Úr blaðinu á vefnum

Heimildin #66

20. september 2024

Efni úr blaðinu bætist smám saman við á vefnum, en sumt birtist aðeins í blaðinu sjálfu. Allt blaðið er á síðu þess.

bls. 2

Fréttir

Riftu samningi og greiddu átta milljónir í sáttagreiðslu

Stúdentaráð Háskóla Íslands rifti fimm mánaða gömlum samningi við rekstraraðila Októberfest, mánuði áður en hátíðin átti að fara fram. Samningurinn átti að gilda til fimm ára. Til að koma í veg fyrir dómsmál þurfti SHÍ að greiða 8 milljónir í sáttagreiðslu.

bls. 4–5

Afhjúpun

Ljósið á koddanum bjargaði Yazan

Enn hafa ekki fengist skýr svör við því hvers vegna lögregla sótti langveikt barn inn á sjúkrahús á dögunum og tekist er á um hvort það yfirleitt megi. Landspítalinn þvertekur fyrir samvinnu við Ríkislögreglustjóraembættið og yfirlæknir segir alrangt að réttlæta aðgerðirnar með vottorði sem hann skrifaði. Tilviljun réði þvi að brottvísun Yazan Tamimi spurðist út og var að lokum afturkölluð.

14 mín. lestur

bls. 6–7

Fréttir

Einn haförn á ári yrði spöðunum að bráð

Qair Iceland byggði niðurstöður á áflugshættu hafarna á vindmyllur áformaðs orkuvers aðeins á hluta þeirra gagna sem fyrirtækið hafði aðgang að. Það leiddi til vanmats á hættunni að mati Náttúrufræðistofnunar sem segir að finna ætti vindorkuverinu aðra staðsetningu en fuglaparadísina á Laxárdalsheiði.

bls. 7

Fréttir

Segja 37 lóupör missa kjörlendi sitt

Norðurþing aflaði lögfræðiálits vegna kæru samtakanna Náttúrugriða.

bls. 8–9

LeiðariMargrét Marteinsdóttir

Sá er sárastur grátur á jörðu

Fimmtíu milljón börn eru á flótta í heiminum. Aðeins agnarsmár minnihluti barna sem gráta sárast á jörðinni koma til Íslands til að reyna að fá hér skjól. Flest eru send til baka.

bls. 9

PistillSif Sigmarsdóttir

Hvenær fáum við okkur fullsödd?

Hin áratuga gamla ræða Harry Smith, sem fangar horfinn heim, kom mér til hugar þegar ég las reynslusögu íslenskra mæðgna af bráðamóttöku Landspítalans, skrifar Sif Sigmarsdóttir.

bls. 10

PistillHrafnhildur Kjerúlf Sigmarsdóttir

Framkvæmdafrúin

Skaðleg atferlismótunin er orðin svo venjuvædd að við tökum ekki lengur eftir henni, skrifar Hrafnhildur Sigmarsdóttir.

bls. 13–15

Rannsókn

Enginn tekur ábyrgð á slysi sem leiddi til kvalafulls dauðdaga

Dætur manns sem lést eftir að 60 kílóa hurð féll inni í herbergi hans á hjúkrunarheimili segja óviðunandi að enginn hafi tekið ábyrgð á slysinu og að föður þeirra hafi verið kennt um atvikið. Önnur eins hurð hafði losnað áður en slysið varð en engin frekari hætta var talin vera af hurðunum. Það reyndist röng trú. Konurnar kröfðust bóta en ríkislögmaður vísaði kröfu þeirra frá. Þær vilja segja sögu föður síns til þess að vekja athygli á lökum aðbúnaði aldraðra á Íslandi.

15 mín. lestur

bls. 16–17

ÚttektBaráttan um íhaldsfylgið

Sigmundur Davíð skríður inn í breiðan faðminn

Fylgi virðist leka frá Sjálfstæðisflokki yfir til Miðflokks í stríðum straumum. Sjúkdómsgreining margra Sjálfstæðismanna er að flokkurinn þurfi að skerpa á áherslum sínum til hægri í ríkisstjórnarsamstarfinu. Deildar meiningar eru uppi um það hversu líklegt það er til árangurs. Heimildin rýnir í stöðu Sjálfstæðisflokksins. Hvaða kosti á þessi forni risi íslenskra stjórnmála? Hefur harðari tónn Bjarna Benediktssonar í útlendingamálum valdeflt Sigmund Davíð Gunnlaugsson í samfélagsumræðunni?

9 mín. lestur

bls. 17–18

Fréttir

Orðræða ráðafólks um flóttafólk leki yfir allt samfélagið

Miriam Petra Ómarsdóttir Awad fjölmenningarráðgjafi segir að þegar ráðafólk hafi uppi neikvæða orðræðu um flóttafólk smiti það hættulega mikið út frá sér. Orðin leki yfir allt samfélagið og komi sér meðal annars fyrir í skólastofum grunnskóla.

bls. 18–19

FréttirBaráttan um íhaldsfylgið

Kjósendur vilji ekki hermikráku

Gunnhildur Lily Magnúsdóttir, dósent í stjórnmálafræði við Háskólann í Malmö, segir að alls staðar í Evrópu hafi hófsamir hægriflokkar að einhverju leyti tekið upp harða flóttamannastefnu flokka sem séu yst á hægri væng stjórnmálanna. Margir kjósendur gömlu hægri flokkanna vilji þó ekki eftirhermur og kjósi því flokka sem hafi fyrst talað fyrir harðari flóttamannastefnu.

bls. 19

Fréttir

Kjósendur Miðflokks mun íhaldssamari en Sjálfstæðisflokks

Stjórnmálafræðingar við Háskóla Íslands gapa ekki yfir því sem virðist raunin, að Miðflokkurinn sæki nú til íhaldssamari kjósenda Sjálfstæðisflokksins og sópi til sín fylgi úr þeirra röðum. Í væntanlegri bók sem byggir á gögnum Íslensku kosningarannsóknarinnar frá 2021 kemur fram að kjósendur flokkanna tveggja eru mjög samstiga á hinum hefðbundna vinstri-hægri ás, en kjósendur Miðflokksins eru íhaldssamari er kemur að samfélags- og alþjóðamálum.

bls. 22–23

Þekking

Niðurskurðarstefnan komi aga á verkafólk en styrki hina ríku

Ítalski hagfræðiprófessorinn Clara E. Mattei hefur rannsakað sögu kapítalismans og hvernig helstu kenningasmiðir hagfræðinnar hafa um langt skeið staðið vörð um kapítalismann á kostnað verkafólks. Í bók sem Clara gaf út fyrir tveimur árum rannsakar hún uppruna eins áhrifamesta hagstjórnartækis kapítalismans, niðurskurðarstefnuna. Clara settist niður með blaðamanni Heimildarinnar og ræddi kenningar sínar um niðurskurðarstefnuna og hlutverk hagfræðinnar í heimi sem breytist hratt.

11 mín. lestur

bls. 22

Þekking

Moskítóflugan fær byr undir báða vængi í Evrópu

Lengri sumur, hærra hitastig og meiri úrkoma eru afleiðingar loftslagsbreytinga sem þegar eru farnar að gera vart við sig í Evrópu. Þetta hefur skapað kjöraðstæður fyrir aukna útbreiðslu moskítóflugna og þá samtímis veira sem hún ber.

bls. 24

Spurningaþrautin

Spurningaþraut Illuga 20. september 2024: Hver málaði þessa mynd? og 16 aðrar spurningar

Hér geta lesendur spreytt sig á spurningaþraut Illuga Jökulssonar sem birtist í tölublaði Heimildarinnar 20. september.

bls. 26–27

Flækjusagan

Friður Caesars

Býr hver einasti staður, að minnsta kosti í Evrópu, yfir ríkulegri, fjörlegri og/eða blómlegri sögu? Af handahófi var valin borgin Beja í Portúgal og hver dúkkaði fyrstur upp í sögu borgarinnar nema Júlíus Caesar?

bls. 28

Lífið

Ofhugsanir: Fyrsta skrefið að viðurkenna vandann

Það að ofhugsa getur valdið gríðarlegu hugarangri og jafnvel líkamlegum einkennum. Heimildin ræddi við tvo sálfræðinga um það hvernig best sé að láta af því að ofhugsa að óþörfu.

bls. 30

Skóli lífsinsSigurþóra Bergsdóttir

Þó að það versta í heimi komi fyrir þá heldur maður áfram að vera til

„Við erum vön að standa saman þegar á reynir á Íslandi.“ Sigurþóra Bergsdóttir deilir því sem hún hefur lært af skóla lífsins.

bls. 32

Fólkið í borginni

Sonurinn bjargaði Sólveigu

Sólveig Ágústsdóttir hefur ekki farið auðveldu leiðina í lífinu. Þegar sonur hennar kom í heiminn fyrir 17 árum síðan breyttist allt. „Hann varð ljósið í lífinu mínu, bjargaði mér,“ segir Sólveig sem hefur verið edrú síðan.

bls. 32

PistillLára Kristín Pedersen

Á bak við óttann

Saga bannstefnunnar gegn vímuefnum á 20. öldinni fléttast við miður mannúðleg gildi sem óneitanlega hafa ekkert með efnin sjálf að gera, skrifar Lára Kristín Pedersen.

bls. 34–36

Viðtal

Skotinn í bakið fyrir að gefa út Söngva Satans: „Líkt og líkaminn hefði misst máttinn“

Árið 1993 var norski útgefandinn William Nygaard skotinn þrisvar í bakið og var nærri dauða en lífi. Nokkru áður hafði hann gefið út skáldsöguna Söngvar Satans. Málið hefur þvælst endalaust í norska kerfinu; tekist er á um það enn í dag, um leið og það þykir táknrænt fyrir baráttu um samfélagsleg gildi.

8 mín. lestur

bls. 38–39

Viðtal

Skylda gagnvart tjáningarfrelsinu

Halldór Guðmundsson var útgáfustjóri Máls og menningar þegar Söngvar Satans komu út. Að sögn hans var það: „Skylda okkar gagnvart bókmenntum og gagnvart tjáningarfrelsinu.“ Nýlega skrifaði hann bók á þýsku, Im Schatten des Vulkans, og segir þar sögu íslenskra bókmennta en þar er kafli um gildi bókmennta innflytjenda.

10 mín. lestur

bls. 40–44

Viðtal

Hatrið og ástin börðust um líkama Salmans

„Já, eitt aflið er hatrið og ofbeldið. Hitt aflið er ástin. Og þessi tvö öfl eru að berjast um, bókstaflega berjast, um líkama minn. Þar með skildi ég hvað ég væri að gera,“ segir Salman Rushdie í viðtali sem varð að sögu – þá daga sem hann dvaldi á Íslandi.

26 mín. lestur

bls. 46–47

Gagnrýni

Bók sem er hnífur

„Þetta er sem saga um hníf. En sagan er líka sjálf hnífur,“ skrifar Guðmundur Andri Thorsson í rýni sinni um bókina Hníf í þýðingu Árna Óskarssonar.

bls. 47

Greining

Af nokkrum verkum Salmans Rushdie

Hinn öflugi þýðandi Árni Óskarsson hefur þýtt nokkrar bækur eftir Salman Rushdie yfir á íslensku. Hann þekkir lífsverk höfundarins afar vel og skrifar hér um bækur hans.

bls. 48

Menning

Úr skálduðu samtali Salmans Rushdie við árásarmanninn A.

Brot úr skálduðu samtali Salmans Rushdie við árásarmanninn sem hann kýs að nefna ekki í sögu sinni en kallar A. Samtalið allt má lesa í Hnífi. Salman hefur samtalið og svo tala þeir til skiptis.