Úr blaðinu á vefnum

Heimildin #41

9. febrúar 2024

Efni úr blaðinu bætist smám saman við á vefnum, en sumt birtist aðeins í blaðinu sjálfu. Allt blaðið er á síðu þess.

bls. 2–3

Vettvangur

„Íslensk stjórnvöld eru ekki að gera nóg“

Hópur nemenda úr Hagaskóla fóru í „skólaverkfall“ síðastliðinn þriðjudag og mótmæltu á Austurvelli. Mótmæltu þau aðgerðarleysi stjórnvalda í málefnum Palestínu fyrir framan Alþingishúsið. Mótmælin voru að mestu friðsæl en lögreglan þurfti að hafa afskipti af nokkurum ungmennum sem tóku upp á því að kasta eggjum í þinghúsið.

bls. 2–3

Fréttir

„Við íslenskir nemendur neitum því að Ísland verði samsekt í þjóðarmorði“

„Stjórnvöld eru ekki að gera neitt í þessu og þau eru þau einu sem geta gert eitthvað.“ Hópur íslenskra nemenda var saman kominn á Austurvelli að mótmæla upp úr klukkan 11 í dag. Mótmælin voru að mestu friðsæl en lögreglan þurfti að hafa afskipti af nokkurum ungmennum sem tóku upp á því að kasta eggjum í þinghúsið.

bls. 5

Fréttir

Öll Vísis-systkinin hafa minnkað við sig í Síldarvinnslunni

Tvö systkinanna sem seldu Vísi til Síldarvinnslunnar í desember 2022 seldu hlutabréf í útgerðarrisanum fyrir samanlagt hálfan milljarð króna í janúar síðastliðnum. Öll systkinin sex eiga nú minni hlut í Síldarvinnslunni en þau fengu sem afgjald við söluna fyrir rúmu ári.

bls. 5

Viðskipti

Arion banki með veð í fiskveiðiskipum og kvóta í Grindavík

Bókfært virði lána Arion banka til einstaklinga og fyrirtækja í Grindavík er 10,3 milljarðar króna. Bankinn heldur á veðum í fiskveiðiskipum og kvóta fyrir næstum 60 prósent þeirrar upphæðar.

bls. 6

Fréttir

Sex milljónir í söfnun handa börnum Lúlla

Húsasmíðameistari úr Grindavík sem efndi til söfnunar fyrir börn Lúðvíks Péturssonar, sem lést við sprungufyllingu í bænum, segir ánægjulegt að sjá samhuginn sem fjölskyldunni sé sýndur. Stór framlög hafa borist erlendis frá.

bls. 6

Fréttir

Úkraínsk hjón hafa áhyggjur af því að verndin renni út

Úkraínsk hjón sem flúðu hingað þegar Rússar fóru að ráðast á heimaland þeirra hafa áhyggjur af því að missa leyfi til dvalar á Íslandi eftir örfáa mánuði. Dómsmálaráðuneytið hefur framlengt vernd fyrir Úkraínumenn en samkvæmt upplýsingum þaðan er stefnt að framlengingu „á næstunni“.

bls. 9

Fréttir

Flóttamannatölfræði: Ísland sögulega séð tekið á móti fáum

Fjöldi samþykktra hælis- og verndarumsókna hérlendis er í sögulegu samhengi undir Evrópumeðaltali, samkvæmt nýrri greiningu doktorsnema í tölfræði. Sá aukni fjöldi sem sótti um í fyrra og hittiðfyrra var að langstærstum hluta frá Úkraínu og Venesúela: Hópum sem Ísland tók nánast skilyrðislaust á móti.

bls. 10–11

GreiningStóriðjan í skotlínu skattsins

Skatturinn stendur yfir líkinu af Kalkþörungafélaginu

Skatturinn er á góðri leið með að stórskaða atvinnulíf á Bíldudal og skilja Súðvíkinga eftir með skuldir og sárt ennið, með óbilgirni, tuddaskap og af annarlegum hvötum. Um þetta opnaði framkvæmdastjóri fyrirtækis sig fyrir fullum sal í Hörpu á dögunum. Að fundinum stóðu skattaráðgjafar með stuðningi alls atvinnulífsins.

10 mín. lestur

bls. 14–15

LeiðariHelgi Seljan

Ofhlaðin belti löggunnar

Lögreglan hefur fjarlægst almenning sem telur lögguna ekki aðgengilega og sér hana helst í neikvæðum aðstæðum. Ástæðan er merkilegt nokk ekki palestínskar konur og börn.

bls. 15

Pistill

6 mín.

Sif Sigmarsdóttir

Hormónaflæði kerlinga

Engin tækni mun nokkurn tímann frelsa okkur undan reiptogi hverfulleikans.

bls. 16–17

Viðtal

„Náttúruverndin á enga rödd í stjórnmálum lengur“

Græn pólitík er ekki áberandi á Alþingi, að mati Bjargar Evu Erlendsdóttur, sem flutti sig úr stóli framkvæmdastjóra Vinstri grænna til Landverndar í haust. Í nýja starfinu telur hún sig geta gert náttúruvernd meira gagn. „Landvernd er blessunarlega ekki í ríkisstjórnarsamstarfi, þar sem hagsmunir stórfyrirtækja eru ráðandi.“

18 mín. lestur

bls. 17

Fréttir

Telur ríkisstjórnarsamstarfið skaðlegt náttúruverndinni

Hagsmunir stórfyrirtækja eru ráðandi í ríkisstjórnarsamstarfinu að mati Bjargar Evu Erlendsdóttur, fyrrverandi framkvæmdastjóra VG og núverandi framkvæmdastjóra Landverndar. Fyrirtæki hafi verið gerð ábyrg fyrir náttúruvernd sem sé „hreinlega stórhættulegt“.

bls. 17

Fréttir

Fyrrverandi forstjóri OR til liðs við Landvernd

Bjarni Bjarnason, fyrrverandi forstjóri Orkuveitu Reykjavíkur, tók nýverið sæti í fagráði Landverndar. Hann er þar með kominn í hóp sérfræðinga á ýmsum sviðum sem veita samtökunum ráðgjöf, t.d. um lagafrumvörp, stórar framkvæmdir sem áformaðar eru og skipulagsbreytingar sveitarfélaga.

bls. 18–19

VettvangurJarðhræringar við Grindavík

Í Grindavík er enn 10. nóvember

Það er nógu leiðinlegt að flytja, þegar maður velur sér það sjálfur, hvað þá þegar maður neyðist til þess. Og hvernig velur maður hvað eigi að taka með sér og hvað ekki, þegar maður yfirgefur stórt einbýlishús með tvöföldum bílskúr fyrir litla íbúð með lítilli geymslu? Fjölskyldan á Blómsturvöllum 10 í Grindavík stóð frammi fyrir þeirri spurningu síðastliðinn sunnudag.

bls. 21–22

GreiningJarðhræringar við Grindavík

Stjórnvöld voru vöruð við

Minnisblöð sem Heimildin hefur fengið afhent sýna að mögulegt hitavatnsleysi á Suðurnesjum hefur verið mikið áhyggjuefni mánuðum saman og að stjórnvöld voru hvött til að hefja undirbúningsvinnu til að takast á við verstu sviðsmyndir. Viðbrögðin hafa verið af skornum skammti og í gær hituðu tug þúsundir íbúa á Suðurnesjum upp hús sín með stökum rafmagnsofnum eða hitablásurum.

9 mín. lestur

bls. 24

FréttirJarðhræringar við Grindavík

Tímabært að verja Reykjanesbraut

Þorvaldur Þórðarson eldfjallafræðingur segir að það sé tímabært að huga að vörnum fyrir Reykjanesbrautina og aðra innviði á Suðurnesjum. Atburðarásin á fimmtudag, þegar hraun rann yfir Grindavíkurveg og hitavatnsleiðslu HS Veitna, hafi verið sviðsmynd sem búið var að teikna upp. Hraun hafi runnið eftir gamalli hraunrás og því náð meiri hraða og krafti en ella.

bls. 26

Skýring

Stöðugt stríð lengir líf ríkisstjórnar Ísraels

Öfgaflokkar í ríkisstjórn Ísraels hindra samninga um vopnahlé og frelsun gísla Hamas-samtakanna og kalla eftir landnámi á Gaza. Netanyahu á allt undir því að ríkisstjórnin haldi, en hann er gríðarlega óvinsæll innan Ísraels og rúm 70% Ísraela vilja snemmbúnar kosningar.

bls. 28

Skýring

Æ sér gjöf til gjalda

Þegar Friðrik X kom fram á svalir Kristjánsborgarhallar í Kaupmannahöfn eftir að hafa verið lýstur konungur Danmerkur bar hann armband frá þekktum dönskum skartgripaframleiðanda. Það hefur vakið margar spurningar um gjafir til konungsfjölskyldunnar sem engar reglur gilda um. Konungshjónin boða breytingar.

bls. 29

Karolina Fund

Saga tveggja magnaðra kvenna

Ásta Sól Kristjánsdóttir fylgdi móður sinni eftir síðustu spor lífsins við tökur á heimildarmynd um sorg og sigra tveggja blindra kvenna. „Þetta var síðasta tækifærið til að segja hennar sögu því hennar lífi var að ljúka.“

bls. 29

NýsköpunTöfrasprotar

Íslenskan lykillinn að samfélaginu

„Íslenska fyrir alla“ er þróunarverkefni sem hófst fyrir fimm árum. Afraksturinn mun brátt líta dagsins ljós: Smáforritið Lísa á að auðvelda innflytjendum að aðlagast íslensku samfélagi og eflast á vinnumarkaði á sama tíma.

bls. 30–31

Þekking

Íslenskumælandi elíta gæti orðið til

Ef íslenskt samfélag fer ekki að leggja meira í að kenna innflytjendum íslensku mun stéttaskipting aukast, lýðræðinu vera ógnað og tungumálið mun að lokum lognast út af, að mati fagfólks í greininni. Um 18% þjóðarinnar eru innflytjendur og einungis fimmtungur þeirra telur sig hafa góða íslenskufærni.

12 mín. lestur

bls. 32

Spurningaþrautin

Spurningaþraut Illuga 9. febrúar 2024

Hér geta lesendur spreytt sig á spurningaþraut Illuga Jökulssonar sem birtist í tölublaði Heimildarinnar 9. febrúar.

bls. 33

Flækjusagan

Þegar Norðurlöndin hefðu getað orðið eitt ríki

Fyrir nokkrum vikum var rakinn hér í flækjusögu aðdragandi þeirra æsilegu tíma um 1400 þegar útlit var fyrir að Norðurlöndin Danmörk, Noregur og Svíþjóð rynnu saman í eitt ríki sem hefði breytt ansi miklu í sögu Norðurlanda og jafnvel Evrópu allrar.

bls. 34–36

Greining

Er verið að negga þig? – Húmor eða andlegt ofbeldi?

Hvað er negging? Hugtakið kemur úr ensku og er notað til að greina atferli fólks við að smætta aðra. En hvenær er til dæmis kaldhæðni húmor og hvenær meira í ætt við andlegt ofbeldi? Hugtakið negging er tæki sem getur hjálpað til við að greina það.

14 mín. lestur

bls. 38

Skóli lífsinsEiríkur Örn Norðdahl

Kaupfélagsvitrunin

Eiríkur Örn Norðdahl rithöfundur skrifar um vitrun sem hann varð fyrir í Kaupfélaginu á Ísafirði vorið 1996. Hann hafði aldrei hitt rithöfund og átti ekki fyrir ódýrasta réttinum á Pizza 67.

bls. 40

Fólkið í borginni

„Pabbi var heróínfíkill og dó“

Ana Aguilera starfar í Icewear Woolhouse í Austurstræti og segist ekki sætta sig við hvað ungt fólk fær fá tækifæri á Spáni.

bls. 40

Pistill

Kristlín Dís

Hvít matarmenning

„Það er örugglega hægt að breytast, þroskast, krydda tilveruna aðeins meira, bragðbæta lífið, en ég mun samt aldrei segja nei við ristuðu brauði með osti.“ Kristlín Dís skrifar um hvíta matarmenningu og þjóðarrétti Íslendinga.

bls. 41–42

Vettvangur

Gráthlógu yfir Vaðlaheiðargöngum eða vildu komast út

Verk um eina umdeildustu vegaframkvæmd Íslandssögunnar vekur misjöfn viðbrögð rétt eins og lag Vandræðaskálda um göngin – sem hófst á orðunum „það vilja allir fara inn í mig en það vill enginn borga fyrir það“ – gerði á sínum tíma.

bls. 42–43

Menning

„Hún er ógeðslega mikil stjarna – þessi stelpa!“

Af hverju Laufey? – segist tónlistarspekúlantinn Árni Matthíasson oft vera spurður. Já, af hverju Laufey? Þessi unga tónlistarkona virðist kannski hafa sprungið út eins og flugeldur. Og þó! Sagan er marglsungnari en svo. Rætt var við tónlistarfólk og spekúlanta til að henda betur reiður á hana – og heyra aðeins um hana bæði nú og á barnsaldri.

8 mín. lestur

bls. 44–47

Viðtal

Skuggar, skilnaður og upprisa

Á undanförnu ári hefur leikstjórinnn Þorleifur Örn Arnarson þurft að horfast í augu við sjálfan sig í kjölfar skilnaðar, ná tökum á lífinu á ný og rísa upp úr lægðinni. Hann segir hér frá því hvernig hann hefur áður þurft að rísa upp úr erfiðum aðstæðum til að geta blómstrað.

20 mín. lestur

Fréttir

Rit sem sagnfræðingur vann um leiðréttinguna aldrei gert aðgengilegt

Sagnfræðingurinn Friðrik G. Olgeirsson var ráðinn af embætti ríkisskattstjóra til að taka saman rit um leiðréttinguna, sem gefið var út 2015 og dreift innan stjórnkerfisins. Þetta rit hefur aldrei verið birt opinberlega þrátt fyrir að fyrrverandi ríkisskattstjóri, Skúli Eggert Þórðarson, segi efni þess ekkert leyndarmál. Eintökum var ekki skilað inn til Landsbókasafns eins og lög um skylduskil gera ráð fyrir. Friðrik hefur aldrei áttað sig á því af hverju svo virðist sem þessu riti hafi verið stungið undir stól.

SkýringBDV-ríkisstjórnin

Taugin milli Katrínar og Bjarna og límið í ríkisstjórninni

Ein af þeim spurningum sem vaknað hafa á þessu kjörtímabili er hvort traust og eða vinarþel Katrínar Jakobsdóttur og Bjarna Benediktssonar sé límið sem heldur ríkisstjórninni saman í gegnum súrt og sætt. Sögulegt fordæmi er fyrir því að ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins og stjórnmálaaflsins lengst til vinstri á Alþingi hafi verið haldið saman af meðal annars trausti milli formanna flokkanna.

FréttirEinkarekstur í heilbrigðiskerfinu

Þögn Sjúkratrygginga kærð til úrskurðarnefndar

Heimildin hefur frá því í nóvember reynt að fá svör frá Sjúkatryggingum Íslands um afskipti stofnunarinnar af einkarekna heilbrigðisfyrirtækinu Klíníkinni.

FréttirJarðefnaiðnaður í Ölfusi

Fjárfestarnir sem seldu Elliða húsið vilja kaupa lóð af Ölfusi

Námufjárfestarnir sem seldu Elliða Vignissyni bæjarstjóra fasteignir í sveitarfélaginu fyrir ótilgreint verð í lok síðasta árs ætla að byggja skemmu undir laxafóður við höfnina í Þorlákshöfn. Þeir hafa lýst yfir áhuga á að kaupa fasteign og lóð af Ölfusi og vék Elliði ekki af fundi þegar málið var tekið fyrir í byrjun febrúar.