Úr blaðinu á vefnum

Heimildin #39

26. janúar 2024

Efni úr blaðinu bætist smám saman við á vefnum, en sumt birtist aðeins í blaðinu sjálfu. Allt blaðið er á síðu þess.

bls. 4

Fréttir

Hundaeigendur ítrekað áreittir í miðbænum: „Hún stundar þetta“

Þó nokkrir íbúar miðbæjarins hafa lent í því að kona ein veitist að þeim þegar þeir viðra hundana sína. Heimildin ræddi við þrjá hundaeigendur sem hafa lent í því að konan angri þá. Enn fleiri hafa lýst svipaðri reynslu á samfélagsmiðlum.

bls. 6

SkýringJarðefnaiðnaður í Ölfusi

Leyndin yfir húsamáli Elliða bæjarstjóra

Heimildin hefur í rúmt ár birt fréttir af viðskiptum Elliða Vignissonar, bæjarstjóra í Ölfusi, með hús í sveitarfélagi sem umsvifamiklir námufjárfestar seldu honum á óljósum kjörum. Bæjarstjórinn hefur neitað að leggja fram gögn um viðskiptin eða greina frá þeim í smáatriðum. Á meðan stendur yfir umræða í sveitarfélaginu um byggingu mölunarverksmiðju sem þjónar hagsmunum fjárfestanna.

bls. 6

FréttirPressa

Orð valdhafa um útlendinga geti leitt til aukinnar hatursorðræðu

Lenya Rún Taha Karim, varaþingkona Pírata og Vigdís Häsler, framkvæmdastjóri Bændasamtakanna, sem hafa ítrekað orðið fyrir fordómum vegna uppruna síns, hafa áhyggjur af aukinni hörku í garð útlendinga á Íslandi, sérstaklega þeirri sem þær segja að beinist nú að flóttafólki og hælisleitendum. Lenya Rún og Vigdís eru meðal viðmælenda í Pressu í hádeginu.

bls. 6

Fréttir

Vilja sjá land undir nýjan 27 holu völl í Hafnarfirði

Forsvarsmenn Golfklúbbins Keilis vilja að bæjaryfirvöld í Hafnarfirði taki frá land undir nýjan 27 holu golfvöll, nú þegar unnið er að endurskoðun á aðalskipulagi bæjarins.

bls. 7

Fréttir

Samfylkingin tapaði 110 milljónum króna á tveimur árum

Skuldir Samfylkingarinnar jukust verulega á árinu 2022 þegar þær fóru úr 40 í 193 milljónir króna.

bls. 7

Fréttir

Hlaðvörp þéna hátt í þrjú hundruð milljónir

Tekjur af hlaðvörpum margfaldast á milli ára og nálgast óðfluga þrjú hundruð milljónir á ári. Hlutfall þeirra af heildartekjum fjölmiðla nemur einu prósenti, sama og tekjur vefmiðla voru í upphafi aldar. Þingkona Sjálfstæðisflokks segir RÚV ráðast inn á hlaðvarpsmarkaðinn þar sem ríki blómleg samkeppni einkaaðila.

bls. 7

Fréttir

Fangi þvingaður til að taka sterk geðlyf – „Allt rangt við þetta“

Fangi í gæsluvarðhaldi var þvingaður gegn vilja sínum til að fá forðasprautur af sterku geðrofslyfi. Maðurinn var sviptur sjálfræði samkvæmt úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur en Landsréttur hefur vísað málinu frá dómi á grundvelli þess að það hafi verið háð á röngu löggjafarþingi. Verjandi mannsins útilokar ekki miskabótakröfu.

bls. 8–9

Skýring

Fjölskylda Lúðvíks vill „heiðarlega“ rannsókn

Fjölmörgum spurningum er enn ósvarað um ákvarðanatöku og atburðarás í aðdraganda þess að Lúðvík Pétursson féll ofan í sprungu sem lá í gegnum húsagarð í Grindavík. Veðurstofan hafði sérstaklega varað við sprunguhreyfingum en áhættumat lá ekki enn fyrir.

13 mín. lestur

bls. 9

Fréttir

Reynslumikill og varkár fagmaður – faðir, vinur og útivistarmaður

„Missir fjölskyldu, vina, vinnufélaga og allra annarra sem líf Lúlla snerti er ólýsanlegur og söknuður okkar allra óendanlegur,“ segir í kveðjuorðum Elíasar Péturssonar um bróður sinn Lúðvík, sem féll ofan í djúpa sprungu í Grindavík, við vinnu sína fyrir Náttúruhamfaratryggingu Íslands.

bls. 10–11

Fréttir

Sprungufyllingar búa til ný og hættulegri vandamál

Þrír af reyndustu jarðvísindamönnum landsins telja það hafa verið misráðið að reyna að fylla upp í sprungur í Grindavík í kjölfar hamfaranna í nóvember. „Ég held að þar hafi menn valið ranga leið,“ segir Páll Einarsson. Ármann Höskuldsson telur hægt að fylla í sprungur en þeir sem taki slíkar ákvarðanir verði að hafa í huga að ekki dugi að „sturta í gatið og vita ekkert hvað maður er að gera“.

bls. 11

Fréttir

Almannavarnir rannsaka sjálfar sig eftir að rannsóknarnefnd var aflögð

Þrátt fyrir ítrekað almannavarnarástand á undanförnum árum og fordæmalausar íþyngjandi aðgerðir í tengslum við þær, lögðu stjórnvöld niður nefnd sem ætlað var að rannsaka hvernig yfirvöld almannavarna færu að í slíku ástandi. Dómsmálaráðherra færði eftirlitið yfir til almannavarna sjálfra eftir að hafa rökstutt það að leggja af nefndina, með þeim rökum að hans eigin ráðuneytið hefði aldrei gert henni kleift að sinna skyldum sínum.

bls. 12

FréttirJarðhræringar við Grindavík

Vildu fylla í sprunguna svo matsmenn gætu farið um

Almannavarnir taka ekki ákvörðun um „hvort fyllt sé í þessa holu eða hina holuna, heldur verkfræðingar og verktakar á svæðinu,“ segir Víðir Reynisson, yfirlögregluþjónn almannavarnadeildar ríkislögreglustjóra. Ekkert áhættumat var í gildi er maður féll ofan í sprungu sem hann vann við að fylla í húsagarði.

bls. 12

FréttirJarðhræringar við Grindavík

Unnið undir miklu álagi og í „hálfgerðri spennitreyju“

Það er hlutverk Veðurstofunnar að meta „stóru myndina“ en ekki hættuna á einstaka sprungum. „Það er annarra,“ segir Kristín Jónsdóttir, fagstjóri hjá Veðurstofunni.

bls. 14–15

LeiðariIngibjörg Dögg Kjartansdóttir

Höfum við Íslendingar mannslíf á samviskunni?

Á tímum helfararinnar var það ekki ákvörðun þjóðarinnar að vísa gyðingum frá, heldur valdhafa. Við getum lært af sögunni og sárri reynslu fyrri tíma. Við getum ákveðið að rétta fram hjálparhönd.

bls. 15

PistillSif Sigmarsdóttir

Handan klisjunnar

Að standa hratt upp aftur getur varla talist viðunandi viðbúnaður við náttúruvá.

bls. 16

PistillHrafn Jónsson

Barbararnir við hliðið

Markmiðið með orðræðu Sjálfstæðisflokksins í útlendingamálum undanfarið er að búa til nýtt mengi af kjósendum: fólk sem upplifir sig óöruggt. Það er gert með því að mála upp mynd af þokukenndum óvini og lofa svo að verja þig gegn honum.

bls. 19

Úttekt

Morguninn eftir ummæli Bjarna mættu menn með hótanir

Með einni Facebook-færslu utanríkisráðherra opnuðust dyr fyrir útlendingaandúð sem streymdi inn um athugasemdakerfið og flæddi yfir það. Morguninn eftir birtingu færslunnar komu þrír menn að tjaldi flóttamannanna og höfðu uppi hótanir.

bls. 20

Viðtal

Kom fyrir ástina en mætti fordómum

„Rasismi hefur alltaf verið til staðar hér,“ segir Achola Otieno, sem hefur búið á Íslandi í að verða 14 ár. Hún finnur fyrir kerfisbundnum rasisma og fordómum víða: Í gegnum niðrandi texta í sönglögum, þegar hún opnar dagblaðið og sér þar meiðandi orð um hörundsdökka í krossgátu og jafnvel á fótboltamóti.

bls. 20

Fréttir

Lögreglan skráir enn fleiri hugsanlega hatursglæpi

Fjöldi skráðra tilvika hugsanlegra hatursglæpa tvöfaldaðist á milli áranna 2022 og 2023. Í fyrra skráði lögregla 47 slík tilvik en árið áður 25.

bls. 21

Fréttir

„Ég get ekki hent hluta af menningu minni í burtu“

Þrjár múslimskar konur sem hafa búið hér á landi árum saman og tala reiprennandi íslensku hafa ítrekað lent í fordómum vegna trúar sinnar, húðlitar og þess að bera höfuðslæðu. Slæðan er hluti af þeirra menningu og þær velja sjálfar hvort þær vilji bera hana eða ekki. Tvær þeirra hafa áhyggjur af því að rasismi sé að færast í aukana.

bls. 22–23

Erlent

Útlendingaandúð eykst á Norðurlöndum en líka umburðarlyndi

Prófessor við Bergenháskóla segir uppgang öfgahægriafla á Norðurlöndunum skýrast af skynjun almennings á ósanngirni vegna þess fjölda flóttafólks sem tekið er við á milli landa og stjórnleysi yfirvalda í málaflokknum, ásamt vangetu hefðbundinna flokka til að vinna að samhæfðri stefnu. Umræðan stjórnist af öfgahægrinu sem leiki á sálfræðilegt eðli mannvera. Umburðarlyndi og stuðningur við fjölbreyttari samfélög hafi þó einnig aukist á sama tíma.

13 mín. lestur

bls. 24–25

Viðtal

Stríð magna upp menningarátök

Magnús Þorkell Bernharðsson, prófessor í sögu Mið-Austurlanda í Bandaríkjunum, lýsir því hvernig menningarátökin hafa stigmagnast þar í landi, samhliða stigmögnun stríðsins fyrir botni Miðjarðarhafs. Í Bandaríkjunum snúast deilurnar meðal annars um að gagnrýni á Ísrael sé lögð að jöfnu við gyðingahatur, eins og í Þýskalandi og víðar í Evrópu. Hér er umræðan svipuð, um að mótmælin gegn stríðsátökunum hafi gengið of langt þótt deilan snúist helst um hvernig tekið sé á útlendingamálum.

16 mín. lestur

bls. 26–27

FréttirPlastbarkamálið

Uppljóstrarar: „Plastbarkamálið er ennþá opið sár“

Tveir af uppljóstrurunum í plastbarkamálinu svokallaða, Karl Henrik Grinnemo og Oscar Simonsson, lýsa reynslu sinni af því að segja frá því sem gerðist á Karolinska-sjúkrahúsinu þar sem þeir unnu. Karl Henrik segist hafa verið með sjálfsvígshugsanir eftir að hann varð fyrir hefndaraðgerðum innan Karolinska-sjúkrahússins. Þeir segja að uppgjörinu við plastbarkamálið sé hvergi nærri lokið í Svíþjóð og að gera þurfi almennilega rannsókn á því þar.

10 mín. lestur

bls. 28

Skýring

Afdrifarík ferð á barinn

Það getur haft ýmislegt óvænt í för með sér að bregða sér á bar, alla vega ef barinn heitir Slip inn og er í Sydney í Ástralíu. Þannig var það í tilviki Mary Elizabeth Donaldson, sem nú er orðin drottning Danmerkur.

bls. 30

Spurningaþrautin

Spurningaþraut Illuga 26. janúar 2024

Hér geta lesendur spreytt sig á spurningaþraut Illuga Jökulssonar sem birtist í tölublaði Heimildarinnar 26. janúar.

bls. 31

Flækjusagan

Þegar Norðurlöndin runnu saman: Margrét drottning og slagurinn í Åsle

Þann 24. febrúar 1389 mættust herir tveir gráir fyrir járnum skammt utan við smáþorpið Åsle í suðurhluta Svíþjóðar, þetta var á mýrlendu svæði milli stóru vatnanna Vättern og Vänern, ekki langt frá Jönköping. Um það bil þúsund dátar voru í hvorum her og fór sjálfur konungurinn yfir Svíaríki fyrir öðrum þeirra, hans tign Albrekt af Meklenbúrg. Hann var fyrst og fremst þýskur hertogasonur en hafði verið valinn konungur Svía þegar hásætið var um stund laust þar í landi 1364.

bls. 32

Viðtal

Vertu „jáhrifavaldur“ í eigin lífi

Nær allar lífsákvarðanir hafa áhrif á heilsuna. Erla Guðmundsdóttir íþróttafræðingur hvetur fólk til að vera jáhrifavaldur í eigin lífi (já, jáhrifavaldur, ekki áhrifavaldur) með því að taka ákvarðanir sem hafa jákvæð áhrif á heilsuna. Ein slík, að fagna 365 hreyfidögum í Himnastiganum í Kópavogi, hafa eflt heilsu Erlu og haft hvetjandi áhrif á aðra.

bls. 34

Skóli lífsinsÓlafur Þ. Harðarson

Skilningur eða kreddur

Ólafur Þ. Harðarson stjórnmálafræðiprófessor segir að það helsta sem hann hafi lært í lífinu sé að tileinka sér hófsemi, umburðarlyndi og vísindalega hugsun. „Vísindin skera ekki úr um rétt eða rangt, en þau eru skásta leiðin sem við höfum til þess að móta okkur upplýsta og skynsamlega skoðun,“ skrifar Ólafur.

bls. 36

Fólkið í borginni

Það er eitthvað gróteskt við okkur öll

Aron Martin Ásgerðarson er í meistaranámi í ritlist ásamt því að sinna hinum ýmsu störfum, þar á meðal sem sviðsstjóri í Tjarnarbíói. Honum finnst gaman að skrifa um fólk sem er gallað og finnst mikilvægt að umfaðma gróteskuna sem er til í okkur öllum, eins og hann orðar það.

bls. 36

Pistill

Lára Guðrún Jóhönnudóttir

Heilagur Austurvöllur: Hörmung milli styttu og grjóts

Það þykir nú ekki fínt að vera að opna heimili sitt fyrir bara hverjum sem er, maður á bara að taka við jafnmörgum gestum og nágrannarnir, aldrei fleiri, helst færri, allra best ef dyrnar væru bara harðlæstar.

bls. 37–38

GagnrýniLúna

Fegurð og ljótleiki Heiðars snyrtis

Salvör Gullbrá Þórarinsdóttir sá verkið Lúna eftir Tyrfing Tyrfingsson sem nú er sýnt í Borgarleikhúsinu og hefur vakið töluverða umræðu. Hún spyr áleitinna spurninga um verkið – á ýmsa kanta. Spurninga á borð við: Skiptir máli að Heiðar hefur viðurkennt brot sín, fengið dóm og afplánað hann? Skiptir máli hversu langur tími hefur liðið? Hefði átt að taka verkið af dagskrá?