Úr blaðinu á vefnum

Heimildin #27

27. október 2023

Efni úr blaðinu bætist smám saman við á vefnum, en sumt birtist aðeins í blaðinu sjálfu. Allt blaðið er á síðu þess.

bls. 2–3

Fréttir

Bráðnun jökla skilað sér í framleiðslu meðalstórrar virkjunar

Bráðnun jökla á Íslandi hefur á um áratug aukið innrennsli í virkjanir Landsvirkjunar sem samsvarar um einni meðalstórri virkjun. Og rennslið mun halda áfram að aukast því vísindanefnd spáir því að jöklarnir muni minnka um að minnsta kosti helming til næstu aldamóta.

bls. 4

Allt af létta

„Stelpur, horfið bálreiðar um öxl“

Una Torfadóttir söngkona lendir enn í því að fólki finnist hún biðja um of háar upphæðir fyrir að stíga á svið. „Svo heyrir maður sögur af strákum sem eru að spila og eru að taka miklu meira og það þykir bara töff,“ segir Una. Hún telur þó þetta ójafnrétti „smámál“ miðað við það misrétti sem konur og kvár í minnihlutahópum verða fyrir.

bls. 6

FréttirLaxeldi

Stöðvarstjóri Arctic Fish á Patró hefur verið búsettur á Tene

Ísak Óskarsson, stöðvarstjóri Arctic Fish á Patreksfirði, hefur verið búsettur á eyjunni Tenerife á meðan hann hefur gegnt starfinu. Ein alvarlegasta slysaslepping Íslandssögunnar varð hjá Artic Fish á Patreksfirði í sumar og var aðalástæða hennar eftirlitsleysi eftir að gat kom á sjókví þannig að minnsta kosttti 3500 eldislaxar sluppu. Slysasleppingin er nú til rannsóknar hjá lögreglunni.

bls. 6

Fréttir

Ísfélagið dæmt til að greiða svikin laun vegna Namibíuverkefnis

Ísfélagið hf. í Vestmannaeyjum var á dögunum dæmt til að greiða Þorgeiri Pálssyni, núverandi sveitarstjóra Strandabyggðar, tæplega þrjár milljónir króna í vangreidd laun. Ísfélagið sagt hafa svikið samkomulag við Þorgeir sem fært hafði fyrirtækinu viðskiptatækifæri í hrossamakrílsútgerð í Namibíu árið 2017.

bls. 8–9

Skýring

Pólarnir „garga á hvor annan“ í „skotgrafaumræðu“

„Stefnuleysi“, „óstjórn“, „ógöngur“, „skrípaleikur“, allt eru þetta orð sem þingmenn stjórnarandstöðunnar nota um stöðuna í málefnum hælisleitenda hér á landi. Þeir tala um pólaríseraða umræðu og sumir kalla eftir þverpólitískri sátt. Það er þó svo langt á milli flokka, bæði innan ríkisstjórnar og utan hennar, að erfitt getur verið að ímynda sér að slík sátt geti orðið til.

12 mín. lestur

bls. 10–11

Fréttir

Saka ráðuneyti um hræðslutaktík og þöggunartilburði gegn rétttindagæslufólki

Freyja Haraldsdóttir, réttargæslumaður og þáverandi talsmaður fatlaðs hælisleitanda, sakar embættismenn í félagsmálaráðuneytinu um ítrekuð óeðlileg afskipti af störfum sínum. Yfirmaður hennar staðfestir frásögn hennar og segir ráðuneytið ítrekað hafa gert athugasemdir við það þegar gagnrýni beindist að ráðuneytinu. Ótækt sé að sinna eftirliti með ráðuneytinu sem stýrir eftirlitinu.

bls. 12

Neytendur

Heimilin hafa tekið verðtryggð lán upp á 100 milljarða frá áramótum

Enn eitt metið var sett í töku verðtryggðra lána í síðasta mánuði. Heimilin eru að flýja óverðtryggðu íbúðalánin í stærri stíl en nokkru sinni áður, þar sem greiðslubyrði þeirra hefur í mörgum tilvikum tvöfaldast.

bls. 13

Skýring

Mestu flóð sem sögur fara af

Fyrir og um síðustu helgi urðu einhver mestu flóð sem sögur fara af í Danmörku. Víða hækkaði sjávarborð um meira en tvo metra, og á nokkrum stöðum um meira en fjóra metra. Eyðileggingin er gríðarleg og fjárhagslegt tjón nemur milljörðum danskra króna.

bls. 16–17

VettvangurÁ vettvangi í Úkraínu

Landið sem krabbameinslæknarnir yfirgáfu

Talið er að um 80 prósent allra krabbameinslækna hafi yfirgefið Úkraínu eftir að Rússar réðust inn í landið, þótt margir þeirra hafi síðan snúið aftur. Það hægir þó ekkert á krabbameinstilfellunum sem greinast. Þau eru um 160 þúsund á ári. Upp úr þessum aðstæðum spruttu samtökin Mission Kharkiv sem beita nýstárlegum aðferðum, og stærðfræði, til að koma lyfjum og nauðsynlegum birgðum til þurfandi sjúklinga.

bls. 18–19

LeiðariÞórður Snær Júlíusson

Hættið að stjórna og byrjið að þjóna

Mörg sveitarfélög á Íslandi geta ekki staðið undir því að veita grunnþjónustu. Sum kjósa að velta henni yfir á stærri nágranna sína til að spara sér kostnaðinn. Það myndi spara marga milljarða króna á ári að fækka sveitarfélögum á Íslandi verulega. Þeir fjármunir gætu nýst í betri þjónustu og frekari uppbyggingu innviða.

bls. 19

PistillSif Sigmarsdóttir

Það sem sjávarútvegurinn sviptir okkur

Stærsta atvinnugrein landsins er nú í herferð til að reyna að bæta ímynd sína með því að mata almenning af staðhæfingum almannatengla. Til þess að skapa sátt um greinina þarf hins vegar breytingar á fyrirkomulagi sjávarútvegs.

bls. 20

PistillHenry Alexander Henrysson

Hvalveiðar – að lokinni vertíð

Ef dýravelferðarsjónarmið verða höfð í huga þá er ljóst að nýtt leyfi verður ekki gefið út og engar langreyðar veiddar næsta sumar. Auk þess eru til fjölmörg önnur rök heldur en dýravelferðarrök gegn hvalveiðum.

bls. 27–33

RannsóknSjávarútvegsskýrslan 2023

Þorpunum sem er hagrætt

Seyðisfjörður er í dag það sem Stöðvarfjörður var í byrjun þessarar aldar. Seyðfirðingar glíma við sömu stöðu, vegna sömu aðstæðna og sömu loforða, nákvæmlega sömu manna og Stöðfirðingar áður. Heimildin rýndi í sögur tveggja þorpa og ræddi við íbúa beggja.

Myndband27 mín. lestur

bls. 34

ViðtalTöfrasprotar

Ást á lífrænu sorpi varð að hringrásarlausn

Björk Brynjarsdóttir, stofnandi og framkvæmdastjóri Meltu, elskar lífrænt sorp. Hún ætlast ekki til að öll geri það en hún, ásamt Juliu Miriam Brenner, hafa skapað hringrásarlausn fyrir dreifbýl sveitarfélög með því að brugga næringarríka meltu úr lífrænum heimilisúrgangi.

bls. 35

Nýsköpun

Norðanáttin gustar um Norðurlandið

Nýsköpunarhraðall sem settur var á fót árið 2021 til að auka fjárfestingar á Norðurlandi stendur nú yfir. Mikið eftirspurn er eftir þátttöku og fleiri vilja taka þátt en komast að.

bls. 36

Spurningaþrautin

Spurningaþraut Illuga 27. október 2023

Hér geta lesendur spreytt sig á spurningaþraut Illuga Jökulssonar sem birtist í tölublaði Heimildarinnar 27. október.

bls. 37

Flækjusagan

Hin sögulega hefnd 2: Demmin

Síðari heimsstyrjöldinni var að ljúka. Adolf Hitler bjóst til að skjóta sig í neðanjarðarbyrginu í Berlín. Vitstola af skelfingu biðu íbúar Demmin í Norður-Þýskalandi eftir komu Rauða hersins.

bls. 38–39

FréttirKvennaverkfall

Baráttan þarf að halda áfram - Myndaþáttur frá kvennaverkfalli

Krafan í kjölfar kvennaverkfallsins er að vanmat á „svokölluðum“ kvennastörfum sé leiðrétt, að karlar taki ábyrgð á ólaunuðum heimilisstörfum og að konur og kvár njóti öryggis og frelsis frá ofbeldi og áreitni. Þetta er meðal þess sem var samþykkt á útifundinum á Arnarhóli. Áhrifakonur í jafnréttisbaráttunni segja nauðsynlegt að fylgja þessum kröfum eftir og þar skipti áherslur stjórnvalda sköpum.

bls. 42

PistillElva Björg Gunnarsdóttir

Hlakkar til hvers einasta dags

Í 35 ár vissi Elva Björg Gunnarsdóttir að hún væri einstök, án þess að hafa á því nokkra skýringu. Það breyttist fyrir fjórum árum þegar hún var greind með Kabuki-heilkennið. Greiningarferlið tók á .„Ég hef staðið mig með prýði og sóma og ég hlakka til hvers einasta dags með öllum þeim áskorunum og verkefnum sem hann hefur að bjóða.“

bls. 44

Fólkið í borginni

Eftirlaunagjöfin var að flytja til Íslands

Fyrir átján mánuðum síðan fór Ralph á eftirlaun og ákvað að gefa sér það í gjöf að flytja til Íslands og læra um íslenskar miðaldir.

bls. 44

PistillLára Guðrún Jóhönnudóttir

Þriðja heilahvelið

„Erum við ekki komin lengra en þetta?“ spyr Lára Guðrún Jóhönnudóttir í nýjasta pistli sínum.

bls. 45

GagnrýniKafka fragments

Flutningurinn hreinasta afbragð

Tónlistargagnrýnandinn Arndís Björk brá sér á Óperudaga og hlýddi á Kafka fragments eftir György Kurtág.

bls. 46–47

Menning

Unglingar ljóstra upp leyndarmálum sínum

Játningar um kynlíf, fjölskylduvanda og námsörðugleika verða að dansi og söng í nýju verki sem unglingar setja á svið í Þjóðleikhúsinu. Ásrún Magnúsdóttir danshöfundur segir dans ekki vera einungis fyrir atvinnufólk og útvalda.

bls. 48

Viðtal

„Ég kann líka listina að þegja“

Laugardaginn 28. október fór fram ritþing um Kristínu Ómarsdóttur og verk hennar í Tjarnarbíói – undir yfirskriftinni: Sjáðu fegurð þína. En þann 26. október var opnuð sýning í Gerðubergi á teikningum hennar. Á boðskortinu stóð að sýningin væri upptaktur að ritþingi um skáldskap og listferil hennar.

Greining

Fimmtíu eiga meira en fimmtíu prósent kvótans

Meirihluti íslenskra aflaheimilda eru í eigu örfárra einstaklinga; fimmtíu manns eiga meira en fimmtíu prósent heimildanna. Þetta sýna útreikningar Fiskistofu sem gerðir voru til að svara fyrirspurn á Alþingi.

16 mín. lestur

Karolina Fund

Valdefla konur með handbók um brjóstagjöf

Brjóstagjöf hefur tekið miklum breytingum síðustu ár og með útgáfu sérstakrar handbókar vilja höfundarnir, sem allar eru ljósmæður, valdefla konur í brjóstagjöf.

Neytendur

Villandi markaðsaðferð að bjóða afslátt af áskrift í verðlaun í Facebook-leik um Friends

Vinningshafi í Facebook-leik Stöðvar 2 gat ekki nýtt sér vinning, þriggja mánaða áskrift að Stöð 2+, þar sem nauðsynlegt er að vera í netáskrift hjá Vodafone til að fá vinninginn. Stöð 2 bauð sárabætur: 15 prósent afslátt af sjónvarpsáskrift. Neytendastofa og Neytendasamtökin segja um villandi markaðsaðferð að ræða.

Fréttir

Viðskipti ríkisins við fyrirtæki konu ráðuneytisstjórans nema tæpum 220 milljónum

Arkitektastofan Yrki hefur unnið verkefni fyrir íslenska ríkið í gegnum Framkvæmdasýsluna fyrir rúmar 200 milljónir króna á síðustu þremur árum. Fyrirtækið er í eigu Sólveigar Berg Emilsdóttur, eiginkonu Guðmundar Árnasonar, ráðuneytisstjóra í fjármála- og efnahagsráðuneytinu. Framkvæmdasýslan segir að þau verkefni Yrki sem keypt hafi verið í gegnum hana hafi verið eftir útboð.

FréttirKjarabrot í ferðaþjónustunni

Fyrrverandi starfsmenn Indie Campers: „Þetta er svo mikið sukk og svínarí“

Fyrrverandi starfsmenn portúgalska húsbílafyrirtækisins Indie Campers segja að fyrirtækið greiði starfsmönnum ekki fyrir yfirvinnu sem þeir starfa. Þeir leituðu til verkalýðsfélags í Reykjanesbæ með mál sín. Tveir af starfsmönnunum segjast aldrei hafa unnið hjá álíka fyrirtæki.