Úr blaðinu á vefnum

Heimildin #57

31. maí 2024

Efni úr blaðinu bætist smám saman við á vefnum, en sumt birtist aðeins í blaðinu sjálfu. Allt blaðið er á síðu þess.

bls. 2

Fréttir

Foreldrahús leggur brátt niður starfsemi vegna fjárskorts

Foreldrahús mun brátt leggja niður starfsemi sína vegna fjárskorts. Um er að ræða eina úrræðið sem foreldrum barna og ungmenna í vímuefnavanda stendur til boða. Efnt hefur verið til undirskriftasöfnunar til þess að skora á stjórnvöld til að koma í veg fyrir að félagið verði lagt niður.

bls. 2

Fréttir

Björgólfur greiðir 840 milljóna skaðabætur um áramótin

Björgólfur Thor Björgólfsson fjárfestir mun greiða Hval hf. og Fiskveiðihlutafélaginu Venusi umsamdar greiðslur vegna rekstrar meintra óeðlilegra viðskjptahátta í rekstri Landsbanka Íslands um næstu áramót. Greint var frá milljarðs króna uppgjöri fjárfestisins vegna hópmálsókna nú í maí.

bls. 4

Allt af létta

Ruglað saman við Höllu T. og drakk frítt allt kvöldið

Anna Þóra Björnsdóttir vissi ekki hvaðan á sig stæði veðrið þegar fólk fór að vinda sér upp að henni fyrr í maí og tjá henni að það ætlaði að kjósa hana til forseta Íslands. Svo áttaði hún sig á því hvað væri í gangi, kjósendurnir héldu að þeir væru að tala við Höllu Tómasdóttur forsetaframbjóðanda, ekki Önnu Þóru, eiganda Sjáðu.

bls. 4

Fréttir

Vatnsskemmdir í sex milljarða skrifstofuhúsnæði Alþingis

Vatnsleki hefur uppgötvast á fjórðu hæð Smiðju, nýju skrifstofuhúsnæði Alþingis. Ragna Árnadóttir, skrifstofustjóri Alþingis, segir lekann hafa verið rakinn til frágangs á gluggakerfi á fimmtu hæð hússins. Ráðist hefur verið í fyrirbyggjandi aðgerðir en óvíst er um hvert heildartjónið muni verða.

bls. 6

Fréttir

Telur „gegndarlausan áróður“ orkufyrirtækja „forkastanlegan“

Bjarni Bjarnason, fyrrverandi forstjóri Orkuveitu Reykjavíkur, segir flest orkufyrirtæki landsins hafa viðhaft áróður um að orkuskortur sé yfirvofandi. Fyrir því sé enginn fótur. „Reyndar er það svo að við búum við meira orkuöryggi en nokkur önnur þjóð.“

bls. 6

Fréttir

Fjöldi myndlykla stóð í stað milli ára

Fjöldi áskrifenda með myndlykla stór nánast í stað í fyrra og var 79.316 í lok þess árs. Það eru 651 færri en ári áður.

bls. 6

Viðskipti

Eign íslenskra heimila í hlutabréfasjóðum minnkað um þriðjung

Síðasta tæpa eina og hálfa árið hafa fjárfestar leyst út hlutdeildarskírteini í hlutabréfasjóðum sem reknir eru að íslenskum sjóðsstýringarfyrirtækjum fyrir 15,9 milljarða króna umfram það sem þeir keyptu í sjóðunum.

bls. 8

Fréttir

„Þegar þér hefur verið brottvísað er öllum skítsama um þig“

Dr. Jennifer Okeke, nígerískur sérfræðingur í mansalsmálum sem starfar við málaflokkinn á Írlandi, hitti nýlega Blessing, Esther og Mary, sem vísað var úr landi 20. maí síðastliðinn. Hún segir ástand þeirra slæmt og mjög fáa valkosti standa þeim til boða. Íslenskar vinkonur kvennanna segja þær hafa verið sendar út skilríkja- og lyfjalausar.

bls. 10–11

SkýringJarðefnaiðnaður í Ölfusi

Velgjörðarmenn Elliða hafa bæði hagsmuni af námum í sjó og á landi

Einar Sigurðsson og Hrólfur Ölvisson námufjárfestar hafa fjölþættra hagsmuna að gæta af því að mölunarverksmiðja Heidelberg rísi í Ölfusi og að fyrirtækið fái að vinna efni af hafsbotni við Landeyjar. Elliði Vignisson segir tilgátur um hagsmunaárekstra tengda námufjárfestunum langsóttar. Harðar deilur eru um verksmiðjuna og efnistökuna.

8 mín. lestur

bls. 12–13

Greining

Tugir fyrirtækja töldu rangt fram til að fá hærri styrki í „draumalandi nýsköpunarmanna“

Efnahags- og framfarastofnunin, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og Skatturinn hafa öll bent á að eftirliti með útgreiðslu nýsköpunarstyrkja úr ríkissjóði, sem voru 1,3 milljarðar króna fyrir nokkrum árum en verða 24 milljarðar króna árið 2029, væri verulega ábótavant. Skatturinn hefur þegar sparað ríkissjóði 210 milljónir króna með því að gera gjaldabreytingar hjá 27 aðilum sem töldu fram annan kostnað en nýsköpun til að fá styrki úr ríkissjóði. Einn starfsmaður sinnir eftirliti með málaflokknum.

9 mín. lestur

bls. 14

Viðskipti

Markaðsvirði skráðra banka lægra en eigið fé þeirra

Ef bókfært virði eigna skráðra viðskiptabanka er rétt metið myndu hluthafar þeirra hafa meira upp úr því að leysa bankana upp og greiða allar skuldir en að selja hlutabréf sín.

bls. 20

FréttirReykjaneseldar

Náttúran breytt eftir fimmta eldgosið

Þó að varnargarðarnir við Grindavík hafi komið í veg fyrir að hraun rynni inn í bæinn þegar gos braust út á miðvikudag, breytir hraunið umhverfinu til frambúðar. Fyrir því fundu æðarfuglar sem heimsóttu hraunið aftur og aftur í leit að því sem var horfið.

bls. 22–23

Rannsókn

Segir banaslys við Reykjanesvirkjun „alveg á mörkunum að vera gáleysisdráp“

Slys varð árið 2017 í Reykjanesvirkjun. Einn maður lést og annar var hætt kominn af völdum eitrunar vegna brennisteinsvetnis. Gasið komst í gegnum neysluvatnslögn sem HS Orka hafði nýtt til að kæla borholu. Áður óbirtar niðurstöður í rannsókn Vinnueftirlitsins varpa ljósi á alvarlegt gáleysi í verklagi. Svipað atvik átti sér stað árið 2013, gas komst upp úr sömu borholu og inn í neysluvatnskerfið, en HS Orka lagaði ekki vandamálið.

12 mín. lestur

bls. 22–23

Fréttir

Rannsókn lögreglu á banaslysi við Reykjanesvirkjun til skoðunar hjá ríkissaksóknara

Ríkissaksóknari skoðar nú rannsókn lögreglunnar á Suðurnesjum á banaslysi við Reykjanesvirkjun sem Vinnueftirlitið telur vera „á mörkunum að vera gáleysisdráp“.

bls. 24–25

LeiðariÞórður Snær Júlíusson

Komið á óvart í stað þess að valda okkur vonbrigðum

Allt stefnir í að næsti forseti landsins verði kosinn með um fjórðungi atkvæða. Það er svipað hlutfall og stærsti flokkurinn í síðustu þingkosningum fékk, ekki langt frá þeim fjölda sem treystir Alþingi og ríkisstjórninni og mun fleiri en treysta nýjasta forsætisráðherra þjóðarinnar. Ísland er sundruð þjóð sem hefur glatað trausti sínu á ráðamenn. Það er þeirra að vinna það aftur.

bls. 25

Pistill

Auður Jónsdóttir

Hver er þín Vigdís?

Veröld Vigdísar Finnbogadóttur er veröld sem var og þó! Hún var svo kröftug táknmynd að sú veröld lifir með íslenskri þjóð. Samgróin ímynd hennar. Hvaða karl eða kona er þín Vigdís í kjörklefanum?

bls. 26

AðsentIndriði Þorláksson

Ál eða glópagull

Orkufrek stóriðja, tilgangur og ávinningur.

bls. 28

FréttirForsetakosningar 2024

Þrýstingur, stéttaskipting og þjóðarmorð í kappræðunum

Farið var um víðan völl í kappræðum sex forsetaframbjóðenda á vegum Heimildarinnar í liðinni viku. Hér er stiklað á því helsta sem þar kom fram – en frambjóðendur lýstu meðal annars skoðunum sínum á hernaði á Gaza-svæðinu, stéttaskiptingu og sölu Landsvirkjunar.

bls. 30

FréttirForsetakosningar 2024

Þrjár konur líklegastar til að verða næsti forseti Íslands

Halla Tómasdóttir heldur áfram að bæta við sig fylgi og nú er ekki lengur marktækur munur á henni og Katrínu Jakobsdóttur, sem hefur þó enn forystu. Halla Hrund Logadóttir fylgir þeim fast á eftir en Baldur Þórhallsson mælist nú með minna fylgi en nokkru sinni áður.

bls. 32

ViðtalForsetakosningar 2024

Mun fylgja vitum vestrænnar menningar í embætti

Arnar Þór Jónsson forsetaframbjóðandi segir að hann muni sækja styrk í uppruna sinn, hugmyndafræði og gildi sem hann hefur mótað sér yfir ævina í embætti forseta Íslands, nái hann kjöri. Hann staldraði í stutta stund við í alræmda framahaldsskólanum Columbine í Colorado-ríki í Bandaríkjunum.

bls. 34

ViðtalForsetakosningar 2024

Stendur keik frammi fyrir kjósendum

Helga Þórisdóttir forsetaframbjóðandi stendur keik frammi fyrir kjósendum á kjördag. Flestir í nánasta umhverfi Helgu koma úr heilbrigðisgeiranum og um langt skeið kom ekkert annað til greina en að verða læknir. Þó svo að hún hafi á endanum valið lögfræði segir hún að grunngildi sín séu að hlúa að samfélaginu og gera það betra.

bls. 36–38

ViðtalForsetakosningar 2024

„Ég hef ástríðu fyrir því að Íslendingar haldi sjálfstæði sínu“

Steinunn ÓIína Þorsteinsdóttir, samfélagsrýnirinn og listamaður til áratuga, hefur nú staðið í kosningabaráttu til forseta með eftirminnilegum hætti og vill að þjóðin finni kjarkinn. Sem forseti hefði hún það erindi að standa eindregið gegn áformum hagsmunaaflanna í samfélaginu.

10 mín. lestur

bls. 38

ViðtalForsetakosningar 2024

„Góður leiðtogi fyrir lífsglatt fólk“

Ásdís Rán Gunnarsdóttir er í góðu samstarfi við Partýland vegna framboðsins en hún telur að forseti geti haft mikil áhrif í samfélaginu sem leiðtogi og hún leggur áherslu á lífsgleði.

bls. 40

ViðtalForsetakosningar 2024

„Ef maður féll ekki saman þá, þá er maður ekki að fara að falla saman í framtíðinni“

Eiríkur Ingi Jóhannsson hefur komið víða við. Hann hefur starfað sem sjómaður, vélvirki og köfunarkennari svo fátt eitt sé nefnt. Hann stefnir á að verða 130 ára gamall og segir því nóg eftir. „Ég er með stórar uppfinningar í hausnum sem ég þarf að klára.“

bls. 42–43

ViðtalForsetakosningar 2024

Með sigg í lófunum og sigg á sálinni

Viktor Traustason forsetaframbjóðandi veit bæði hvernig það er að borða ókeypis 1944-rétti í heila viku vegna peningaskorts og lifa við fjárhagslegt öryggi. Þrátt fyrir að vera með meistaragráðu í hagfræði hefur hann að mestu verið í störfum sem hafa lófasigg sem fylgifisk. Viktor – sem segist hafa verið búinn að senda út á annað þúsund atvinnuumsóknir þegar hann ákvað að fara í framboð – ætlar að vinna í fiski í sumar, sama hvort hann verður forseti Íslands eður ei og gefur lítið fyrir skoðanakannanir sem spá honum innan við eitt prósent atkvæða.

8 mín. lestur

bls. 44–46

ViðtalForsetakosningar 2024

Kynntist öllum fegurðardísum landsins

Ástþór Magnússon hefur bæði fengið sýnir um framtíðina en líka verið svo framsýnn að hann efnaðist ungur sem frumkvöðull í snertiskjátækni og flaug um á einkaþotu. Eins rak hann fyrsta fyrirtækið sem var með tölvu hér á landi. Hann segir að það eigi aldrei að afsala sér auðlindum: „Það gerir maður ekki.”

11 mín. lestur

bls. 48

Eitt og annað

Evrópa kýs sér 720 þingmenn

Dagana 6. til 9. júní fara fram kosningar til Evrópuþingsins. Kosið er á fimm ára fresti í aðildarríkjunum sem nú eru 27 og íbúarnir um 450 milljónir. Áhugi fyrir kosningunum virðist meiri en oft áður.

bls. 48

PistillÓskar Hallgrímsson

Ljósmyndari án myndavélar

Óskar Hallgrímsson skrifar um stöðuna í stríðinu í Úkraínu.

bls. 50

Greining

Regnvotur Sunak vonar að hlutirnir geti einungis skánað

Enginn sér fram á annað en mikinn ósigur Íhaldsflokksins í Bretlandi, þar með talinn Rishi Sunak, forsætisráðherra flokksins. Sunak boðaði samt snemmbúnar kosningar á dögunum og verða þær haldnar í byrjun júlí. Mikil óánægja með dýrtíðarkrísu, kreppuástand og óreiðukenndan Íhaldsflokk virðist ætla að skila Verkamannaflokknum fyrstu ríkisstjórn sinni síðan frá ósigri Gordons Brown árið 2010.

bls. 52

Nýsköpun

Um 100 manns nýta yfirgefið fiskvinnsluhús til nýsköpunar

Eftir að fiskvinnsla lagðist af á Breiðinni á Akranesi þurfti að finna nýtt hlutverk fyrir stórt húsnæði sem þar er staðsett. Fyrir þremur árum var því breytt í nýsköpunarsetur og iðar nú af lifi og hugmyndum.

bls. 54

Menning

Stundum geturðu sagt „fokk“ og kallað einhvern „helvítis tussu“

Rebecca Roache er enskur heimspekingur sem hefur skrifað bók þar sem hún fjallar um hvenær blótsyrði eru réttlætanleg og viðeigandi og hvenær ekki. Í bókinni rekur hún meðal annars þekkt dæmi úr sögunni þar sem þekktir einstaklingar hafa blótað út af einhverju.

8 mín. lestur

bls. 56

Spurningaþrautin

Spurningaþraut Illuga 31. maí 2024 — Hver er karlinn? — og 16 aðrar spurningar

Hér geta lesendur spreytt sig á spurningaþraut Illuga Jökulssonar sem birtist í tölublaði Heimildarinnar 31. maí.

bls. 58

Flækjusagan

Þögnin á hafsbotni

Sex sinnum fleiri voru drepin með þýska farþegaskipinu Wilhelm Gustloff í janúar 1945 en fórust með Titanic. Eftir á var þó flestum kappsmál að þegja þessi manndráp í hel.

bls. 65

VettvangurForsetakosningar 2024

Er það svona sem lýðræðisveisla virkar? Vöfflur, crossfit, fiskverkun og skemmtiskokk

Frambjóðendurnir 12 sem vilja verða næsti forseti Íslands hafa verið á ferð og flugi þessa síðustu daga fyrir kjördag. Heimildin slóst í för þegar færi gafst og fór í crossfit í sumarlægð og vöfflukaffi í sumarsól, svo fátt eitt sé nefnt.

9 mín. lestur

bls. 66

Skóli lífsinsÞóra Arnórsdóttir

Skruna minna, skrifa meira

Þóra Arnórsdóttir sá föður sinn aldrei dansa í lifanda lífi en í gegnum dagbókarskrif hans hékk hún með honum á stúdentavistinni í Moskvu og drakk vodka og dansaði. Þóra hvetur öll, sérstaklega konur, að halda dagbók og skrásetja tilfinningar og atburði, stóra og smáa.

bls. 68

Fólkið í borginni

Jesús Kristur breytti lífinu

Kurteis og mjúkmáll ungur maður situr á brúnum bekk á Hlemmi. Hann bendir sessunauti sínum á að strætóinn hans sé kominn. Sá tekur úr sér heyrnartólin og þakkar fyrir. Ungi maðurinn sem situr eftir brosandi talar íslensku með örlitlum hreim, en orðaforðinn er áberandi góður. Hann er með barmmerki sem á stendur: Öldungur Mattson. Hann segir blaðamanni frá því hvað varð til þess að hann komst á þennan stað.

bls. 68

Bakpistill

Kristlín Dís

Hvað munu barnabörnin hugsa?

Barnabörn Kristlínar Dísar munu líklega ekki lesa ævisögu um ömmu þeirra. „Hvað gera framtíðarkynslóðir þá? Hvernig mynda þau sér rétta hugmynd um mig? Einfalt, þau googla það bara.“

bls. 69–70

Menning

Máttur nostalgíunnar sem dregur miðaldra fólk á stórtónleika

Fjölmennt var nýverið á aldamótatónleika Selfoss poppsins, húsfyllir var á stórtónleika Mínus og Laugardshöll var sprengd af XXX Rottweiler hundum sem tróðu þar upp nýlega. Tónlist aldamótakynslóðarinnar virðist hafa upplifað endurnýjun lífdaga, en þar sameinast í áhorfendaskaranum nostalgíudrifið miðaldra fólk við hlið yngri kynslóða sem þekkja tónlistina bara í gegnum streymisveitur.

bls. 71

Menning

Fótbolta- og óperuklisjur gegn loftslagsvánni

Sigrún Gyða Sveinsdóttir gjörningalistamaður hefur engan áhuga á fótbolta en síðustu tvö ár hefur hún helgað líf sitt boltanum. Afrakstur þeirrar vinnu, óperan Skjóta, lítur nú dagsins ljós og er tilraun hennar til að setja loftslagsvána í búning sem margir elska og líkja leiknum við afmarkaðan tíma til ákvarðanatöku í loftslagsmálum.