Kjartan Páll Sveinsson

15. desember 2023 Helgi Gunn­laugs­son, pró­fessor í félags­fræði við Háskóla Íslands ræðir við Francis Pakes, pró­fessor í afbrota­fræði við háskól­ann í Portsmouth í Englandi. Francis og Helgi hafa lengi átt í sam­starfi um afbrota­fræði­leg mál­efni einkum mál­efni fang­elsa. Dagana á undan þessu sam­tali heim­sóttu þeir fang­elsi hér á landi og kynntu sér aðstæður og tóku við­töl við bæði starfs­fólk og fanga. Jafn­framt sóttu þeir heim áfanga­heim­ilið Vernd og Bata­húsið og kynntu sér starf­sem­ina auk þess að ræða við yfir­völd fang­els­is­mála og lög­regl­unnar. Í spjall­inu ræða þeir hvað bar fyrir augu og eyru í þess­ari vett­vangskönnun. Fyrir nokkrum árum dvaldi Francis eina viku á Kvía­bryggju og aðra viku á Sogni í rann­sókn­ar­skyni. Hann tók við­töl við bæði fanga og starfs­fólk og í spjall­inu lýsir Francis upp­lifun­inni að verja tím­anum á þessum tveimur stöðum. Í fram­haldi taka þeir fyrir rann­sóknir á ástæðum afbrota og hvað ein­kennir einna helst þau sem ítrekað brjóta af sér og koma aftur og aftur í fang­elsi – og hvað gera þurfi til að snúa þess­ari óheilla­þróun við. Í lokin ræða þeir áætl­anir um fram­tíð­ar­verk­efni sín einkum strok úr fang­elsi.

20. júní 2023 Hugtök eins og nýlendu­stefna og síð­ný­lendu­stefna heyr­ast æ oftar í sam­fé­lags­um­ræð­unni og hefur fræða­fólk í ýmsum greinum skoðað afleið­ingar slíkrar stefnu fyrir heims­mynd okkar með gagn­rýnum hætti. Ein slík fræða­kona er Sólveig Ásta Sig­urð­ar­dóttir, doktor í bók­menntum frá Rice háskól­anum í Banda­ríkj­unum. Þessa dag­ana starfar hún sem nýdoktor hjá RIKK – Rann­sókn­ar­stofnun í jafn­rétt­is­fræðum við Háskóla Íslands, en í því verk­efni er afný­lendu­væð­ing háskóla­mennt­unar í nor­rænu sam­fé­lagi skoðuð. Í dokt­ors­verk­efni sínu skoð­aði Sólveig hvernig nýlendu­stefnan birt­ist í verkum nor­rænna höf­unda á 19. og 20. öld­inni í banda­rískum bók­menntum. Í hlað­varpi vik­unnar ræða þær Sigrún um rann­sóknir Sól­veigar, um hvað nýlendu­stefna er og af hverju það skiptir máli fyrir sam­fé­lög, þar á meðal íslenskt sam­fé­lag, að horfast í augu við for­tíð­ina sem og að ræða þá þróun sem hefur átt sér stað í banda­rísku sam­fé­lagi síð­ustu ár og ára­tugi, þar sem ann­ars vegar hafa verið háværar kröfur um að fjar­lægja minjar sem tengj­ast nýlendu­stefnu en einnig hafa komið upp til­felli þar sem reynt er að koma í veg fyrir að skiln­ingur á sam­fé­lag­inu veiti fleiri röddum aðgang að því að koma sjón­ar­miðum á fram­færi en var mögu­legt þegar ákveðin þekk­ing var sköpuð.

13. júní 2023 Gestur vik­unnar er Helga Björg Ragn­ars­dóttir, fram­kvæmd­ar­stýra Jafn­launa­stofu. Helga Björg er með BA-próf í félags­fræði og MS-próf í við­skipta­fræði með áherslu á stjórnun og stefnu­mótun frá Háskóla Íslands. Jafn­launa­stofa er sam­eign­ar­fé­lag í eigu Sambands íslenskra sveita­fé­laga og Reykja­vík­ur­borgar og hefur það hlut­verk að stuðla að launa­jafn­rétti starfs­fólks sveit­ar­fé­laga og veita stjórn­endum stuðn­ing við að fram­fylgja slíku jafn­rétti. Aðferða­fræði sveita­fé­lag­anna er að leggja áherslu á virð­is­mat starfa en sú leið virð­ist skila árangri, en árið 2019 var óleið­réttur launa­munur kynj­anna 14,8% á almennum vinnu­mark­aði, 14% hjá Ríkinu og 7,4% hjá sveit­ar­fé­lög­unum. Í hlað­varp­inu ræða þær Helga og Sigrún af hverju það hefur reynst svona erfitt að ná launa­jafn­rétti kynj­anna á vinnu­mark­aði og hvaða leiðir eru færar til að bregð­ast við kynj­uðum launa­mun með sér­staka áherslu á hvers vegna virð­is­mat starfa sé lík­legra til að skila árangri en ýmsar aðrar leiðir.

5. júní 2023 Gestur vik­unnar er Viktor Orri Val­garðs­son, nýdoktor í stjórn­mála­fræði við háskól­ann í Southampton í Bret­landi. Viktor lauk dokt­ors­prófi frá sama háskóla en í dokt­ors­verk­efni sínu skoð­aði hann hvers vegna kosn­inga­þátt­taka hefur minnkað í mörgum þró­uðum lýð­ræð­is­ríkjum, með sér­staka áherslu á hvort og hvernig stjórn­mála­legt sinnu­leysi og firr­ing geti útskýrt þessa þróun. Þessa stund­ina tekur hann þátt í alþjóð­legu rann­sókn­ar­verk­efni, TrustGov, en það skoðar eðli, orsakir, afleið­ingar og mynstur stjórn­mála­trausts á heims­vísu. Hann hefur einnig beint sjónum að því hvernig stjórn­mála­traust skiptir máli á tímum heims­far­ald­urs COVID-19, til að mynda hvaða hlut­verki slíkt traust gengdi í van­trausti til bólu­efna. Í þætti vik­unnar segir hann Sigrúnu frá dokt­ors­verk­efni sínu en einnig frá þeim verk­efnum sem hann er að vinna í þessa stund­ina, sem meðal ann­ars tengj­ast stjórn­mála­trausti á Íslandi í alþjóð­legu sam­hengi.