Úr blaðinu á vefnum

Heimildin #10

5. maí 2023

Efni úr blaðinu bætist smám saman við á vefnum, en sumt birtist aðeins í blaðinu sjálfu. Allt blaðið er á síðu þess.

bls. 4

Fréttir

Stjórnvöld vita ekki hversu margir flóttamenn frá Venesúela eru á Íslandi

Útlendingastofnun býr ekki yfir upplýsingum um hversu margir íbúar frá Venesúela sem fengið hafa vernd sem flóttamenn hér á landi eru enn þá hér. Stjórnvöld hafa ákveðið að hætta að veita Venesúelabúum sjálfkrafa viðbótarvernd hér á landi vegna breyttra aðstæðna í landinu.

bls. 4

Fréttir

Krefjast endurupptöku í pitsuostsmáli

„Það ljótasta sem ég hef séð í íslenskri stjórnsýslu“ segir lögmaður innflutningsfyrirtækis um pitsuostmálið svokallaða, sem krafist er að verði endurupptekið í ljósri nýrra upplýsinga. Meðal þeirra er tölvupóstur sem Tollstjóri viðurkennir að hafi ekki verið afhentur. Aðkoma Mjólkursamsölunnar að ákvörðun yfirvalda vekur spurningar – enn einu sinni.

bls. 4

Allt af létta

Spennt að lýsa konunglegri skrautsýningu í beinni

Anna Lilja Þórisdóttir, fréttamaður á RÚV, mun lýsa krýningu Karls Bretakonungs í beinni útsendingu á RÚV. Þetta er í fyrsta sinn sem hún lýsir konunglegri athöfn og spennustigið er hátt hjá konungssinnanum, sem segir að búast megi við sannkallaðri skrautsýningu.

bls. 6

FréttirRannsókn á einelti í Menntasjóði

Umboðsmaður úrskurðaði ráðningu hjá Menntasjóði óheimila

Umfjöllunin um rannsókn á eineltismáli hjá Menntasjóði námsmanna hefur kallað á viðbrögð í samfélaginu þar sem eldri mál um brogaða stjórnunarhætti í stofnuninni hafa komið upp á yfirborðið.

bls. 6

Fréttir

Borgaði 2 milljónir fyrir sögufrægt hús á Flateyri sem metið er á 20

Sögufrægt timburhús á Flateyri var selt til einkaaðila í fyrra fyrir 1/10 af fasteignamati. Í húsinu er rekin bóka- og gjafavöruverslun. Minjasjóður Önundarfjarðar réði ekki við að fjármagna endurbætur á húsinu og reyndi að gefa Ísafjarðarbæ það. Þegar það gekk ekki bauðst eiganda verslunarinnar, 'Ágústu Guðmundsdóttur, tækifæri á að kaupa það fyrir yfirtöku skulda.

bls. 8

Skýring

Um tvö þúsund manns útsett fyrir stjórnmálatengslum

Fyrirtækið Keldan hóf nýlega að setja saman gagnagrunn um stjórnmálatengsl og sendi út hátt í tvö þúsund bréf til einstaklinga um fyrirhugaða skráningu á listann. Fetar fyrirtækið þar með í fótspor Creditinfo sem hóf vinnu við sambærilegan gagnagrunn árið 2020. Þau fyrirtæki sem nota gagnagrunnana teljast meðábyrg fyrir þeirri vinnslu persónuupplýsinga sem á sér stað.

bls. 10

SkýringRóbert Wessman, Alvogen og Alvotech

Háskólinn hjálpaði Róberti að eignast verksmiðjuna fyrir ekkert

Viðskiptin með lóðina í Vatnsmýri þar sem lyfjaverksmiðja Alvotech reis vöktu tiltölulega litla athygli fyrir áratug síðan. Í viðskiptunum voru Reykjavíkurborg og Háskóli Íslands hins vegar að afhenda Róberti Wessman afnot af gæðum í opinberri eigu á silfurfati, sem hann hefur síðan notað til að hagnast ævintýralega á í gegnum lyfjaþróunarfyrirtækið Alvotech.

bls. 10

Skýring

„Er í lagi að við íbúar fórnum okkar lífsgæðum vegna ímyndargjörnings Heidelbergs?“

Svifryk og hávaði. Þung umferð stórra flutningabíla og byggingar sem yrðu 60 metrar á hæð, annaðhvort við þéttbýlið eða rétt utan þess. Íbúar og stofnanir vilja ítarlegra mat á umhverfisáhrifum mölunarverksmiðju í Þorlákshöfn sem sementsrisinn Heidelberg áformar.

bls. 11

Fréttir

Fastur á geðdeild í þúsund daga: Mannréttindabrot og úrræðaleysi

Þrír einstaklingar eru fastir á geðdeild og bíða eftir öryggisþjónustu. Sá sem hefur beðið lengst hefur beðið í tæplega þúsund daga. Algjört óvissuástand ríkir þegar kemur að framtíðarhúsnæði öryggisþjónustu hér á landi. Á síðasta ári greiddi félags- og vinnumarkaðsráðuneytið ríflega 607 milljónir króna vegna öryggisþjónustu við átta einstaklinga og ekkert framtíðarúrræði í sjónmáli. Enn fleiri eru fastir á geðdeildum Landspítalans vegna biðar eftir annars konar búsetuúrræði og langt síðan staðan hefur verið jafn slæm.

bls. 12

FréttirSúðavíkurflóðið

Forsætisráðherra undirbýr Súðavíkurrannsókn

Forsætisráðherra hefur falið embættismönnum að vinna greinargerð um það hvernig best verði staðið að rannsókn á snjóflóðinu í Súðavík. Hún segir mikilvægt að hlusta á kröfur aðstandenda um að málið verði upplýst að fullu. „Loksins rofar til og sést til sólar“ segir Hafsteinn Númason.

bls. 13

Skýring

Landsbankinn sagður hafa sýnt af sér vanrækslu og því tapaði hann Borgunarmálinu

Í byrjun árs 2017 höfðaði Landsbankinn mál á hendur hópnum sem hann seldi 31,2 prósent hlut í Borgun síðla árs 2014. Hann taldi kaupendurna hafa blekkt sig og hlunnfarið sem leitt hafi til þess að bankinn varð af 1,9 milljörðum króna. Landsbankinn tapaði málinu fyrir dómstólum í síðustu viku.

bls. 14

10 staðreyndir

Stórhættulegir og bráðdrepandi ópíóíðar valda ótta og usla

Ópíóíðafíkn vex með hverju ári og óttast er að metfjöldi muni látast á þessu ári vegna hennar. Heimildin tók saman 10 staðreyndir um þennan mikla skaðvald.

bls. 15

Skýring

Landsbankinn hagnaðist um 7,8 milljarða króna á þremur mánuðum

Hagnaður Landsbankans var 144 prósent meiri á fyrsta ársfjórðungi í ár en hann var á sama tíma í fyrra. Vaxtatekjur hans jukust mikið vegna hækkandi vaxtaumhverfis og aukinna umsvifa. Kostnaðarhlutfall hríðlækkaði.

bls. 15

Fréttir

Stóru bankarnir högnuðust um yfir 20 milljarða á þremur mánuðum

Vaxtatekjur bankanna jukust mikið milli ára og eru stóri tekjupósturinn í rekstri þeirra. Einkabankarnir eru á fullu að skila fjármunum úr rekstrinum til hluthafa sinna í gegnum arðgreiðslur og endurkaup.

bls. 16–17

LeiðariIngibjörg Dögg Kjartansdóttir

Verndum fólk á flótta

Þegar fólk er með sár sem ná ekki að gróa leitar það leiða til að deyfa sig.

bls. 17

PistillSif Sigmarsdóttir

Ósjálfbjarga óvitar

Disneyland hafði frá opnun árið 1955 þótt skemmtigarður í hæsta gæðaflokki þar sem ýtrustu öryggiskröfum var framfylgt. Hvað fór úrskeiðis?

bls. 18

Kjaftæði

Hrafn Jónsson

Stríðið óendanlega

Ísland ætlar sér að verða eina landið í heiminum sem hefur sigrað stríðið gegn fíkniefnum svo stjórnvöld þurfi ekki að horfast í augu við hvað raunverulegar úrbætur kosta.

bls. 19

AðsentÞorvaldur Gylfason

Ódáðaeignir

Hvað er hægt að gera til að endurheimta ránsfeng einræðisherra og fávalda?

bls. 19

PistillBolli Héðinsson

Með bænaskrá til Brüssel

Íslendingar hefðu hæglega getað fengið undanþágu frá reglum sem varða áætlunarflug ef þjóðin væri í ESB.

bls. 20

Skýring

Ein áhrifamesta kona í dönsku atvinnulífi hrökklast frá

Þegar Lizette Risgaard var kjörin fyrsti formaður danska alþýðusambandsins fyrir fjórum árum þóttu það mikil tíðindi. Kona hafði ekki áður gegnt svo háu embætti innan samtaka launafólks. Nú hefur hún hrökklast úr formannsstólnum.

bls. 21

Skýring

Gamall Karl í nýju hlutverki

Erfitt efnahagsástand í Bretlandi og blóðug saga konungsfjölskyldunnar hefur valdið spennu yfir komandi krýningu Karls hins þriðja Bretakonungs. Prófessor í sagnfræði segir konungsdæmið tilheyra fornum heimi.

bls. 22

Erlent

Efnir til „allsherjar afvopnunar“ eftir tvær mannskæðar skotárásir

Skotvopnalöggjöf í Serbíu verður hert eftir að 17 létur lífið í tveimur skotárásum sem gerðar voru í landinu með stuttu millibili í vikunni. Aleksandar Vucic, forseti Serbíu ætlar að efna til „allsherjar afvopnunar“.

bls. 24–25

Skýring

Alþjóðasamvinna í kreppu

Úkraínustríðið virðist hafa hrint af stað ákveðinni sjálfsskoðun hjá Norðurlandaþjóðunum hvað varðar stöðu þeirra í alþjóðlegu samhengi, en varnarmál eru í brennidepli. Fræðimenn, stjórnmálamenn og áhugafólk um alþjóðamál komu nýlega saman á ráðstefnu í HÍ til að ræða framtíðarhorfur í alþjóðasamvinnu.

12 mín. lestur

bls. 26–28

Úttekt

Tugir milljarða í húsnæðisbætur fyrir ríkasta hluta þjóðarinnar

Fyrir níu árum síðan var tekin ákvörðun um að umbylta húsnæðisbótakerfi Íslands. Vaxtabótakerfið, sem studdi best við tekjulægri hópa, var veikt verulega og í stað þess komið á fyrirkomulagi skattaívilnana til þeirra sem nota séreignarsparnað til að borga niður íbúðalán. Fjármála- og efnahagsráðuneytið metur eftirgjöf hins opinbera á tekjum vegna þessa á um 50 milljarða króna. Um 77 prósent þeirrar upphæðar hefur lent hjá þremur efstu tekjuhópunum. Um sjö prósent hennar hefur farið til þess helmings landsmanna sem hefur lægstu tekjurnar.

bls. 28

Úttekt

Lífskjör ráðast af stöðu fólks á fasteignamarkaði

Ungt fólk þarf að búa sig undir að dvelja lengur í foreldrahúsum vegna aðstæðna í efnahagslífinu. Um 15 prósent karla búa enn þar þegar þeir eru 30 ára gamlir. Fólk sem þurfti að nota séreignarsparnað til að láta enda ná saman í kórónuveirufaraldrinum var látið borga skatta af þeirri nýtingu.

bls. 29

Úttekt

Vaxtabótakerfið fyrir tekjulægri sem var yfirgefið

Árið 2013 voru greiddir 9,1 milljarður króna á þávirði í húsnæðisstuðning í gegnum vaxtabótarkerfið, sem miðað er að tekjulægri og eignaminni hópum samfélagsins. Í fyrra fengu heimili landsins um tvo milljarða króna í vaxtabætur.

bls. 30–31

Viðtal

„Það er erfitt að hætta þessu“

Sigurður Ingi Jóhannsson innviðaráðherra, sem fer með húsnæðismál í ríkisstjórninni, segir að sá húsnæðisstuðningur sem verið sé að veita í gegnum skattfrjálsan séreignarsparnað til að greiða niður íbúðalán sé „gríðarlegur“. Hann gengst við því að stuðningurinn sé að uppistöðu ekki að lenda hjá hópum sem þurfi helst á honum að halda. Reynt hafi verið að hætta með úrræðið en þrýstingur hafi verið settur á að viðhalda því. Því verði þó hætt í lok næsta árs og fram undan sé viðsnúningur á því húsnæðisstuðningskerfi sem verið hefur við lýði.

bls. 31

Skýring

Leigumarkaðurinn hefur setið á hakanum

Vísitala leiguverðs á höfuðborgarsvæðinu hækkaði um 6,5 prósent á sex mánuðum þrátt fyrir að húsnæðisverð hafi á sama tíma staðið í stað. „Ég hef áhyggjur af því að þetta endi ekki vel fyrir leigjendur,“ segir Már Mixa hagfræðingur.

bls. 32

Greining

Íbúðaverð hefur margfaldast, vaxtakostnaður stóraukist og snjóhengja fram undan

Gríðarleg aukning ferðamanna og fjölgun þeirra sem starfa við ferðaþjónustu hefur aukið eftirspurn eftir íbúðum á Íslandi verulega. Íbúafjöldinn nálgast 400 þúsund og íbúum fjölgar um þúsund á mánuði. Seðlabankastjóra var brugðið þegar þessar tölur voru settar fyrir framan hann og hvatti hann banka til að sýna samfélagslega ábyrgð.

bls. 34

Menning

Ósigur fegurðarinnar

Börkur Gunnarsson, rithöfundur og rektor Kvikmyndaskóla Íslands, keppti í liði rithöfunda við útgefendur í fótbolta og gerðist íþróttafréttaritari í leiðinni. Hér má lesa ljóðræna íþróttafrétt sem er hugsanlega nýtt form; fyrsta ljóðræna íþróttaskýring bókmenntasögunnar. Mætti jafnvel leggja hana fram til Íslensku bókmenntaverðlaunanna nú í haust. Ef skáld vinna ekki fótboltaleik þá eiga þau alltaf séns á bókmenntaverðlaunum.

bls. 36

GagnrýniViðnám

Er listaverkið tómt ílát?

Listfræðingurinn Margrét Elísabet Ólafsdóttir fjallar um verkið Örlagateningurinn eftir Finn Jónsson (1892-1993) á sýningunni Viðnám á Listasafni Íslands og segir að hægt sé að gera meiri kröfur til safnsins.

bls. 36

Gagnrýni

Ung og töff með stuttskífur

Dr. Gunni er hrifinn af tveimur upprennandi ungstirnum: Daniil og Lúpínu.

bls. 37

GagnrýniDavíð Þór

Tveggja flygla tal - Spunaflug í gaukmánuði

Arndís Björk Ásgeirsdóttir fór í Salinn í Kópavogi og hlýddi á staðarlistamanninn, Davíð Þór, leika á fyrstu af þremur einleikstónleikum sem hann mun leika þar þetta árið.

bls. 39

Viðtal

„Ég er að vonast til að fólk hugsi“

Guðrún S. Gísladóttir ræðir Aspas og hvernig fátækum hópum er att hver gegn öðrum.

9 mín. lestur

bls. 40

PistillBerglind Rós Magnúsdóttir

Næðingur um næðið

Berglind Rós Magnúsdóttir, prófessor og deildarforseti við Menntavísindasvið Háskóla Íslands, veltir fyrir sér verkefnamiðuðu vinnurými í akademísku umhverfi. Eru æðstu stjórnendur Háskóla Íslands að framselja dýrmæt réttindi?

bls. 40

Hlaðvarpið

Þarf að brjóta upp tæknirisana?

Í hlaðvarpinu Land of the Giants er fjallað um risafyrirtækin í tæknigeiranum sem móta stafrænt líf okkar og því velt upp hvort völd sumra þeirra séu orðin of mikil. Er kominn tími á að brjóta upp veldin?

bls. 41

GagnrýniStelpur og strákar

Ofbeldi feðraveldisins og bjargráð

Sigríður Jónsdóttir brá sér í Tjarnarbíó og rýnir í verkið Stelpur og strákar ...

bls. 41

Sófakartaflan

Erjur

Sófakartaflan rýnir í þáttaröðina Beef. Henni líkaði vel við það sem hún sá – en einungis eitt varpaði skugga á upplifunina.

bls. 45

Flækjusagan

Vægðarlausasta stríðið

Erum við bættari með því að vita allt um „vopnahléslausa stríðið“ milli Púnverja og málaliða þeirra?

bls. 46–47

Úttekt

Undraverk auka hamingju og heilbrigði

Að horfa á sólarlag, virða fyrir sér fjallstinda og rýna í hvers kyns listaverk vekur ekki aðeins sterkar tilfinningar í augnablikinu heldur getur hreinlega aukið hamingju og bætt heilsu okkar. Til að kalla fram þessi jákvæðu áhrif ætti markvisst að leita uppi í hversdagslífinu tilkomumikil, stórkostleg og mikilfengleg undraverk náttúrunnar og listafólks – þau sem kalla fram gæsahúð og jafnvel tár á hvarmi.

bls. 48–49

Viðtal

Fimm góðar gönguleiðir á höfuðborgarsvæðinu

Nú þegar farið er að sjást til sólar eftir langan og óvenjukaldan vetur vaknar útivistarþráin hjá mörgum borgarbúum. Einar Skúlason leiðsögumaður segir frá fimm góðum gönguleiðum á höfuðborgarsvæðinu.

8 mín. lestur

bls. 48

PistillEndurmörkun nýbakaðs pabba í auglýsingalandi

Matthías Tryggvi Haraldsson

Ókeypis peningar handa öllum

Matthías Tryggvi Haraldsson pælir í útópíum.

bls. 50–52

Viðtal

Heimshornaflakkari sest að á Sri Lanka

Fjarlæg lönd heilluðu drenginn Björn Pálsson og í rúman áratug hefur hann ferðast um heiminn og unnið þess á milli á veitingastöðum víða um heim til að hafa efni á ferðalögunum. Hann stofnaði svo ferðaþjónustufyrirtækið Crazy Puffin Adventures sem býður upp á ferðalög til framandi staða og í dag býr Björn á Sri Lanka.

28 mín. lestur

bls. 54

Skóli lífsinsHelgi Gunnlaugsson

Er æska vor glöð og áhyggjulaus?

Helgi Gunnlaugsson ólst upp þegar enginn var útivistartíminn og bílbelti voru aukaatriði. En æska landsins var ekki endilega frjálsari þá og minnist Helgi þess þegar hann sjö ára gamall fékk kjaftshögg frá kennaranum sínum. Hann rifjar upp grunnskólagönguna og óskar þess að allir hefðu bara verið aðeins duglegri að hrósa.

bls. 56

Fólkið í borginni

Ég veit ekki hvað ég myndi gera án hennar

Gígja Sara Björnsson lýsir sambandi sínu við móður sína og hvernig það var að verða móðir sjálf.

bls. 56

PistillDaníel Daníelsson

Einar buxur

„Nýjar buxur kosta peninga sem ég á, en þær kosta líka það sem ég á ekki: tíma.“ Daníel Daníelsson fer yfir hvernig það æxlaðist að hann hefur klæðst sömu buxunum í um tvö ár.