Úr blaðinu á vefnum

Heimildin #73

8. nóvember 2024

Efni úr blaðinu bætist smám saman við á vefnum, en sumt birtist aðeins í blaðinu sjálfu. Allt blaðið er á síðu þess.

bls. 2–3

Fréttir

„Við ætlum okkur áfram til sigurs“

Fjölmennt var á baráttufundi kennara í Háskólabíói í liðinni viku. Formaður Félags kennara Menntaskólans í Reykjavík segir samstöðuna meðal kennara mikla og er sannfærður um að þeir muni ná fram kröfum sínum á endanum.

bls. 4

Fréttir

Brim hf. keypt fimm jarðir til kolefnisbindingar

Um 9.000 hektara lands í Vopnafjarðarhreppi eru við það að komast í eigu sjávarútvegsfyrirtækis sem áformar mikla skógrækt til að kolefnisjafna starfsemi sína. Umhverfisstofnun hefur gagnrýnt framkvæmdaáform Yggdrasils Carbon á einni jörðinni.

bls. 4

Allt af létta

„Fólk er orðið mjög óþolinmótt“

Steinunn Þórðardóttir, formaður Læknafélags Íslands, segir lækna vera orðna bæði óþolinmóða og reiða vegna stöðu kjaramála þeirra. Vikulegar verkfallsaðgerðir, sem eiga að hefjast 25. nóvember, hafa verið boðaðar.

bls. 6

Greining

Bjarni gerði ekki „nokkra tilraun“ til sátta

Ráðherra orku- og umhverfismála ætlaði ekki að ganga gegn tillögum verkefnisstjórnar rammaáætlunar í þingsályktunartillögu sinni að flokkun átta virkjunarkosta. Tillagan var ekki afgreidd úr ríkisstjórn þar sem ráðherrar Vinstri grænna töldu að afmarka þyrfti virkjanakosti sem lagt var til að vernda. Í stað þess að leiða ráðherra flokkanna til samráðs um málið sleit forsætisráðherra ríkisstjórnarsamstarfinu.

bls. 6

FréttirPressa

Ræða hækkandi matvöruverð í Pressu

Benedikt S. Benediktsson, framkvæmdastjóri Samtaka verslunar og þjónustu, og Vilhjálmur Hilmarsson, hagfræðingur hjá stéttarfélaginu Visku, verða gestir Pressu í hádeginu í dag. Þar mun hækkandi matvöruverð vera til umræðu. Aldrei hefur verið meiri hagnaður fólginn í því að selja íslenskum neytendum matvöru.

bls. 6

Fréttir

Jón í launalausu leyfi frá þingstörfum

Jón Gunnarsson er þriðji aðstoðarmaður Bjarna Benediktssonar forsætis-, félags-, vinnumarkaðs- og matvælaráðherra. Laun Jóns eru á pari við laun annarra aðstoðarmanna ráðherra.

bls. 7

GreiningAlþingiskosningar 2024

Sigmundur Davíð lýsti ánægju með orð Kristrúnar

Eiríkur Bergmann, prófessor í stjórnmálafræði, segir að Samfylkingin hafi breytt um stefnu í málefnum umsækjenda um alþjóðlega vernd. Athylisvert sé að Samfylkingin hafi ekki alfarið hafnað samanburðinum við jafnaðarmenn í Danmörku, þótt stefnan sem þar sé rekin sé mun harðari en hér á landi.

bls. 8

Fréttir

Myndir af neyðarmóttöku sendar áfram: „Ekki myndir sem ég vildi sjá af sjálfri mér“

Lögreglu var heimilt að senda myndir sem teknar voru af Guðnýju S. Bjarnadóttur á neyðarmóttöku fyrir þolendur kynferðisofbeldis á verjanda manns sem hún kærði fyrir nauðgun. Þetta er niðurstaða Persónuverndar. Guðný segir ótækt að gerendur í kynferðisafbrotamálum geti með þessum hætti fengið aðgang að viðkvæmum myndum af þolendum. „Þetta er bara stafrænt kynferðisofbeldi af hendi lögreglunnar.“

bls. 10–11

LeiðariJón Trausti Reynisson

Sagan af Donald Trump – saga okkar

Fyrstu merki þess að við séum hluti af söguþræði Donalds Trump eru að koma fram.

bls. 11

Pistill

46 mín.

Sif Sigmarsdóttir

Dýrlingar og syndaselir á lítilli rykögn

Kosningar draga sjaldnast fram það besta í mannkyninu.

bls. 12–15

ÚttektUm hvað er kosið?

Verðbólga í vasa stórkaupmanna

Fyrirtækin sem selja neytendum matvörur hafa grætt vel á verðbólgutímunum sem verið hafa á Íslandi undanfarin misseri. Neytendur virðast bera hitann og þungann af hækkunum á sama tíma og það hefur sjaldan ef nokkurn tíman verið jafnarðbært að reka matvörukeðjur hér á landi.

16 mín. lestur

bls. 14

Spurt & svaraðUm hvað er kosið?

„Almenningi verður bara að blæða“

Fólk sem var að versla í matinn í Skeifunni fyrr í vikunni sagðist finna fyrir hækkandi matvöruverði. Skiptar skoðanir voru á því hvort það hefði áhrif á kosningarnar.

bls. 15

FréttirUm hvað er kosið?

Borgar helmingi meira fyrir matvörur hér en í Japan

Stefán Þór Þorgeirsson, leikari og hlaðvarpsstjórnandi, og eiginkona hans, Sherine Otomo Bouhafs innanhússhönnuður fluttu nýverið með ársgömlum syni sínum til landsins eftir að hafa búið í tvö ár í Japan. Stefán segir að verð matarkörfunnar hafi breyst mikið frá því hann flutti út árið 2022, sérstaklega verð á ávöxtum og grænmeti. Matarkarfan sé helmingi ódýrari í Japan.

bls. 17–18

ViðtalFormannaviðtöl

„Kvenfrelsismál eru líka heilbrigðismál“

Staða Vinstri grænna er þung. Svandís Svavarsdóttir, formaður Vinstri grænna, gerir sér grein fyrir því að það sé á brattann að sækja en segir mikinn þrótt og kraft í flokksfólki. Hún sakar Bjarna Benediktsson um trúnaðarbrest í aðdraganda stjórnarslita sem olli því að Vinstri græn gátu ekki hugsað sér að taka þátt í starfsstjórn. Það sé fullgild spurning hvort það hafi verið of dýru verði keypt að vera í ríkisstjórnarsamstarfi með Sjálfstæðisflokknum.

16 mín. lestur

bls. 18

Kynning

Umfjöllun Heimildarinnar um kosningarnar

Formannaviðtöl, kosningaprófið og lifandi kappræður.

bls. 20–22

ViðtalFormannaviðtöl

Pönkið lifir í settlegri Pírötum

Pönkið lifir í Pírötum, segir Þórhildur Sunna Ævarsdóttir, en hreyfingin er þó orðin settlegri. Lýðræðisumbætur eru lykilmál í hennar huga og leita þarf í auknum mæli til þjóðarinnar. Hún segir spillingu vandamál á Íslandi og að hlúa þurfi að fólkinu sem beri uppi heilbrigðiskerfið.

18 mín. lestur

bls. 24–25

Úttekt

Áhrif Trumps á heiminn og fjárhag íslenskra heimila

Búast má við því að áætlanir Donalds Trump í efnahagsmálum, um háa verndartolla á innflutning til Bandaríkjanna og brottvísanir mikils fjölda vinnandi handa, muni leiða til aukinnar verðbólgu og dvínandi hagvaxtar í heiminum. Hvort tveggja mun koma beint við buddu íslenskra heimila. Heimildin skoðar hvað önnur forsetatíð Donalds Trump mun hafa í för með sér fyrir vestræna bandamenn.

bls. 28–29

Greining

Bæbæ, Biden!

Arfleifð Joe Bidens og áhrif umbreytinga hans á efnahagssviðinu hefði þurft fleiri ár til að ná fullri virkni og skila sér til kjósenda. Þeir völdu sér aftur fyrrum forseta og markaðirnir brugðust glaðir við. Hér er farið yfir söguna að baki Bidenomics-hagfræðinni og hún sett í alþjóðlegt og íslenskt pólitískt samhengi.

bls. 28–29

Fréttir

Mismunun af völdum gervigreindar

Þvert á það sem vonast var til eru vísbendingar um kynjanismunun þegar kemur að notkun gervigreindar við mannauðsstjórnun.

bls. 30

Spurningaþrautin

Spurningaþraut Illuga 8. nóvember 2024: Hvaða kattartegund er þetta? og 16 fleiri spurningar

Hér geta lesendur spreytt sig á spurningaþraut Illuga Jökulssonar sem birtist í tölublaði Heimildarinnar 8. nóvember.

bls. 31

Flækjusagan

Þegar þokuslæðingur breytti veraldarsögunni

Veðrið getur og hefur haft mikil áhrif á gang veraldarsögunnar. Olli skyndilegt skýfall uppgangi Napóleons í Frakklandi rétt fyrir 1800? Og hvað hefði gerst ef þoka hefði ekki lagst yfir München á þessum degi, 8. nóvember, árið 1939?

bls. 32–33

Viðtal

„Þú ert hluti vandamálsins, gaur“

Myndin Stúlkan með nálina eftir Magnus von Horn er nú sýnd í Bíó Paradís og er tilnefnd til Evrópsku kvikmyndaverðlaunanna. Lauslega byggð á raunveruleikanum segir hún sögu Karoline, verksmiðjustúlku í harðri lífsbaráttu við hrun fyrri heimsstyrjaldarinnar. Atvinnulaus og barnshafandi hittir hún Dagmar sem aðstoðar konur við að finna fósturstað fyrir börn. En barnanna bíða önnur örlög. Danska stórleikkonan Trine Dyrholm leikur Dagmar og var til í viðtal.

8 mín. lestur

bls. 36–37

Viðtal

Mögulegt að hætta að vinna um fimmtugt

Georg Lúðvíksson, sem hefur unnið við heimilisfjármál og fjármálaráðgjöf um árabil, segir að með reglulegum sprnaði frá þrítugu geti meðaltekjufólk hætt að vinna um fimmtugt, en það fari þó eftir aðstæðum. Ef spara á til langs tíma þá hafi það sögulega reynst best að fjárfesta í vel dreifðu verðbréfasafni. Grundvallarreglan er einfaldlega að eyða minna en maður aflar.

10 mín. lestur

bls. 38

Skóli lífsinsAndrea Jónsdóttir

Móðurmálið trompar ekki vellíðan og sjálfsvirðingu

Lífið hefur kennt Andreu Jónsdóttur, „rokkömmu Íslands“, að það er alls ekki sjálfsagt að móðurmálið renni út úr okkur öllum fyrirhafnarlítið eða -laust.

bls. 40

Fólkið í borginni

„Þetta varð eiginlega bara fíkn“

Sigurrós Bára Stefánsdóttir var komin með 40 göt í eyrun fyrir fermingu. Götin og húðflúrin eru hennar lífsstíll í dag, sem hún þakkar frænku sinni heitinni fyrir. „Ég hugsa til hennar á hverjum einasta degi.“

bls. 40

BakpistillStefán Ingvar Vigfússon

Endurómar frá Ameríku

Djúpraddaðir menn sem vilja varðveita gildi samfélagsins.

bls. 42

Pistill

Auður Jónsdóttir

Ekki fara þangað!

Sonur undirritaðrar vakti hana með þeim orðum að Trump væri orðinn forseti. Ósjálfrátt leitaði hugur móður hans til Margaret Atwood.

bls. 42–43

Greining

Senuþjófurinn Eleonore Niemand – esseyja

Jón Karl Helgason sá sig knúinn til að fletta Eleonore Niemand upp eftir að hafa lesið heimspekilega skáldsögu Geirs Sigurðssonar: Óljós: Saga af ástum. Jón Karl vildi vera viss. Og hann yddaði blýantinn fyrir hugleiðingu um bókina – sem bókaútgáfan Sæmundur gefur út, nú árið 2024.

bls. 43

GagnrýniGólem

Næstum skotheld

„Það er fátt sem hindrar lesanda í því að fara í leiðslu í gegnum bókina og eftir lesturinn situr lesandi uppfullur af tilfinningum og ágengum spurningum,“ skrifar Marinella Arnórsdóttir sem rýnir í Gólem – nýja skáldsögu eftir Steinar Braga.

bls. 44

GagnrýniBerlínarbjarmar

Berlínarblúsar

„Það eru fínir sprettir í þessari bók Vals en bæði hann og Salka þurfa grimman ritstjóra,“ skrifar Páll Baldvin Baldvinsson.

bls. 44

GagnrýniBreiðþotur

Pólitísk uppvaxtarsaga úr hliðarvídd

Ásgeir H. Ingólfsson hreifst svo af bókinni Breiðþotur að hann gefur hér með fimm stjörnur í fyrsta skipti í sjö ár, síðan hann byrjaði að rýna í bækur fyrir Stundina og síðar Heimildina. Já, stundum gerast bókmenntaleg tíðindi!

bls. 44

GagnrýniBerlínarbjarmar eftir Val

Rangur gagnrýnandi – Páll Baldvin en ekki Salka Guðmundsdóttir

Mistök við vinnslu gerðu það að verkum að gagnrýnandinn Salka Guðmundsdóttir er skráð fyrir dómi rýnisins Páls Baldvins Baldvinssonar um bókina Berlínarbjarmar eftir Val Gunnarsson í síðasta bókablaði Heimildarinnar. Hér má sjá dóminn sem Páll Baldvin skrifaði.

bls. 46

GagnrýniÉg skal hjálpa þér – saga Auriar

Ranglætið sker í hjartað

„Upplifun Auriar af íslenskum rasisma hrærir sömuleiðis upp í manni og það má heita magnað að hún, sem og annað fólk í hennar stöðu, hafi náð að standa af sér slíka fordóma og heimóttarskap,“ skrifar Salka Guðmundsdóttir.

bls. 46

GagnrýniLímonaði frá Díafani

Ferðasaga bernskunnar

„Þessi fjölskylda er í raun heill sagnaheimur í íslenskum bókmenntum; öll virðast þau sískrifandi og mæðgurnar Jóhanna og Elísabet hafa báðar skrifað ótal ævisögulega texta og Jóhanna, Hrafn og hálfsystirin Unnur skrifað mikið af ferðasögum og -ljóðum,“ skrifar Ásgeir H. Ingólfsson sem rýnir í bókina Límonaði frá Díafani.

bls. 46

Menning

Bókmenntahátíðin Iceland Noir hressir upp á skammdegið

Bókmenntahátíðin Iceland Noir hefst þann 20. nóvember og fjöldi erlendra og íslenskra höfunda stígur á svið. Meðal erlendra gesta verða að þessu sinni Harlan Coben, David Walliams, Ann Cleeves, Sara Blædel, Marc Levy og Anthony Horowitz.

bls. 48–50

Viðtal

Ekki vera svona skemmtilegur ef þú vilt ekki lenda í skáldsögu

Segja má að skáldævisögur og sannsögur séu það form skáldskapar sem á til að valda hvað mestum usla. Þannig skáldskapur tendrar oft mikla forvitni og um leið vangaveltur. Já, og umræðu! Rætt er við Guðrúnu Evu Mínervudóttur sem bregður nú í annað skipti á leik með þetta form í bókinni Í skugga trjánna.

13 mín. lestur

bls. 52

GagnrýniLeitað í tómið – listsköpun Gerðar Helgadóttur

Leitað í tómi eftir konu

„Brýn endurskoðun á stöðu Gerðar Helgadóttur í listasögunni,“ skrifar Páll Baldvin Baldvinsson um bókina Leitað í tómið – listsköpun Gerðar Helgadóttur

bls. 52

PistillSólveig Jónsdóttir

Skrímsli, feður og fóstur

Rithöfundurinn og blaðamaðurinn Sólveig Jónsdóttir er fréttaritari jólabókaflóðsins í ár. Þó að hún sé nú á tímabili þar sem lítið andrými gefst fyrir útgáfuboð, þá er fólk að gefa út bækur allt um kring! Líka í Krónunni.

bls. 53

GagnrýniKvöldið sem hún hvarf

Sallafínn krimmi

Salka Guðmundsdóttir hælir plottinu í bókinni Kvöldið sem hún hvarf eftir Evu Björgu Ægisdóttur og segir bókina vera eina sterkustu bók höfundar til þessa. „Höfundurinn hefur vel ofan af fyrir lesandanum og ber á borð spennandi afþreyingu,“ skrifar hún.

bls. 53

PistillGuðrún Friðriks

Tónlist, lyf án lyfseðils

Aðeins af erlendum bókum! Lesandinn Guðrún Friðriks hreifst af bókinni I Heard There Was a Sacred Chord – og mælir með henni við alla sem hafa áhuga á tónlist eða taugakerfinu.

bls. 54

GagnrýniTjörnin

Að sulla í vatni

Rán Flyering hlaut verðlaun Norðurlandaráðs 2023 fyrir bók sína Eldgos. Í ár er það bókin Tjörnin sem Páll Baldvin Baldvinsson rýnir hér í og segir vera framúrskarandi verk fyrir unga lesendur.

bls. 54

GagnrýniSkrímslaveisla

Skrímslabóka-röðin er orðin klassísk

„Þessi þekkilega og vinsæla harðspjaldaröð fyrir yngstu lesendur er í áratug, frá 2004, búin að veita ungum (og eldri lesendum) dæmalausa ánægju,“ skrifar Páll Baldvin Baldvinsson.

bls. 54–55

GagnrýniFíasól í logandi vandræðum

Fíasól biðst frekar fyrirgefningar en leyfis

„Skáldsögur um uppátækjasama krakka sem gera það sem má ekki og fylgja hjartanu eru alltaf kærkomnar, en einhvern veginn nú sem aldrei fyrr í heimi þar sem að minnsta kosti í opinberri umræðu virðist sífellt litið á börn sem vandamál og ekki til umræðu nema sem viðföng PISA-kannana eða sérúrræða,“ skrifar Salvör. Gullbrá Þórarinsdóttir sem rýnir í nýja bók um Fíusól.

bls. 56

Menning

Síðasti bóksalinn leitar lesenda

Fleiri og fleiri höfundar og listamenn kjósa að koma sér og verkum sínum á framfæri með fjöldafjármögnun. Ingimar Bjarni Sverrisson er einn þeirra, höfundur skáldsögunnar Síðasti bóksalinn.

Viðtal

„Bandaríski draumurinn holdi klæddur“

Stjórnmálafræðiprófessorinn Baldur Þórhallsson segir að kjör Donalds Trump skýrist helst af hefðbundnum efnahagslegum ástæðum. Fyrir mörgum Bandaríkjamönnum sé verðandi forseti holdgervingur bandaríska draumsins og líklegri til að halda honum á lífi en frambjóðandi Demókrataflokksins. Baldur segir að íslenskra stjórnvalda bíði það verkefni að reyna að sogast ekki inn í viðskiptastríð Bandaríkjanna og Kína.