjá sig í ræðustól. Minnist ekkert á meðan þannig eru reglurnar, þá eru það bara reglurnar. Þannig, já, hann á að minnsta kosti.

Leigilegt, og ég eiginlega skil það ekki. Ástæðan er einhver ostur sem er samt ekki ostur, frá jurtaostlíki, og hvernig það er tollað. En allavega, sko, þá var þessu breytt á síðasta þingi.

Ráðherra síðustu ríkisstjórnar breytir þessari tollflokkun þannig að þetta sé sett undir þessa verndartolla fyrir íslenskan landbúnað. Það er eitthvað ólíkt því sem gengur og gerist í Evrópu og einmitt verður að tala um það hérna, að sem sagt að...

Pizzuostur skipti um tollflokk í hafi. Þetta er svo hækkun í hafi, að þið á leiðinni, sem sagt yfir Atlantshafið, þá skiptir þessi vara um tollflokk. Og ég hef bara viðurkennt fúslega að ég hef ekki gert neina athugun til að athuga það sjálfur hvort þetta eigi við um aðrar vörur. En hagsmunaaðilarnir á bak við voru Bónus og bændur og þeirra hagsmunasamtök framleiðenda í mjólkuriðnaði.

Sem eru náttúrulega eiginlega bara Kaupfélag Skagfirðinga á mjólkursamsölunni, sem var Kaupfélag Skagfirðinga á svo stórum hluta að þar lúffar ríkisstjórn. Það kom mér á óvart bara, ég skildi ekkert.

Ég meina, eins og þú segir þarna, slagði þér sko fyrir neytendur yrði ekkert að risamáli. Ég held að almenningur hafi mjög takmarkaðan áhuga á málinu. Það er augljóst að þessi hávaði sem var í kringum þetta kom ekki neðan frá, upp úr neytendum. Ekki neytendur brjálaðir yfir því að geta ekki borgað hærri toll af ávextinum sínum þegar þeir búa til pizzur af föstudegi með börnum eða eitthvað. Ég hélt samt bara að ostur sem ég keypti væri bara ostur og er síðan eitthvað svona sérfyrirbæri sem heitir pizzuostur, sem er bara ekki ostur.

Svo var það sem þetta sýnir samt, sko, og dregur fram, eins og þú ert að segja þarna: það er hagsmunabarátta einhverra sérhagsmuna á Íslandi einhvern veginn alveg upp á pallborðið í þessari ríkisstjórn, alveg eins og í síðustu. Og ég meina, ég veit ekki hvort þetta sé hvernig þeir fölluðu þetta mál. Ég held að þeir hafi ekki alveg fallið frá þessu. Þetta var meira eitthvað sem samráðs... ræddum þetta betur.

Niðurstaðan, það var ekki bara: „Hætt við þetta, nú tölum við aldrei um þetta, krakkar.“ Þetta var ekki svarfarað ræða betur. Það má alveg gera að sjónarmið og svo framvegis. Það getur líka verið lagalega mikilvægt að gera það. Það er þetta.

Búið að búast við dómsmáli í kringum þetta mál. Þetta mál, þetta mál, þetta mál, þetta mál. Af einhverjum ástæðum er þetta eitthvað stærsta smámál sem ég hef séð lengi. Það átti minnið dálítið á hérna frönskutollana, frönskuskattinn, og niðurstaðan af því var bara eitthvað: „Við borgum nákvæmlega mikið fyrir frosnar franskar kartöflur núna, megum við kaupa þær frá öðrum löndum líka.“ Ég veit bara að það er þannig að það er sko einangrunarsamfélagið kemur að matvælum á Íslandi, en alltaf...

Er með meindæmum, við erum, finnst mér persónulega, við að drulla á mér. En hvað það varðar, þá má kasta fram rökum í félagi með fæðuöryggi. Ég held að við verðum ekkert eitthvað mikið öruggari með því að láta neytendur greiða hærra verð fyrir einhvern bransa sem stendur ekki undir sér. Við áttum fæðuöryggi líka alveg dottið úr sambandi ef um leið og við fáum ekki hérna einhverja skipsfarma af dísilolíu og eitthvað, þá erum við...

Ekkert að fara framlagið. En eins og þú sást bara í kringum pizzu og ímyndaðir, þegar eitthvað almennilegt deiluefni kemur upp í kringum þessa hópa og, veist, þá verður sko ágangurinn slíkur að það verður bara varla verst á Íslandi, sko.

Þú veist, við vitum það alveg. Og þú kannski manst eftir inn átlað hérna þegar við reyndumst síðast að gera þetta.

Þannig að það var gríðarleg umræða, gríðarleg gagnrýni og ríkisstjórnin svona nánast fjalla á sig að lokum. Og hérna er svona af öllu því sem við getum orðið hann á tuttugu atriðisfeldanna, en þetta var óneitanlega svona stórt eilmennti í þjóðleysambandi.

Þannig að, sko, ég er spenalla kippur í öllu sambandi. Það er bara þannig. Það mun kippa öllu þessu tollum gjörsamlega úr sambandi og það verður neytendum til mikilla hagsmuna á alla vegu.

Hagsmuna hvað? Sagðirðu hagsmuna neytendum til hagsmuna? Er núna neytendum gert orðið hagsmunahópur sem var beitt sér slíkur? Ég veit það ekki. En sko, erum við ekki bara alltaf föst í þessum málum sem hafa ekkert með okkur að tengjast?

Og fólk einhvern veginn, þú finnur ekki, ef þú ert ekki bara að fara eftir sínum, er fram á að þetta snerti mitt daglega líf. Á pizza að stu skulu þeirra flokkaðir einn einn? Hann gerir það, gerir það eflaust. Þetta er nema dómurinn og pizzanotur íslensku osta, nema það stendur á kassanum. Ég fer í Bónus og kaupi pizzaost frá Mjólkursamsölunni, kostar hann annars jafn mikið? Brostþykki, sko, það er eiginlega bara fáránlegt.

Alltaf taka þessi bara auka þrjúðurskarlmáltaköpp fyrir ost, ekki með.

Það var spennandi. Við fylgjumst náttúrlega sjálfsögðu með framkvæmdarmálum í Evrópu og toppflokkum hér eftir, en sko, þetta stendur ekkert sérstakt eftir þennan landsfund.

Nema þá hvað Inga bara rúllaðist upp. Hvað þetta var, Inga negldi þetta alveg. Já, ég er á því að Inga bara sýndi mátt sinn á megin, og þetta er eitt dagur. Hún bara sýndi líka bara hvað hún er bara mikill karakter og mikill sjarmaþröll.

Ég er reyndar hrifinn af henni, sko. Ég er leikhúsmaður og mér finnst gaman í leikhúsi og þar af leiðandi á landsfundum líka. Og mér fannst hún sýna mjög flotta ásýnd sína, mikinn styrk á fundinum. Hún svarar þarna Moggastrákanum mjög harkalega og ég held að það sé ætlast til þess af henni á fundinum. Hún veiglast ekkert við það. Hún er stormur, það er bara það sem hún er.

En sko, af því að ég hef reynt að skilja líka það sem ég hef lesið í öllum þessum greinum sem Heimir Már er að skrifa um Moggapjakkana, eða hvaða orðasögu á að nota. Þú veist, núna að hlusta á Ingu tala um mennta eða eitthvað, en það hefur ekkert komið fram um að sé neitt rangt í þessum fréttaflutningi. En ekkert að fréttaflutningnum, svo sem. Það sem þú sagðir, það er erfitt við þennan fréttaflutning að hann er flókinn fyrir flokkinn að geta ekki svarað honum og hann er síendurtekinn. Það er öllum erfitt. Við sem blaðamenn þekkjum þetta bara mjög vel, að fylgja málum vel eftir er bara mjög þungt fyrir þann sem átt er við.

Og ég sá aldrei persónulega Fastmið Morgunblaðið fara út fyrir neita þjóðabálkina, en það er líka vatnabátismi að segja, að ítreka að minnsta... þú skilur það. Það er bara já.

En sko, Sjálfstæðisflokkurinn búinn að breyta sér, jú, að gæti komið upp að hann þurfi að greiða ef það væri niðurstaðan. En Flokkur fólksins var ekki búinn að breyta þessu. Flokkur fólksins var ennþá í þeirri stöðu. Ég fékk heldur ekki styrk núna og síðast fékk ekki peninga úr ríkissjóði síðast, núna í janúar. Já, ég meina, spjótin bara stóðu augljóslega á Flokki fólksins. Það var nettur vatnabátismi að vera alltaf að benda á þá líka.

Já, við vitum það alveg, staðblesserað. Og það er bregst að það er búið að kippa þig í laginn og það gæti farið einhvern veginn. En hún er aðalflokkur fólksins og nú er þessi staða uppi og hann var ekki búinn að uppfylla lög og reglur fyrr en á þessum landsfundi. Þannig að mér finnst þetta mjög svona ódýrt og ódýrtæði og steikt orð.

Ég sakna samt úr þessu líka, og sko, talaði hann allt eins og ég sé ekki blaðamaður og hefði getað tékkað þessu sjálfur. En sko, ég hef ekki náð utan um, fyrir utan bara lagaleg skilyrði. Þú veist, einhvern veginn bara í orði, hver er munurinn? Er Flokkur fólksins búinn að uppfylla allar, þú veist, senda inn allar upplýsingar? Og þú veist, það er ekkert þar, ekkert sem Flokkurinn gerði ekki fyrir utan þessa formlegu skráningu.

Er það ekki rétt hjá þeim sem eru skráðir stjórnmálaflokkar að eitthvað? En þú veist, ég hef alveg verið að fara í gegnum upplýsingar frá stjórnmálaflokkum bara í gegnum árin, og mér hefur eiginlega frekar þótt Flokkur fólksins vera fyrri til að veita svona upplýsingar.

Sko, en það segir sig sjálft að það er ekki gott fordæmi að samþykkja lög á Alþingi og fara svo ekki sjálfur eftir þeim. Nei, nei, nei, hundrað prósent ekki.

Það er komið ljóst núna að sama hvaða stjórnmálaflokkur það var, skilurðu, þá var eiginlega enginn sem fór eftir þessu til að byrja með. Það var auðvitað eðlilegt til að byrja með og það var ákveðið, Sigrún gaf það að einhverju leyti til, að það þurfti að halda landsfund til þess að breyta þessu. Og svo færðist þetta ofan í þetta og svo framvegis. Þannig að þetta voru kannski svolítið svona júní-aðstæður lengst af. En svo ertu aðstæður, einstaklingur, er hitt um að þetta séu sjö ár síðan síðasti landsfundur, sko?

Hvar varstu fyrir sjö árum síðan? Þú eignast tvö börn á þessu tímabili, eða þrjú. Eignast þrjú börn á þessu tímabili.

Sko, Vinstri græn, sem væru hún að halda landsfund eftir landsfund án þess að sinna því að breyta þessari samþykkt. Það er umræða sem hefur flogið algjörlega undir radarinn. Það er vafasamt, af því að það er manni fyrst bara ljótt nánast að sparka í dag, sko. En þegar þau nálla, þú veist, eru meira eins og undir til með að koma fimm prósentum, sko, já, eiga þau öll ekki rétt á neinu? Þú veist, það kemur ekki til núna þegar þau fá ekki neitt.

Það er ég einmitt viss um, blaðaðu, að við eigum bara eftir.

Hvernig geturðu verið að fara inn í þetta, sko? Það er búið að skrifa eftir mikið um borgina. Við ætlum kannski ekki alveg að fara í detalíana, en eins og staðan er í dag þá erum við með nýjan borgarstjóra sem er í smáklemmu. Hún er líka formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga og var einhvern veginn ein á móti öllum í því að klára þetta kennaraverkfall.

Samband íslenskra sveitarfélaga hefur verið í mjög flókinni deilu, kennaradeilu, lengi. Kennarar eru mjög sárir út í sambandið af því að þau hafa reynt á lögmæti verkfalls, þau hafa kært ýmislegt og verið í svona málaferlum við kennarana. Þannig að þessi deila var löngu orðin alveg kynkversk hvað þetta allt saman varðar. Það er mikil reiði á meðal kennara. Við munum auðvitað öll eftir Þorsteini Dolla, nýja borgarstjóranum, þegar hann ætlaði að klúðra öllu saman með því að segja: „Er þetta fólk ekkert mann í vinnunni?“ Eða orð, orðin, hvað hann sagði á þessum tíma; hvætti ekki að segja það eða eitthvað.

Það var bara sent í Ríkisútvarpið og það var reyndar dásamlegt að horfa á það. Dagur B. sneri þessum kennurum algjörlega niður með sérmanninum einum og sýndi að hann er einfaldlega svona kröftugur ræðumaður. Það settlaðist, en það var geymt en ekki gleymt. Það var nefnilega málið. Svo kom aftur upp sú staða að allt var að fara í verkföll sem hófust núna á föstudaginn. Þá átti að leggja fram einhverja innanhústillögu, og þið þurfið svona að þekkja þetta sérstaklega vel. Ég held að hlustendur Tuðsins þekki kjaradeilur ágætlega. Mér finnst þetta bara frábært, hún er fyrir kennara. Þarf að segja: Þetta er ekki launahækkun upp á 15–16 prósent, heldur upp á tæplega 25 prósent. En ef þetta er bara kennara, bara já, auðvitað viljum við alveg hækka um 25 prósent, sko.

Nema hvað, svo líður og bíður, og þá taka þau fyrir, sagt, þessa tillögu. Á sama tíma er Heiða, sem er forseti Sambandsins og nýr borgarstjóri núna, að semja um nýjan meirihluta á fimmtudagskvöldinu, og á miðnætti á sem sagt verkfall að hefjast.

Þannig að þið þurfið að taka þessa afstöðu fyrir miðnætti. Það þarf að segja að Samband íslenskra sveitarfélaga, en hún mætir ekki, og Morgunblaðið greinir frá því í dag að hún hafi ekki svarað símanum. Ég hef heldur ekkert heyrt það, en ég veit að hún mætti ekki og ég veit að hún var að funda með ýmsum. Það var verið að leggja lokahönd á þetta meirihlutasamstarf, það átti að ákveða borgarstjórann, og hún var með pálmann í höndunum.

Þannig að úr fer að þið frestið fundinum og haldið áfram, og kennarar fallast á það að fresta verkfallsaðgerðum til hádegis á föstudeginum. Svo kemur í ljós — jú, já og nei, ég er ekki viss um hvernig það fór þegar kennararnir voru mættir í vinnu. Þetta var nokkuð óljóst og menn voru nokkuð jákvæðir og bjartsýnir, af því að það var full ástæða til þess, vegna þess að Samband íslenskra sveitarfélaga var fylgjandi þessari tillögu.

Nema hvað, svo kemur allt í einu í ljós, þegar afstaða hinna er tekin til tillögunnar, að Samband íslenskra sveitarfélaga kolfellir hana bara. Þetta kom kennurum mjög í opna skjöldu þegar þeir yfirgáfu skólana um hádegisbilið, og það fer allt svolítið í uppnám. Þá var síðdegis haldinn aukaborgarstjórnarfundur þar sem kosið var í embætti.

Ég hitti Heiðu, nýjan borgarstjóra, á blaðamannafundi rétt eftir fjögur. Þá spyrja þau hana út í þetta og þar segir hún að hún hafi staðið með þessu. Það kom flatt upp á alla, af því að þá hefðum við getað heyrt hennar afstöðu í þessu máli. Við spurðum auðvitað bara: Af hverju var þessu hafnað? Þá sagði hún: „Ég var bara eitt atkvæði af mörgum“, sem var varla rétt. Hún var auðvitað ekki eina innleggið í stjórninni, en þetta varla þegar þessi sáttatillaga var lögð fram, af einhverjum ástæðum.

Um leið og þessi ummæli liggja fyrir, þar sem sambandið hefur varla nennt að segja það hverjir í... Þeir sem sagt segja í yfirlýsingu að þeir hafi verið mótfallnir því að þessi tillaga yrði lögð fram allan tímann. Engu að síður var hún lögð fram, og þeir láta það liggja í loftinu að það hafi ekki komið frá þeim.

Það hafi verið fullkomlega óskiljanlegt, þannig að þá spyr maður sig: Af hverju var hún lögð fram? Hver krafðist þess að hún yrði lögð fram, og hver hagnaðist kannski mest á því að hún væri lögð fram, að minnsta kosti? Morgunblaðið leggur það þannig upp að Heiða hafi spilað þarna algjöran einleik, og í fyrirsögninni er talað um klækjabrögð. Einhver hafi komið áleiðis með að tillagan yrði sett á borðið.

Það hafi meðal annars verið gert til þess að sýna kennurum stuðning, til þess að lægja öldurnar, þegar hún vissi auðvitað að hundruð kennara voru að fara að koma á aukaborgarstjórnarfund til að mótmæla.

Þetta var alveg mjög kaótískt ástand. Staðan akkúrat núna virðist engu að síður þannig að Heiða sé grunuð um það — við getum orðað það þannig, við vitum það ekki endilega — að hafa komið þessari tillögu til leiðar. Hún var lögð fram af samninganefnd sveitarfélaganna.

Hérna, Valli Falsson er með einhverjar klækjakenningar. Hin kenningin, sem Ásthildur Lóa, menntamálaráðherra, segir, er að það sé svona lykt af pólitískum hráskinnaleik. Sem sagt, að sjálfstæðismenn og Framsókn séu að beita sínu afli og meirihluta í HÍS til þess að koma höggi á Heiðu.

Raunverulega, það sem eftir stendur auðvitað er að kennararnir eru svona leiksoppar í einhverri pólitískri deilu innan Sambands íslenskra sveitarfélaga, þar sem engin eining virðist ríkja, hvorki innan stjórnarinnar né milli formanns og forseta.

Þetta er ótrúlega flókin og furðuleg deila, og það er ekki endilega búið að slá botninn úr henni. En ef við skoðum þetta aðeins, þá eru tvær kenningar í gangi: að Heiða sé með pólitíska klæki eða að allir hinir í stjórninni séu með pólitíska klæki. Það gæti verið. Í íslenskum stjórnmálum eru engir klækir, þetta gerist bara óvart, mjög íslenskt. En hinir í stjórninni eru...

Einar Þorsteinsson, fulltrúi Framsóknarflokksins, Hildur Björnsdóttir, fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, Rósa Guðbjartsdóttir, þingmaður og formaður bæjarráðs Hafnarfjarðar við Sjálfstæðisflokkinn. Svo ertu með Einar Brandsson, sem er sjálfstæðismaður, Nanný Örnu Guðmundsdóttur fyrir Í-listann. Hvað er það? Gísant lýsafjarðarlistinn? Jú, það er einhver samgrýll. Svo ertu með Frey Antonsson, sjálfstæðismann, Jón Björn, framsóknarmann, Margréti Ólöfu Sanders, sjálfstæðiskonu, og Volter Fannar, sem er í-listi Flóahrepps. Varamaður er framsóknarkona.

En þessir listar eru oft hérna Samfylkingin við þær, Grænir, Viðreisn. Hvað er þetta ykkur svona á þessari muni nálægt, hvernig þessir listar voru? En erum við að bara svona summa þetta upp? Línurnar eru mjög skýrar og erum við að Framsókn og Sjálfstæðisflokkurinn eru með alveg kláran meirihluta í þessu.

Erum við að ætla um bara að þú vilt fara í hérna pólitískar samsæliskenningar, sem ég persónulega held að þetta sé einhvern veginn meira svona óvart heldur en skipulagt, sko, bara svona, hafandi verið að fjalla um pólitíkina í fimmtán ár. En hérna er nýkomið í minnihluta bæði á þingi og í borginni, stærsta sveitarfélaginu, sem einhvern veginn vilja bara að verði sett lög á þetta. Það er það ekki gengið að kröfum kennara.

Það er allavega ólíkindum að menn ætla að fara þangað, sérstaklega þegar við erum ennþá í svona skæruverkföllum. Þetta er ekki allsherjarverkfall, heldur svona minni verkföll, sem er nokkuð ástæðan fyrir því að það eru ekki allsherjarverkföll í gangi, heldur skærverkföll. Einmitt tilurðar sem minnka þrýstinginn á lagasetningu.

Ríkissáttasemjari er ekki bara eitthvað að flippa og taka einhverja svona tillögu og leggja hana á borðið bara af því að vita að hún verði felld. Það er bara galið líka. En stóra spurningin er alltaf þessi: Af hverju í ósköpunum endar þessi tillaga á borðinu ef einhver deiluaðili var fullkomlega andvígur því og hérna var aldrei að fara að kjósa með því? Til hvers var þá lagt upp með eigin leiðangur af því að niðurstaðan er náttúrulega einföld? Þetta er náttúrulega augljóslega trúnaðarbrestur sem verður á milli kennara, eftir samningsaðila.

Það er bara mjög flókið að endurheimta þann trúnað og það traust aftur. En mér fannst fyndið: Þetta var ekki heppilegt. Við förum inn í þessa deilu á mjög vondum forsendum. Ég held að traustið hafi ekki verið farið. Ég held að það hafi verið að byggjast upp á ný. Mér sýndist ýmislegt þokast rétt undir lokin.

Auðvitað var það orðið svolítið hart, sérstaklega þegar menn fara í verkföll. Þá auðvitað súrnar álinn.

Þetta væri á réttri leið, en þarna voru viðbrögð kennaranna slík að ég hugsaði: Vá, þetta er jarðskjálfti þarna inni, sko, og þetta er skaði sem tekur tíma að vinna úr. Og þar af leiðandi var þessi tillaga, hvernig sem hún endaði þarna á borðinu, mjög skaðleg, skilurðu mig?

Já, eða ef við horfum á þetta út frá öðru, sko, ef við förum frá mínu sjónarhorni um allt: Í íslenskri pólitík gerist bara einhvern veginn að því. Förum að skoða hvernig þetta gæti lent fyrir Reykjavíkurborg og fyrir Heiðu. Sko, alveg eins og Dagur einhvern veginn sýndi það þegar hann fór, hvað hann hafði verið sterkur leiðtogi og klókur stjórnmálamaður, af því að það tók þá bara sautján daga fyrir meirihlutann að falla. Þá er Heiða náttúrulega líka búin að sýna að hún er og hlýtur að vera mjúkur, klókur stjórnmálamaður, góður stjórnmálamaður, takast á við að verða formaður.

Fyrst til þess að gera það fyrir utan einhverja sjálfstæðismenn að gera eftir mér. Svo mætir Heiða, gerir einhvern dýrlegan framsóknarmann, og framsóknarfulltrúar í Sambandinu styðja hana til formennsku eða hvað. Svo nær hún að græja einhvern meirihluta, sko, einhvern veginn fer úr fjögurra flokka meirihluta yfir í fimm flokka meirihluta. Og einhvern veginn stendur eftir að Einar vildi byggja ný hverfi.

En hún á það nær þessu, og núna er þessi tillaga komin fram. Kennarar eru búnir að segjast vilja ganga þessu aftur, svona langstærsta sveitarfélagið getur bara farið og samið við kennara á sáttaborði. Herði þetta er núna málið.

Og þetta athyglisverða við þetta er að staða Heiðu, hvernig sem menn meta hana, er langt í frá töpuð þarna. Mér finnst það svo áhugavert, sem sýnir aftur einmitt hvað hún er mögulega sterkur stjórnmálamaður, að ef hún fer í þann leiðangur að semja sérstaklega við kennarana og leggja einhverjar línur þar, þá gæti það orðið svona síðbúinn sigur í þessari furðulegu deilu sem er að eiga sér stað, augljóslega rift á milli manna innan Sambandsins.

En sko, maður veltir samt fyrir sér: hvað ætlar hún að bjóða? 24,5 prósent launahækkun eða launahækkanir? Hvað heldurðu að Sólveig Anna vilji fá? Sólveig Anna, líkum á móti þér? Og allt í einu ertu kominn með svona leiða háa launahækkun. Ég er ekki að segja að þú veist, algjörlega óháð því hvað mér finnst um einhverjar að vera með laun yfir höfuð, en ég er bara að segja að það er líka alveg ákveðin hætta fólgin í því að leiða einhvers konar launaþróun og mögulega setja samninga annarra stéttarfélaga í uppnám. Og ég held að allir sem hafa fylgst með Sólveigu Önnu lengur en korter viti að það er ekki grín að fá hana inn í umræðuna.

Nei, en sko, það sem steytti virtist fyrst og fremst á fyrir Sambandið og stjórn Sambandsins, fyrir utan Heiðu. Það var ekki launahækkunin, það var eitthvað uppsagnarákvæði á samningstímanum. Þannig að það virðist vera fullkominn vilji allra til þess að ljúka þessu með þessum launatölum.

En það var líka ótrúlega furðulegur fyrirsláttur, einmitt þessi smáatriði sem virtust ekki mikil í fyrstu en virtust hafa skipt kennaraliðið miklu máli.

Eins og ég hef skilið málflutning sveitarfélaganna þá gera þau töluverðar athugasemdir við þessar bröttu hækkanir.

Já, já, þú veist, örugglega eitt og eitt, eða heilög hálf sveitarfélög, sko. En þetta var samt ekki það sem var hin opinbera skýring á þessu tilboði eða innanhússáttatillögu sem mér hafði verið hafnað. Og þegar það var skýrt aðeins í tilkynningu, þá var það að þetta væri há hækkun, sko. Það er hluti af því, já, há hækkun, og þess vegna séu þau ekki til í að hafa opið fyrir uppsagnarákvæðum með því að vera klár á virðismat. Og hann ætlar að fara að borga inn á okkar virðismat.

Og þetta er í mínum flokki. Þetta er náttúrlega annars eðlis heldur en margir aðrir samningar. En burt séð frá því, þá var náttúrlega Heiða að einhverju leyti að búa sér til einhverja sennu til að spyrna sér í. Það er opinbert leyndarmál að henni og Kristrúnu Frostadóttur, formanni Samfylkingarinnar, kemur ekkert brjálæðislega vel saman. Það eru bara allir í flokknum sem eru tilbúnir að segja það off the record.

Og við, hlaðvarpsþáttur fólksins í landinu, getum bara sagt upp á átt að þetta: Ég hringdi fullt af símtölum og talaði við mikið af Samfylkingarfólki. Þar voru allir einróma hvað þetta varðar.

Fer út úr Sambandinu við kennara, sem er náttúrlega einhver stærsti stuðningshópur Samfylkingarinnar sögulega séð, þá er rosalega erfitt fyrir Kristrúnu eða einhvern annan í flokknum að ætla síðan að skipta henni út þegar kemur að því að velja nýjan oddvita í Samfylkingunni fyrir sveitarstjórnarkosningar.

Þannig að Heiða, ef þetta lendir rétt hjá henni, þá er hún kannski mögulega að afhjúpa sig sem töluvert hæfileikaríkari og klókari stjórnmálamann heldur en henni hefði verið talið hingað til. Hún hefur almennt verið í skugganum, fyrst og fremst. Hún er ekki að gefa mikið færi á sér opinberlega, en samt er mér svona þægilegt að tala við hana og hún er mjög opin og bara glæsileg yfir höfuð.

Þannig að það er athyglisvert að hún er einhvern veginn ekki mikið í sviðsljósinu fyrr en núna. Og ég meina, svo er tíminn ekki heldur að vinna með Kristrúnu, sem sagt, eða með núverandi forystu Samfylkingarinnar, af því að þetta eru 15 mánuðir, það er ekki mikill tími, og mögulega kemur Heiða sterkari út úr þessu.

En það er alveg krúsjal að hún sé ekki búin að fara gegn kennurum á þann hátt að þau snúi baki við Samfylkingunni, af því að ég held að kennarastéttin sé nú bara nánast hyllingastykkji í fylgi Samfylkingarinnar, sem komið er, sko, og hefur lengi verið.

Verið, sko, Kennaraflokkurinn, pólitískur armur Kennarasambands Íslands. Hver veit? Það verður gaman að fylgjast með þessu. Valur Grettisson, blaðamaður á Heimildinni. Herberti Yfirgeir, klárasta samt á bæjarstjórninni — taka þennan moment úr sér, nei, borgarstjórninni, forseta borgarstjórnar.

Borgarstjórnar.

Þetta er það fyndnasta sem ég hef séð, sko. Sem sagt, Sanna Magdalena, sem er náttúrlega komin í fyrsta skipti í meirihluta hérna, bara á Íslandi. Yfir höfuð eru svo söguleg tíðindi að Sósíalistaflokkur Íslands er kominn í meirihluta yfir höfuð.

Á Íslandi á tuttugustu og fyrstu öldinni er bara eitthvað svona. Hefur bara einmálshreyjahið með bara frá sprakk eitthva.

Nema hvað að hún auðvitað á að vera forseti borgarstjórnar og það er haldinn allur fundur í borgarstjórn og það á að kjósa um þetta. Og fyrsta kosningin, hún nær ekki kosningu, sem sagt í fyrstu atkvæðagreiðslu, sem sagt hún fékk ellefu atkvæði.

Sem sagt frá meirihlutanum og eitt atkvæði fór til Helgu Þórðardóttur, sem er einhver mögulega indælasta kona sem ég má til að séð í pólitík og er hérna oddviti flokksins.

Kennari mitt. Og hérna, já, hérna, Sanna nær ekki kosningu. Helga Þórðar fær eitt atkvæði, á meðan Sanna fær ellefu atkvæði og meirihlutinn skilar allur auðu. Hann gerir það alltaf og þetta er óskiljanlegt, þannig að þið þurftuð að endurtaka kosninguna.

Og þá tókst henni loksins að fá kosningu, fær ellefu atkvæði og meirihlutinn skilar allur auðu. Hann gerir það, kennari.

En það var töluvert seinna eflaust á fundinum. Til að hafa aukið borgarstjórnarfundinn voru tveir tímar og það var svona klukkutíma síðar þurfti að endurtaka kosninguna. Þetta kom allt saman í ljós. Ég velti því fyrir mér bara: hver var að trolla? Hver kaus Helgu Þórðar?

Af því það er einhver í meirihlutanum. Ég er með kenningu sem rímar við, sko, kenningu mína, svona hinar stóru kenningar í íslenskum stjórnmálum, að það hafi bara verið Helga Þórðar. Ég var ekki bara að hlusta á...

Því að Helga átti náttúrlega að fá kosningu til að vera nefndarformaður þar, sko. Er það ekki bara líklega skýringin frekar heldur en það sé eitthvað svona, eða mikil skattunarkenning?

Sem er alltaf sú að einhverjum líði ekkert sérstaklega vel í meirihlutanum og hafi séð tækifærið. Þetta var nefnilega blá leiðinleg kosning. Hún var ekki hérna, en þetta er bara pappír: skrifar nöfn eða skilar bara auðu. Og einhver í meirihlutanum hafði bara séð sér leik á borði.

Hann var ekkert að fíla niðurstöðuna sérstaklega vel, að Sanna fengi þetta. Vildi kannski koma þeim skilaboðum áleiðis að hann væri ekkert fullkomlega ánægður með þetta allt saman. En hann var ekkert að fella þennan meirihluta í fyrstu atrennu, sko, eða bara þetta hefur bara verið, lol, sko, eitthvað grín.

Ég held mig við mína kenningu. Það hafi greinilega soðnað út á fundinum. Þetta eru langir og ekkert svakalega skemmtilegir fundir. Ég hef nú reynt að fylgjast með mörgum, mjög leiðinlegir, en það er alltaf laust á pöllunum fyrir vikið. Ég á þá sem vilja ylja sér á þriðjudagskvöldum við hafið, nákvæmlega kalt.

Kannski taka með sér eitthvað allt með borði á borð pöllunnar. Pöllunnar maður, það er ekki á Alþingi. Ég hef eitt það mjög oft með eitthvað.

Lauma að vera bara með Títós eða... Valur, takk fyrir að koma í þennan fyrsta þátt. Ég er að leita mér að meðstjórnanda. Það verða haldnar áheyrnarprufur hérna fljótlega, þannig að áhugasamir geta bara...

Sent tölvupóst á heimildin.is. Ég heiti Aðalsteinn Kjartansson. Ég þakka kærlega fyrir mig. Það er...