Helga Rakel Guðrúnardóttir spilar tölvuleiki. Hún gerir raunar meira en það. Hún þjálfar tölvuleikjaspilara, birtir myndbönd úr tölvuleiknum Minecraft sem hún hefur tekjur af því að birta og býr til efni innan sama leiks.
Hún er líka fjölskyldukona, að verða 45 ára gömul, sem býr með manni og syni í Kópavogi.
Um miðjan nóvember í fyrra hafði kona samband við Helgu Rakel á samskiptaforritinu Discord, sem er mikið notað af tölvuleikjanotendum. Hún sagðist vera frá Hollandi og vildi gera tölvuleik eftir sögu sem Helga hafði gert. Konan sendir í kjölfarið skjámynd sem átti að vera úr leiknum og skrá sem átti að vera leikurinn sjálfur.
Skráin var hins vegar ekki leikur, heldur innbrotsforrit til að stela aðgangsupplýsingum Helgu Rakelar að Discord-forritinu.
Hún áttaði sig strax á því að það væri sennilega verið að hakka hana.
„Hann getur gert allt sem ég“
Þann 18. nóvember 2021 hringdi Helga Rakel í lögregluna á höfuðborgarsvæðinu og sagði þeim að það sé verið að brjótast inn í tölvuna hennar. Hún sagði lögreglumanninum sem hún talaði við líka að hún vissi hver stæði á bakvið innbrotið. Það væri tæplega tvítugur Kanadamaður sem hún hefði þekkt í tvö ár í gegnum samskipti á Discord og talið vera vin sinn. „Ég sagði þeim að það væri verið að hakka mig. Að það væri verið að reyna að ná persónuupplýsingum um mig. Lögreglan bað mig um að senda lýsingu á málsatvikum í tölvupósti og segja hverjar kröfur mínar til þeirra væru.“
Hún segist ekki vita nákvæmlega allt sem maðurinn hafi gert í tölvunni hennar, en að það sé margt hafi hann haft vilja til þess. „Hann getur gert allt sem ég. Hann getur haft samband við fólk sem ég. Hann getur breytt upplýsingum. Ef hann hefði komist inn í myndavélina á tölvunni gæti hann farið gegn mér og fjölskyldu minni. Með því að fara í gegnum samskiptin mín á Discord þá fer hann gegn öllum sem eru í samskiptum við mig. Hann fer inn í gögn sem aðrir hafa sent mér. Það eru heimilisföng og alvöru nöfn hjá YouTuberum sem hafa aldrei gefið upp nafn eða heimilisfang opinberlega. Hann getur sent hluti í mínu nafni. Ég kenni líka börnum. Hann hefur aðgang að þeim krökkum sem eru þarna inni.“
Persónulegar upplýsingar fóru að leka
Fyrst var Helga Rakel ekki með á hreinu hvað hún vildi að lögreglan gerði. Hún var ekki viss um hvort manninum hafi tekist ætlunarverkið. Tilgangurinn var fyrst og síðast að láta lögregluna vita að það væri verið að reyna að brjóta á henni með þessum hætti. Að athæfið yrði skráð og henni yrði leiðbeint um hvað hún ætti að gera í stöðunni. „Ég fæ svar til baka um að málið hafi verið bókað og fengið númer. Mér er einnig sagt að ef eitthvað meira gerist þá sé ég með tilvísun um að hafa tilkynnt þetta.“
Daginn eftir sendi Helga Rakel lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu frekari upplýsingar um innbrotsforritið sem notað var og hvernig það steli lykilorðum. „Ég óska eftir að lögreglan nálgist gögn frá Discord varðandi málið því það sé hægt að rekja það niður á kreditkort hver standi á bak við þetta. Ég segi að ég óttist að hakkarinn hafi illt eitt í hyggju. Ég fæ ekkert svar.“
20. nóvember var Helga Rakel nokkuð viss um að henni hafi tekist að koma í veg fyrir að árásarmaðurinn næði því sem hann ætlaði sér. Og birti myndband um atburðarásina á YouTube þar sem hún rakti málavexti. Myndbandið er tæplega tólf mínútna langt og er með rúmlega 20.400 áhorf sem stendur. Það er hægt að sjá hér að neðan:
Strax í kjölfarið sá Helga Rakel það þó á umræðum sem áttu sér stað á Discord að hún hefði sannarlega verið hökkuð. Persónulegar upplýsingar um hana fóru að leka út á spjallrásina. „Það sem ég hef séð er að hann hefur tekið upplýsingar. Ég hef séð fólk vera að vitna í ýmislegt hjá mér sem það á ekki að vita. Vitna beint í hluti sem ég hef sagt og upplýsingar sem enginn á að hafa nema þeir sem hafa aðgang að upplýsingunum mínum. Þannig að það eina sem ég veit fyrir víst er að hann hefur verið að dreifa upplýsingum.“
Hún hafi verið hluti af hópi tölvuleikjaspilara sem voru þekkt í þessu mengi. „Meðal annars nokkrir Youtuberar með hundruð þúsunda fylgjendur á bakvið sig. Það var einn úr þessum hópi sem var að hakka mig. 19 ára strákur í Kanada.“
Sögðu að hún hafi átt þetta skilið
Þegar hún greindi frá því innan Discord að það væri annar meðlimur hópsins að hakka hana, þá viðurkenndi Kanadamaðurinn það strax. „Hann sagði að það væri vegna þess að ég væri svo vond manneskja sem hefði „pyntað fólk“. Ég hafi átt þetta skilið.“
Margir aðrir virkir meðlimir hafi ákveðið að standa með hakkaranum, og styðja það sem hann gerði. Þá segist Helga Rakel hafa áttað sig á að það voru sennilega fleiri á bakvið innbrotið í tölvu hennar. „Það átti að koma mér út úr hópnum. Það átti að finna eitthvað slæmt á mig og birta það opinberlega til að láta mig hverfa. Við þessu gekkst hann. Ástæðan var „to ruin me“. Það voru orðin sem hann notaði.“
Hún telur ástæðu þessa meðal annars vera þá að hún hafi beitt sér gegn öðrum meðlimi hópsins, Argentínumanni í vinfengi við Kanadamanninn, sem hafi verið að biðja ungar transstúlkur, 15-17 ára, sem noti Discord um myndir af sér og að hitta sig. „Hann vildi losna við mig vegna þess að ég var að koma upp um þessa hegðun hans. Ég er móðir tíu ára stráks og kenni krökkum frá átta ára aldri. Ég er með trans nemendur og þau eru inni á Discord.“
Ætlunarverkið tókst. Helgu Rakel var sparkað út úr hópnum.
Lögreglan hvatti hana til að tala við fjölmiðla
Þegar allt þetta lá fyrir, og Helga Rakel fengið staðfestingu á að brotist hafi verið inn í tölvuna hennar, þá sendi hún lögreglumanninum sem hún hafði verið í sambandi við upplýsingar um stöðu málsins. „Ég segi honum að hakkarinn hafi viðurkennt brotið en telji að ég hafi bara átt þetta skilið. Ég segi honum líka frá því að önnur fórnarlömb sama hakkara hafi haft samband við mig, þar á meðal einn af forriturunum hjá Mojang tölvuleikjafyrirtækinu sem gerir tölvuleikinn Minecraft. Mojang er í eigu Microsoft.“
Hún sagði lögreglunni líka að fjölmiðlar hefðu haft samband við hana eftir að myndbandið fór í loftið en að hún væri ekki tilbúin að tala við þá strax.
Einu svörin sem Helga Rakel fékk frá lögreglunni voru hvatning til að tala við fjölmiðla um málið. Hún gekk út frá því á þessum tíma að verið væri að rannsaka málið, sem hún hafði kært.
Kærði í kórónuveirufaraldri
Næstu mánuði hafði Helga Rakel reglulega samband við lögregluna til að kanna hvar rannsókn á máli hennar stæði. Það gerði hún bæði í gegnum tölvupóst og með því að hringja. Hún fékk engin eiginleg svör. Í millitíðinni sendi sá sem hakkaði Helgu Rakel henni ítrekuð skilaboð þar sem hann hótaði henni málsókn fyrir ærumeiðingar vegna þess að hún hafði nefnt hann í YouTube-myndbandinu í nóvember. Hún svaraði engum þeirra skilaboða.
Kæruferlið hafði farið fram í gegnum netið, þar sem kórónuveirufaraldurinn með tilheyrandi takmörkunum á samskipti fólks geisaði enn þegar Helga Rakel taldi sig hafa lagti fram kæru. Snemma í vor fóru að renna á hana tvær grímur um hvort lögreglan hafi ekki alveg örugglega litið á tilkynningu hennar sem kæru, og kröfu um að rannsókn færi fram.
Umfjöllun um mál Vitalíu lét hana efast
Í mars birtust fréttir af máli Vitalíu Lazarevu, og ætluðu kynferðisofbeldi í hennar garð úr hendi manna úr efsta lagi íslensks viðskiptalífs, eftir að hún deildi skjáskoti af móttökukvittun lögreglu. Í kjölfarið var greint frá því að Vitalía hefði lagt fram kæru til lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu vegna kynferðisofbeldis.
Helga Rakel sá þessar fréttir og fékk auknar áhyggjur af því að kæran hennar hefði ekki verið tekin alvarlega. „Ég hafði bara fengið eitthvað númer og fór að velta fyrir mér hvort það væri ekki alveg örugglega staðfest að ég hefði kært. Ég hafði ekki mætt í neina eiginlega kærumóttöku, heldur sent kæru í miðjum kórónuveirufaraldri.“
Eftir að hafa ráðfært sig við lögmann skráði Helga Rakel sig í kærumóttöku í gegnum netið í byrjun maí. Tæpri viku síðar sendi hún enn og aftur tölvupóst á lögreglumanninn sem átti að vera rannsaka málið og tilkynnti að hún hafi gefið lögmanninum umboð til að fara með sitt mál. „Ég sendi honum sönnun þess að hakkarinn hafi farið inn á tölvuna mína. Eitthvað sem ég fann sjálf þegar ég fór í gegnum mín eigin gögn sem ég fékk send frá Discord. Þar er IP-tala, tímasetning og staðsetning í Kanada.“
Loks barst svar frá lögreglumanninum. Í tölvupósti sem hann sendi sagði: „Ég man vel eftir okkar samskiptum í byrjun en ég er ekki að rannsaka þetta mál, í raun er það ákveðinn ómöguleiki þar sem við höfum lítið sem ekkert að segja um einkafyrirtæki sem reka samfélagsmiðla og eru staðsett erlendis. Hvaða væntingar myndir þú hafa til slíkrar rannsóknar?“.
Af hverju fæ ég ekki að kæra eins og aðrir?
Helga Rakel brást samdægurs við. Hún sagðist ekki skilja ómöguleikann í málinu. Þarna hafi verið framin lögbrot og að hún vildi að brotamaðurinn yrði handtekinn og ákærður. „Ég segist einnig ekki skilja hvernig lögreglumaðurinn geti bara ákveðið að rannsaka ekki málið. ég spyr hverjir aðrir hafi komið að þeirri ákvörðun og af hverju ég hafi ekki fengið svör við öllum fyrirspurnum mínum og símtölum mánuðum saman? Ég spyr hver hvort hægt sé að kæra þessa ákvörðun? Og ég spyr af hverju ég fái ekki að kæra eins og aðrir?“
Síðar sama dag var hringt frá lögreglu og Helga Rakel boðuð í kærumóttöku rúmri viku síðar. Þá var næstum hálft ár liðið frá því að hún taldi sig hafa kært málið. Þegar hún loks lagði fram kæruna, 19. maí 2022, þá afhenti hún lögreglunni ítarlegt yfirlit um málavexti, ýmis fyrirliggjandi sönnunargögn sem hún hafði sjálf aflað og skriflega kröfu um að manninum sem braut gegn henni yrði gerð refsing. Síðar sendi lögmaður Helga Rakelar lögreglunni heimilisfang mannsins og netfang sem lögreglan gæti notað í samskiptum við Discord.
Hótanir fara að berast
Í júlí tók málið á sig aðra mynd. Þá ákvað Helga Rakel að ræða um það á Twitter hvernig henni hefði verið sparkað út úr samfélagi sem var henni mikilvægt eftir að hún greindi frá því að hún hefði verið hökkuð. Þar greindi hún einnig frá því hvernig umrætt samfélag hefði frekar staðið með gerandanum frekar en að styðja við sig. „Hakkarinn sendi mér þá skilaboð á Twitter og á slatta af vinum mínum þar sem hann kallaði mig lygara og sagði að hann og aðrir væru að undirbúa skjal sem þeir ætluðu að birta um mig.“
Í kjölfarið blokkaði hún hakkarann og vini hans á Twitter. „Ég segi einum vini mínum, sem er einnig vinur hakkarans, að ef hann vilji einhvern tímann vinna úr þessu og biðja mig afsökunar og svoleiðis þá geti hann náð í mig á annan hátt. Hann sé nú auðvitað með heimilisfangið mitt þar sem það var í gögnunum sem hann hakkaði.“
„Ég veit hvar þú átt heima“
Fyrir rúmum mánuði, 26. júlí, fékk Helga Rakel bréf sent heim til sín og fjölskyldu sinnar frá Bandaríkjunum. „Bréfið er það sem kallast „glimmer sprengja“. Þetta er bréf sem inniheldur fullt af glimmeri sem ætlað er að fara út um allt þegar þú opnar bréfið. Það er sent af þjónustu í Bandaríkjunum sem einhver hefur borgað fyrir og í bréfinu sagði meðal annars að einhver vildi gera daginn minn verri. Í raun er þetta bara hótun sem segir: Ég veit hvar þú átt heima.“
Hún tók myndband af því þegar hún opnaði bréfið og hafði strax samband við lögreglu til að óska eftir upplýsingum um hvað hún ætti að gera. „Ég fæ samband við lögreglumann á vakt og hann flettir málinu mínu upp í kerfinu og segir mér að það sé búið að fella niður kæruna. Ég kem að fjöllum þar sem ég hafði ekki fengið neina tilkynningu um það.“
Eftir að lögmaður hennar óskaði eftir frekari svörum staðfesti lögreglan að rannsókn málsins hafi verið felld niður og að Helga Rakel hefði fengið bréf þess efnis 1. júní, tæpum tveimur vikum eftir að hún mætti í kærumóttöku. „Ég fékk aldrei það bréf.“
Helga Rakel sendi ljósmynd af „glimmer-sprengjunni“ sem henni barst heim til sín á lögreglunni ásamt enn ítarlegri upplýsingum um hvar væri hægt að nálgast gögn um það sem hafði verið gert, meðal annars hjá netþjónustufyrirtækjum.
Í byrjun ágúst fékk Helga Rakel loks tölvupóst frá lögreglumanni. Þar sagði: „„Eftir samráð með ákærusviði þá er talið að ekki sé um lögreglumál að ræða. Afar óljós hótun.“
Sama dag birtist bréf inni á vefsvæði hennar á Ísland.is þar sem sagði að rannsókn málsins hafi verið hætt þar sem ekki væri talinn grundvöllur til að halda henni áfram. „Málið ekki talið lögreglumál hér á Íslandi. Kærunni lokað. Kærandi getur fengið afrit af kærunni til nota erlendis eins og íað er að í skýrslunni. Komi ný sakargögn fram í málinu er hins vegar unnt að taka rannsóknina upp að nýju.“
Hafði sjálf samband við lögregluna í Kanada
Helga Rakel gafst ekki upp og bað lögregluna um að setja sig í samband við lögregluna í Kanada, en fékk ekkert svar. „Ég hef samband við lögregluna í hverfinu þar sem hakkarinn á heima í Kanada og segist vita af því að hakkari sé að fremja afbrot. Eftir nokkur bréfaskipti þá spjalla ég við lögreglumann í síma og segir hann eins og ég veit, að brot skuli rannsakast á þeim stað þar sem fórnarlambið er. Íslenska lögreglan geti svo talað við þá kanadísku eftir settum boðleiðum. Þeir geti því ekkert gert fyrir mig. Hann býðst þó til að fara heim til hakkarans og tala við hann og biðja hann um að hætta.“
Hún ákvað að segja aftur frá því á Twitter að hún hefði verið hökkuð og væri með eltihrelli á sér sem héldi yfir henni hótun um að birta upplýsingar sem hann hefði stolið af henni ef hún drægi ekki áður framsettar upplýsingar um málið til baka. „Ég hafði lesið mér til um kúgunartilburði og að þetta væri það besta sem hægt væri að gera í svona stöðu. Hakkarinn notaði annan aðgang til að bregðast við tvítinu og endurtók hótunina um að bráðum yrði „sannleikurinn“ birtur.“
Upplifun af því að kæra hræðileg
Að sögn Helgu Rakelar hefur þessi atburðarás haft gríðarleg áhrif á hana. „Ég fékk áfallastreituröskun. Ég hrundi alveg saman og ég hef þurft að vera hjá sálfræðingi til að vinna úr þessu. Líf mitt svolítið hrundi við þetta. Ég bjóst aldrei við því að einhver myndi gera mér svona.
Það lokuðust líka ofboðslega margar dyr fyrir mig faglega. Ég bý til YouTube-myndbönd og þetta hafði áhrif á tekjur mínar af þeim. Það eru samkeppnisaðilar mínir sem eru að gera þetta. Tækifærum fækkaði. Keppnir sem ég var að taka þátt í, allt í einu lokaðist á þær. Fólk hætti að tala við mig. Þetta hafði miklar afleiðingar fyrir mig, bæði persónulega og faglega.“
Hún segir að þegar það rann upp fyrir henni að hún væri með stafrænan eltihrelli þá hafi hún hætt að geta skapað. „Það bara læsist á mig. Ef ég er að tala við fólk í gegnum þetta forrit, þá er ég alltaf að hugsa um hvort það sé verið að fylgjast með mér? Það er svo óþægileg tilfinning.“
Aðspurð hver upplifun hennar sé af því að kæra brot gegn friðhelgi einkalífs síns til lögreglunnar á Íslandi segir Helga Rakel að hún sé hræðileg. „Ég upplifði að þeim kæmi ekkert við að á mér væri brotið. Þeir eru ekki að vernda mig. Þeir eru bara að rannsaka það sem þeir vilja.“
Veistu meira? Láttu okkur vita
Það tókst ekki að sækja formið. Reyndu aftur eftir augnablik.
Ýttu á + við höfund, fréttamál eða greinaröð til að fylgja því og fá tölvupóst þegar eitthvað nýtt kemur, einn á dag í mesta lagi. Því sem þú fylgir stjórnarðu á Minni síðu.
Athugasemdir