Úr blaðinu á vefnum

Heimildin #65

13. september 2024

Efni úr blaðinu bætist smám saman við á vefnum, en sumt birtist aðeins í blaðinu sjálfu. Allt blaðið er á síðu þess.

bls. 2–3

Erlent

„Við erum að leika rússneska rúllettu með plánetuna okkar“

„Plánetan okkar er að reyna að segja okkur eitthvað. En við virðumst ekki hlusta,“ segir framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna. Hann hvetur ríki heims til að banna auglýsingar olíufyrirtækja.

bls. 4–6

Greining

Sérfræðingar senda út neyðarkall: Hafa aldrei farið nær mörkunum

Á sama tíma og hitamet voru slegin víða í sumar og vísindafólk talaði um fordæmalausa hita af völdum hlýnunar jarðar voru gular og appelsínugular viðvarnir í gildi á Íslandi, meðal annars vegna snjókomu. Veðurstofa Íslands telur „vel mögulegt“ að vegna hugsanlegrar truflunar á varmaflutningi inn á hluta af Norður-Atlantshafi kólni hér á meðan hitnar víðast hvar annars staðar.

12 mín. lestur

bls. 4

Allt af létta

Án samtakamáttar er þetta töpuð barátta

Samviskubit er ekki góður drifkraftur í baráttunni gegn loftslagsvánni. Breytingar á hegðun sem gerðar eru af væntumþykju, bæði í garð okkar sjálfra og umhverfisins, eru vænlegri til árangurs, að mati sviðsstjóra loftslagsmála og hringrásarhagkerfisins hjá Umhverfisstofnun.

bls. 8–9

LeiðariIngibjörg Dögg Kjartansdóttir og Margrét Marteinsdóttir

Menn með lausnir - eða þykjast vera það

Loftslagsmálin voru varla nefnd á Alþingi í umræðum um stefnuræðu forsætisráðherra. Kemur okkur þetta eitthvað við?

bls. 9

PistillSif Sigmarsdóttir

„Hólí sjitt“

Sífellt koma í ljós nýjar hliðar á þeim skaða sem losun gróðurhúsalofttegunda veldur. Ýmislegt bendir þó til þess að það hrikti í staðfestu okkar til að draga úr þeim skaða.

bls. 10–11

Fréttir

Hættur sem steðja að Íslandi vegna loftlagsbreytinga

Fimmtánda árið í röð eru alþjóðleg hitamet slegin, en hér var annars konar met slegið: Met í viðvörunum.

9 mín. lestur

bls. 10

Greining

Hitametin falla, en svalt á Íslandi

Víðast hvar í heiminum var sumarið heitt. Þann 22. júlí var meira að segja heitasti dagur jarðar, í nokkur hundruð ár. En staðan var önnur á Íslandi.

bls. 12–13

ÚttektKólnun Íslands

Blái bletturinn: „Alvarleg áhrif“ á íslenskt loftslag jafnvel strax næsta áratug

Breytingar á hafstraumum vegna hlýnunar jarðar gætu valdið öfgafullu veðri strax á fjórða áratug aldarinnar að mati hafeðlisfræðings. Það er þó ekki versta sviðsmyndin en hún sýnir allt að 10 gráðu kólnun á Íslandi að vetrarlagi.

8 mín. lestur

bls. 14

Fréttir

„Við sem þjóð mundum varla lifa af“

Haffræðingur hjá Hafrannsóknastofnun segir fiskveiðar við Ísland og lífsskilyrði þjóðarinnar í hættu brotni AMOC-hafstraumurinn niður. Mælingar í hafi við Ísland sýni ekki merki um að niðurbrot sé farið af stað en draga þurfi úr losun til að minnka áhættuna á að slíkt gerist eftir nokkra áratugi.

bls. 16–17

Fréttir

Jöklarnir gætu rýrnað um allt að helming

Hætta eykst á eldgosum, skriðuföllum og flóðum þegar jöklar rýrna. „Blái bletturinn“ gæti hægt á þróuninni en íslensku jöklarnir hafa rýrnað um 20 prósent frá nítjándu öld.

bls. 18

Viðtal

Með minnisblað í vinnslu um mögulega kólnun Íslands

Guðlaugur Þór Þórðarson, ráðherra loftslagsmála, telur nýja aðgerðaáætlun í loftslagsmálum miklu betri grunn fyrir ákvarðanatöku en áður hafi komið fram. Hann telur raunhæft að Ísland standi við skuldbindingar sínar um samdrátt fram til ársins 2030, en horfir til þess að svokallaður ETS-sveigjanleiki verði áfram nýttur í því skyni að draga úr kröfum um samdrátt í samfélagslosun.

bls. 19

Fréttir

Rekstraraðilar búi sig undir aukna náttúruvá

Víðir Reynisson hjá Almannavörnum segir miklar og kostnaðarsamar framkvæmdir eftir til að efla öryggi landsmanna þegar hættan eykst vegna loftslagsbreytinga.

bls. 22

Fréttir

Hugmyndir að mögulegum aðgerðum fyrirferðarmiklar

Alls eru 150 aðgerðir í uppfærðri aðgerðaáætlun í loftslagsmálum. Lítill hluti þeirra eru beinar loftslagsaðgerðir sem búið er að meta með tilliti til samdráttar fyrir árið 2030, en alls eru 66 á hugmyndastigi. Formaður Náttúruverndarsamtaka Íslands segir svokallað sjálfstætt markmið ríkisstjórnarinnar um samdrátt í losun marklaust bull og að atvinnulífið hafi gefið loftslagsráðherranum Guðlaugi Þór Þórðarsyni langt nef með viðbrögðum sínum við áætluninni í sumar.

bls. 24–25

Fréttir

Verðbólga vegna loftslagsbreytinga bitnar verst á þeim sem menga minnst

Mikið hefur verið rætt og ritað um þær efnahagslegu afleiðingar sem loftslagsbreytingar hafa í för með sér erlendis. Varað er við því að hlýnun jarðar muni hafa töluverð neikvæð áhrif á heildarframboð á ýmsum vörum í heimshagkerfinu sem gæti ýtt undir verðbólgu.

bls. 32–34

Skýring

Grænþvegnir kúrekar um allar koppagrundir

Mörg verkefni sem kolefniseiningar hafa verið seldar út á og áttu að nýtast til að vinna gegn hlýnun jarðar hafa einkennst af fúski og umdeildum aðferðum. Milljarðar á milljarða ofan fara um slíka markaði en trúverðugleiki þeirra hefur laskast og úrbóta er þörf.

9 mín. lestur

bls. 36–38

Fréttir

Það sem er satt og logið um rafmagnsbíla

Deilt er um hversu umhverfisvænn, áreiðanlegur og þægilegur rafmagnsbíllinn sé. Hér er kafað ofan í málin, fjallað um hleðslukvíða og gefin góð ráð fyrir hleðsluna.

9 mín. lestur

bls. 38

Fréttir

Gjöld vegna aksturs og eldsneytis gætu orðið 10 milljörðum hærri

Skattkerfisbreytingar sem tengjast akstri ökutækja og eldsneyti munu auka tekjur ríkissjóðs um rúmlega 10 milljarða á milli ára, samkvæmt fjárlagafrumvarpi komandi árs.

bls. 39

Fréttir

Tókst að semja um forgangsorku og olíubruna hætt

Samningar um forgangsorku sem náðst hafa milli Orkubús Vestfjarða og Landsvirkjunar þýða að engri olíu eða sáralítilli þarf lengur að brenna til að kynda hitaveitur á Vestfjörðum. Fyrir ári síðan voru slíkir samningar sagðir ómögulegir. Forgangsorka væri of dýr og auk þess ekki fáanleg. En stórbruni olíu í ár og fundur á heitu vatni hefur breytt myndinni.

bls. 40

Fréttir

Grafalvarleg staða en minni umræða

Finnur Richart Andrason, forseti Ungra umhverfissinna, telur að almenningur sé ekki lengur móttækilegur fyrir stórum fullyrðingum um loftslagsbreytingar þótt þær séu allar sannar. Fólk tali minna um ástandið og mæting á loftslagsmótmæli sé nú afar dræm.

bls. 41

Viðtal

„Síðasta kynslóðin“ fangelsuð fyrir loftslagsmótmælin

Þýski loftslagsaktívistinn Tobias März segir samfélagið þurfa að þvinga fram aðgerðir gegn loftslagsbreytingum áður en það verður of seint. Aktívistar hafa fengið fangelsisdóma fyrir aðgerðir sínar í Þýskalandi undanfarið.

bls. 42–43

Viðtal

Vona sonarins vegna að gripið verði í taumana

„Hvað verður hans gat á ósonlaginu?“ spyrja nýbökuðu foreldrarnir Hjördís Sveinsdóttir og Árni Freyr Helgason sig, horfandi á þriggja mánaða gamlan soninn, Matthías. Það er kynslóð sonarins og þær sem á eftir honum koma sem munu þurfa að takast á við heitari heim, öfgar í veðri og veðurfar hérlendis sem verður gjörólíkt því sem hefur verið frá landnámi.

bls. 44

AðsentÞorvaldur Gylfason

Bráðnandi jöklar, brunnin tún

Eina færa leiðin til að forða heimsbyggðinni undan sífellt þyngri veðurofsa, bráðnandi jöklum, brunnum túnum og annarri slíkri óáran af mannavöldum er að beina útgjöldum ríkis, byggða og einkaframtaks inn á grænni lendur í samræmi við ráðgjöf yfirgnæfandi hluta náttúrurvísindamanna um allan heim.

bls. 45

AðsentÁróra Árnadóttir og Jukka Heinonen

Án nægjusemi er ekki hægt að ná loftslagsvænni framtíð

Ísland er á topp 10 lista þegar verg landsframleiðsla er skoðuð á íbúa. Það ætti því ekki að koma neinum á óvart að íslendingar eru með eitt stærsta kolefnissporið í heiminum þegar við skoðum neysludrifna losun frekar en framleiðsludrifna.

bls. 45

PistillIngibjörg Svala Jónsdóttir

Loftslagsaðgerðir verða að vernda líffræðilega fjölbreytni

Almennt er afar óheppilegt að byggja markað með kolefniseiningar á bindingu koltvísýrings í vistkerfum.

bls. 46

AðsentAuður Aðalsteinsdóttir

Á valdi tilfinninganna

Loftslagsvandinn er bæði óútreiknanlegur, gríðarlega umfangsmikill og flókinn. Engar einfaldar lausnir eru í boði. Meirihluti almennings virðist allur af vilja gerður til að gera sitt en einn helsti óvinurinn er grænþvottur og innantóm loforð.

bls. 47

Fréttir

Mikill skaði af nýjum skordýrategundum

Hlýnun loftslags gerir nýjum meindýrum auðveldara að lifa af á Íslandi en þau geta valdið gróðri eða jafnvel mannfólki skaða.

bls. 48

Spurningaþrautin

Spurningaþraut Illuga 13. september 2024: Útdauð dýr af mannavöldum

Hér geta lesendur spreytt sig á spurningaþraut Illuga Jökulssonar sem birtist í tölublaði Heimildarinnar 13. september.

bls. 49

Flækjusagan

Að mölva fjall

Forn-Grikkir og Rómverjar voru heillaðir af dugnaði mannsins og töldu honum heimilt að leika náttúruna hvernig sem honum sýndist. Þar kom þó að fáeinar grímur virtust renna á hugsandi menn.

bls. 50–52

Viðtal

Leitar skjóls í rafmagns-, hita- og vatnslausum kofa: „Þetta fær mann til að upplifa tímann“

„Því minna sem maður hefur af tíma því dýrmætari er hann,“ segir myndlistarmaðurinn Sigurður Atli Sigurðsson, sem dvelur löngum stundum í kofa uppi í sveit ásamt fjölskyldu sinni. Þar er ekki hiti, rafmagn og vatn en tíminn verður öðruvísi – í eins konar hægverulifnaði.

bls. 53

Viðtal

Endalokin eru ekki í ruslatunnunni

Sjálfbærni er meginstef í lífi Hrefnu Bjargar Gylfadóttur, teymisþjálfa hjá Marel. Sem barn fannst henni skrítið að henda hlutum í ruslið, það áttu ekki að vera endalokin. Sjálfbærnivegferð Hrefnu Bjargar hófst með óbilandi áhuga á endurvinnslu. Hún prófaði að lifa umbúðalausu lífi sem reyndist þrautin þyngri en hjálpaði henni að móta eigin sjálfbærni.

bls. 54

Skóli lífsinsÞórunn Jarla Valdimarsdóttir

Skrítnun jarðar

Hvers virði er frelsið þegar það er svona dýrt? Fyrsta mjólkurhyrnan úr pappa var rauð, lítill píramídi með þrjár hliðar, sem tók einn lítra af mjólk. Þá sagði fólk: „Nú er það búið, nú verður varla aftur snúið.“

bls. 56

Fólkið í borginni

Hvernig verður heimur dóttur minnar?

Dora Pacz segir að áhyggjur hennar af hlýnun jarðar hafi aukist mikið eftir að Abigail, dóttir hennar, kom í heiminn fyrir níu mánuðum.

bls. 56

BakpistillDagur Hjartarson

Stærsta tilfinning í sögu jarðarinnar

„Ég vakna með orðið bláhvalur á vörunum, það liggur þarna eins og sönnunargagn sem einhver hefur komið fyrir á vettvangi glæps,“ skrifar rithöfundurinn Dagur Hjartarson.