Íslenska ríkið á ríflega 98 prósent hlut í Landsbankanum og Íslandsbanka að öllu leyti. Meðal eignarhluta Íslandsbanka er meðal annars 63,5 prósent hlutur í Borgun. Aðrir eigendur fyrirtækisins eru Eignarhaldsfélagið Borgun slf. (EB), 32,4 prósent, og BPS ehf., 2 prósent.
Sala Landsbankans á 31,2 prósent hlut i Borgun, til EB fyrir 2,2 milljarða króna, undir lok árs 2014, hefur dregið mikinn dilk á eftir sér sem nú er deilt um fyrir dómstólum.
Eins og Kjarninn greindi frá, þá var hluturinn seldur í lokuðu söluferli og ekki auglýstur til sölu.
Mikill titringur var vegna þessa, og var meðal annars skipt um stóran hlut af bankaráði bankans og Steinþór Pálsson forstjóri, lét einnig af störfum. Þáverandi formaður bankaráðs Landsbankans, Tryggvi Pálsson, sagði bankann hafa gert mistök, og var ferlum við sölu á eignum bankans breytt eftir þessi viðskipti.
Bak við luktar dyr
Í síðustu ræðu sinni sem formaður bankaráðsins, á aðalfundi bankans, gerði hann Borgunarmálið að umtalsefni og sagði meðal annars: „Aðalatriði svonefnds Borgunarmáls eru í raun einföld eins og þau snúa að Landsbankanum. Við hefðum betur selt hlutinn í opnu söluferli og séð fyrir mögulega hlutdeild Borgunar í söluandvirði Visa Europe. Mikilvægast er að engir annarlegir hvatar lágu að baki þeirri ákvörðun bankans að selja hlutinn á þann hátt sem gert var, heldur einvörðungu hagsmunir Landsbankans eins og þeir voru metnir á þeim tíma. Landsbankinn er búinn að birta opinberlega þær upplýsingar sem að honum snúa og Fjármálaeftirlitið og Bankasýsla ríkisins hafa fjallað um það og sagt sitt álit. Framundan er umbeðin úttekt Ríkisendurskoðunar. Bankinn hefur dregið lærdóm af þeirri umræðu sem varð í kjölfar umræddra viðskipta og allt verklag þessu tengt er í endurskoðun. Fyrir tveimur vikum síðan breytti Landsbankinn með samhljóða ákvörðun bankaráðs stefnu sinni um sölu eigna og skilgreindi nýja stefnu vegna orðsporsáhættu.“

Ríkisendurskoðun gerði úttekt á því hvernig Landsbankinn hefði staðið að eignasölu, og gagnrýndi bankann nokkuð harkalega í skýrslu. Í niðurstöðukafla skýrslunna sagði að bankinn hefði í mörgum tilvikum selt eignir, fyrir tugi milljarða króna, í lokuðu söluferli þar sem ekki var rennt að hámarka virði eigna bankans. „Ríkisendurskoðun gagnrýnir einkum hvernig Landsbankinn stóð að sölu eignarhluta sinna í Vestia hf. (2010), Icelandic Group hf. (2010), Promens hf. (2011), Framtakssjóði Íslands slhf. og IEI slhf. (2014), Borgun hf. (2014) og Valitor hf. (2014). Allar þessar sölur fóru fram í lokuðu ferli og í sumum tilvikum fékkst líklega lægra verð fyrir eignarhlutina en vænta mátti miðað við verðmætin sem þeir geymdu,“ sagði í skýrslu Ríkisendurskoðunar.
Það sem var þó gagnrýnt mest af öllu var hvernig Landsbankinn missti af miklum hagnaði, meðal annars vegna atriða sem ekki var gaumgæfilega hugað að í söluferli.
Var þar meðal annars fjallað um hagnaðarvon vegna aðildar að Visa Europe. Viðskipti með það félag leiddu svo til mikils hagnaðar fyrir Borgun. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar er meðal annars fjallað um stöðu mála þegar Landsbankinn átti einnig hlut í Valitor, sem nú er dótturfélag Arion banka.
Að mati Ríkisendurskoðunar var vitneskja um hagnaðarvon bankans vegna Visa Europe, í tilfelli Valitor, en það hafi ekki verið vitað af sömu hagnaðarvon í tilviki Borgunar.
„Þeir starfsmenn Landsbankans sem komu að sölu eignarhlutarins í Borgun vissu að aðildarfélög Visa Europe áttu tilkall til hugsanlegs hagnaðar af áðurnefndum valrétti. Allt frá því í janúar 2013, þ.e. ári áður en bankinn hóf viðræður um sölu á eignarhlut sínum í Borgun, vissi bankinn líka að valrétturinn fól í sér veruleg verðmæti. Sérfræðingar hans um greiðslukortaviðskipti upplýstu bankaráðið á fundi þess 17. janúar 2013 að hagnaður Valitors af valréttinum gæti orðið allt að 10 milljarðar króna, yrði hann nýttur. Fulltrúar Landsbankans segjast ekki hafa vitað um aðild Borgunar að Visa Europe og þar með mögulegan ávinning félagsins af áðurnefndri sölu. Aðildin hafði þó staðið frá árinu 2010 og var raunar forsenda þess að Borgun sinnti færsluhirðingu vegna Visakorta en þá þjónustu hafði fyrirtækið veitt um árabil. Þá gerði Borgun Landsbankanum tilboð í útgáfu Visakorta vorið 2014 og tók þar sérstaklega fram að fyrirtækið gæti boðið upp á það vörumerki. Um þetta vissu a.m.k. sérfræðingar bankans í greiðslukortamálum en til þeirra var ekki leitað við sölu Borgunar. Vitneskja Landsbankans um aðild Borgunar að Visa Europe hefði hugsanlega einnig fengist ef þeir starfsmenn bankans sem stóðu að sölunni hefðu gert svokallaða laga og tæknilega áreiðanleikakönnun með því að skoða þau gögn um fyrirtækið sem bæði bankinn og fulltrúar kaupenda fengu aðgang að í rafrænu gagnaherbergi,“ segir í skýrslu Ríkisendurskoðunar.
Inn á borð dómstóla
Eftir úttektir Fjármálaeftirlitsins og Ríkisendurskoðunar, hálfgerðar hreinsanir á fólki úr æðstu stjórn Landsbankans, og mikla yfirlegu, ákvað Landsbankinn að höfða mál gegn Borgun, fyrrverandi forstjóra félagsins Hauki Oddssyni, og síðan eignarhaldsfélögunum tveimur sem eru meðal hluthafa félagsins, á móti Íslandsbanka.

Í lok árs 2016 var málið fyrst tekið fyrir og hefur verið til meðferðar dómstóla síðan.
Í málinu gerir Landsbankinn þær dómkröfur að viðurkennd verði með dómi skaðabótaskylda stefndu á tjóni Landsbankans vegna söluhagnaðar sem hann hefði notið hefði hann selt 31,2% eignarhlut sinn í Borgun hf. að teknu tilliti til upplýsinga sem stefndu bjuggu yfir við kaupin en létu Landsbankanum ekki í té um hlut Borgunar hf. í Visa Europe Ltd. og þá væntu hlutdeild er honum fylgdi í söluhagnaði Visa Europe Ltd. við nýtingu fyrrnefnds valréttarsamnings Visa Inc. og Visa Europe Ltd.
Þá er krafist að stefndu verði dæmdir til að greiða stefnanda óskipt málskostnað. Allir stefndu krefjast sýknu af kröfum stefnanda og málskostnaðar úr hans hendi.
Í tilkynningu vegna málsóknarinnar sagði bankinn að ekki hefðu fengist upplýsingar um að Borgun ætti hlut í Visa Europe og gæti fengið hlutdeild í milljarða hagnaði vegna viðskipta með félagið. „Bankinn fékk ekki upplýsingar sem stefndu bjuggu yfir um að Borgun hf. ætti hlut í Visa Europe Ltd. og réttindi sem fylgdu hlutnum, þ. á m. mögulega hlutdeild í söluhagnaði Visa Europe Ltd. við nýtingu söluréttar í valréttarsamningi Visa Inc. og Visa Europe Ltd,“ sagði í tilkynningu Landsbankans í desember.
Eftir að málareksturinn hófst fyrir dómstólum hefur hins vegar ekki svo mikið komið fram um framvindu mála, en aðilar málsins hafa ekki viljað afhenda gögn. Þannig hefur Kjarninn óskað eftir því við Landsbankann að fá að sjá greinargerðir og önnur gögn, sem skipta máli í málsókninni, og meðal annars höfðað til þess að íslenska ríkið eigið bankann að fullu og miklir almannahagsmunir séu undir í málinu. En allt hefur komið fyrir ekki. Bankinn mun ekki láta nein gögn frá sér um málið, sagði Helga Björk Eiríksdóttir, formaður bankaráðsins, þegar spurst var formlega fyrir um málið.
Málið er þó rekið fyrir opnum tjöldum, í þeim skilningi, að dómsniðurstöður eru opinberar og það má greina það að nokkuð harkalega hefur verið tekist á um málin, enda miklir hagsmunir í húfi.
Strax á upphafsstigum málsins mótmæltu hinir stefndu málsókninni, og kröfðust frávísunar. Hinn 30. júní 2017 var því hafnað í héraði, og ákveðið að málið myndi fá efnismeðferð. Málið er í því ferli núna.
Landsréttur staðfesti í 30. október síðastliðinn þá kröfu Landsbankans að fá dómkvadda matsmenn til að meta ársreikninga Borgunar, og þá ársreikninginn frá árinu 2013 sérstaklega þar sem hann lá til grundvallar viðskiptunum árið 2014, en tekist er á um það í málinu, hvort réttar upplýsingar hafi komið fram í ársreikningum Borgunar varðandi fyrrnefnda hagsmuni vegna Visa Europe, og hvernig upplýsingar um þetta voru kynntar.
Stefndu mótmæltu þessari beiðni Landsbankans, meðal annars vegna þess að þeir töldu beiðnina hafa komið of seint fram og að hún snéri að endurskoðendum ársreikninga Borgunar sem ættu ekki aðild að málinu, en á þessi sjónarmið var ekki fallist.
Milljarðahagsmunir eru í húfi.
Borgun fékk um 6,2 milljarða fyrir söluna á Visa Europe, en í úrskurði héraðsdóms varðandi matsbeiðnina kemur fram að Landsbankinn telji að í ársreikning Borgunar hafi vantað upplýsingar um mögulegan hagnað upp á þrjá milljarða. Á sama tíma var allt eigið fé Borgunar þrír milljarðar.
Landsbankinn telur því að þarna hafi verið dulin verðmæti í efnahag félagsins sem æðstu stjórnendur félagsins og sumir hluthafar, hafi vitað af, en ekki upplýst um þegar bankinn seldi hlut sinn.
Lögmaður Landsbankans í málinu er Ólafur Eiríksson hrl., lögmaður BPS ehf. Reimar Pétursson hrl., lögmaður Eignarhaldsfélagsins Borgunar Kristinn Hallgrímsson hrl. og lögmaður Borgunar og Hauks Oddssonar, fyrrverandi forstjóra, er Gestur Jónsson hrl.
Veistu meira? Láttu okkur vita
Það tókst ekki að sækja formið. Reyndu aftur eftir augnablik.






















Athugasemdir